1924 – T.C.D.D. Devlet Demiryolları kuruldu.

Son güncelleme tarihi 08/06/2026

Osmanlı Devleti hâkimiyet sınırları içerisindeki ilk demiryolunun yapımına 1851 yılında Mısır’da başlamış ve İskenderiye-Kahire arasında yapılan bu demiryolundan sonra ülkenin hem Anadolu hem de Avrupa topraklarında yeni demiryolu yapımları için çeşitli imtiyazlar verilmiştir. Demiryolu inşaası karşılığı kilometre garantili ödeme sistemi 1889’larda Osmanlı tarafından kabul edilmiştir.

Anadolu topraklarındaki ilk demiryolu inşaatı ise 1856 yılında İzmir-Aydın Demiryolu ve İzmir Kasaba (Tire) Demiryolu hatları ile başlatılmış, ardından Çernavoda-Köstence ve Rusçuk-Varna hatları ile Osmanlı’nın Avrupa topraklarındaki ilk demiryolu faaliyetleri hayata geçirilmiştir.

1911-12 Balkan Harbi’nde demiryolunun etkin kullanılamaması, sık sık düşman eline geçerek askeri tedarik hatlarının kesilmesi, azınlık demiryolu personellerinin sabotajları, yerli demiryollarının önemini vurgulamıştır. Teknik personel yoktur, İngilizler tarafından idare edilen teknik okula sadece azınlıklar kabul edilmektedir, Türk personelin kabulü için baskı yapılması gerekir. I.Dünya Savaşı’nın başlamasıyla özel sektörden alınarak orduya tahsis edilen tren hatları, 1918’de Mondros’un imzalanmasıyla yeniden yabancıların eline geçer. Yenik durumdaki Almanya ve Avusturya şirketlerine ait hatlar, İngiltere ve Fransa arasında paylaştırılır.

Milli Mücadele sürerken TBMM kontrolünde sadece 756 km demiryolu kalmıştır. 1920 yılında Eskişehir’de Demiryolları Müdüriyeti Umumiyesi kurularak sürekli sabote edilen mevcut hatların tamiri, ordunun asker / silah / gıda sevkiyatı sürdürülür. 130 bin kişilik ordu ve sivil halkın, hayvanların ihtiyaçları 60 cm’lik dekovil hatları ve dar hatlardan karşılanmaya çalışılır. Sakarya Meydan muharebesinde demiryolları hayati rol oynamıştır. 30 Ağustos zaferinden sonra İsmet Paşa, demiryolları daha yaygın olsaydı Kurtuluş Savaşı’nı daha çabuk kazanacağımızı ifade etmiştir. Öyleyse ülkeyi demir ağlarla örmek gerekecektir.

Cumhuriyetimizin ilk yıllarında yerli kaynaklarla demiryollarının inşasına girişilir. Onca kıtlağa ve Osmanlı borçlarının ödenmesine rağmen demiryolu yapımı İkinci Dünya Savaşı’na kadar büyük bir hızla sürer. Şimendifer Mektebi (Demiryolu Okulu) ve tamirhaneler açılarak personel yetiştirilir. Savaş nedeniyle 1940’dan sonra yavaşlar. 1923-1950 yılları arasında yapılan 3.578 km.lik demiryolunun 3.208 km.si, 1940 yılına kadar tamamlanmıştır. Bu dönemde ayrıca yabancı şirketlerin elindeki demiryolu hatları da satın alınarak devletleştirilir.

Cumhuriyet öncesinde demiryollarının %70’i Ankara-Konya doğrultusunun batısında kalırken, Cumhuriyet devrinde yolların %78.6’sı doğuda döşenir ve günümüz itibariyle batı ve doğuda %46 ve %54 gibi oransal dağılım elde edilir. Ayrıca ana hatları birbirine bağlayan ve demiryolunun ülke düzeyine yayılmasında önemli payı olan iltisak hatlarının yapımına ağırlık verilir. Böylece 19. yüzyılda yarı koloni ekonominin yarattığı ‘ağaç’ biçimindeki demiryolları, artık milli ekonominin gereksindiği ‘döngü yapan ağ’ şekline dönüşür.

AKP döneminde ne oldu?

Demiryolları kapatıldı, Yüksek Hızlı Tren yapılma bahanesiyle eskiden açık olan birçok hatta artık tren işlemiyor.
Türkiye’nin ilk demiryolu hattı Osmanlı döneminde İzmir’de yapıldığı halde, günümüzde İzmir’den İstanbul’a veya Ankara’ya trenle ulaşılamamaktadır.

