Son güncelleme tarihi 21/07/2026
Düşman dernekler ve fırkalar kapatılır. Kazım Karabekir Paşa komutasındaki 9. Kafkas Tümeni, 30 Ekim 1920’de Ermeniler’i yenerek Kars’ı işgalden kurtarır. 3 Aralık 1920’de TBMM Hükûmeti ile Ermenistan arasında Gümrü Anlaşması imzalanır. Bu antlaşma, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin uluslararası alanda imzaladığı ilk siyasi ve askeri başarı/antlaşmadır. Ordumuz ilerleyişini sürdürerek Ardahan ve Gümrü’yü de düşmandan temizler. Bu cephelerde ele geçen cephane, Batı cephesine takviyeye gönderilir. Çerkes Ethem ayaklanması bastırılır.
Birinci İnönü Muharebesi (6-11 Ocak 1921) Yunanlılar yenilerek geri çekilir. İttifak Devletleri, Anadolu Hükümeti’ni Londra Konferansı’na çağırır. Böylece Milli Mücadele Hükümeti’ni resmen tanımış olurlar. Müzakereleri Dışişleri Bakanı (Hariciye Nazırı) Bekir Sami Bey yürütür. İngilizler Sevr’i diretir. Konferanstan sonuç çıkmaz.
II. İnönü Muharebesi (23 Mart-1 Nisan 1921) Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa (İnönü) komutasındaki birlikler, sayıca üstün Yunan ordusunu yener. TBMM Başkanı Mustafa Kemal Paşa, İnönü’ye cevaben gönderdiği telgrafında, “…Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz. İstila altındaki bedbaht topraklarımızla beraber bütün vatan, bugün en ücra köşelerine kadar zaferinizi kutluyor.” der.
Yunan ordusu Sakarya civarında büyük bir saldırıya hazırlanır. Mustafa Kemal üç aylığına olağanüstü yetkilerle Başkomutan ilan edilir. Ordunun ihtiyaçları fazla ama kaynak azdı, üretim yapacak fabrika yoktu. Örneğin 50 bin çift ayakkabı alınacak para bulunmuş ama piyasada ayakkabı bulunamamıştı. Keza silah ve mühimmat da öyle. 7–8 Ağustos 1921’de Başkomutan Mustafa Kemal, gerekli kaynağı bulmak