2002 yılında TCDD’nin zararı 532 milyon TL idi. 2016 yılında çıkarılan kanunla ikiye bölünen TCDD’nin borcu fahiş boyutlara ulaştı. Bölünmenin ardından kurulan TCDD Taşımacılık A.Ş’nin zararı 2024 yılının sonu itibarıyla 25 milyar 79 milyon TL olarak gerçekleşti.

1992-2024 arasında Sayıştay, TCDD bünyesindeki 2.263 adet vagonun revize edilmediği için yaklaşık 26 yıldır atıl bekletilerek çürümeye terkedildiğini tespit etti. Vagonların bir kısmı uzun süre revizyon görmemesi nedeniyle kullanılamaz hale gelmişti.

TCDD’nin ise 2022 yılında 2,5 milyar TL, 2025 yılında 14 katına çıktı. Kurumun Hazine borcu 1 Aralık 2025 itibarıyla 5,7 milyar TL’ye, zararı ise 36,9 milyar TL’ye yükseldi.

2025 yılında hesaplamalara göre en fazla 25 milyar TL olması gereken Delice-Çorum Hızlı Tren Hattı projesinin maliyeti 85 milyar TL’ye yükseldi. CHP Genel Başkan Yardımcısı Ulaş Karasu, “Bu hattın maliyeti 3 yılda 12.23 kat arttı. 2024 yılı güncellenmiş yapım bedeli 25 milyar 968 milyon bin 892 TL olması gerekiyor. Ama 85 milyara yükselmiş. Ciddi bir peşkeş ve kamu zararı var” dedi.

2026 yılında Sayıştay, bazı makinistlerin geri hizmete çekilmesiyle artan çalışma sürelerinin ise kazaları tetiklediği belirlendi. Bazı kazalarda makinistlerin çalışma süresinin 11 saat ve üzerinde olduğu tespit edildi.

Kaynakça:
. BOTAŞ, EÜAŞ, TCDD, TCDD Taşımacılık ve TTK’nin toplam zararı 130 milyar TL’yi aştı, 06 Aralık 2025, https://kisadalga.net/haber/gundem/botas-euas-tcdd-tcdd-tasimacilik-ve-ttknin-toplam-zarari-130-milyar-tlyi-asti-135676
. Sayıştay: TCDD'de vagonlar çürümeye terkedildi, uzun mesailer kazaya yol açtı, 04.01.2026, https://kisadalga.net/haber/gundem/sayistay-tcddde-vagonlar-curumeye-terkedildi-uzun-mesailer-kazaya-yol-acti-136301
. TCDD’nin borcu raydan çıkıyor, 28.12.2025, Mustafa Bildircin, https://www.birgun.net/haber/tcddnin-borcu-raydan-cikiyor-679886
. Delice-Çorum Hızlı Tren Hattı Projesi'nin maliyeti 3 yılda 12 kart arttı: Ciddi bir peşkeş ve kamu zararı var!, 18.11.2025, https://www.t24.com.tr/haber/delice-corum-hizli-tren-hatti-projesi-nin-maliyeti-3-yilda-12-kart-artti-ciddi-bir-peskes-ve-kamu-zarari-var,1277025
. https://eski.imo.org.tr/resimler/dosya_ekler/56b65cfe728a8aa_ek.pdf?dergi=154
. https://www.tcdd.gov.tr/kurumsal/demiryollari
. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/ataturk-doneminde-t-c-devlet-demiryollarinin-gelisimi/
. https://www.utikad.org.tr/Detay/Sektor-Haberleri/10478/dunden-bugune-turkiye-
. https://www.lojistikhatti.com/
. https://www.kargohaber.com/demiryolu-lojistigi-ilgi-bekliyor-3438h.htm
. İstanbul Demiryolu Müzesi, Sirkeci Garı, https://www.tcdd.gov.tr/muzeler/istanbul-demiryolu-muzesi
. "BEHİÇ ERKİN" kimdir?, Yaşar Rota, 26 Mart 2014, https://www.yesillojistikciler.com/demiryolu/behic-erkin-kimdir-yasar-rota-yazdi/2436
. Demiryollarının Ülke Stratejisine ve Ekonomisine Etkinliği, Dr.Ömer Kamil Günçan, Ankara 1992 
. Kömüre Giden Demiryolu, Ekrem Murat Zaman, Mühendislik Mimarlık Öyküleri-2, TMMOB dergisi, Mayıs 2006, https://www.emo.org.tr/ekler/a610f27bdf0499d_ek.pdf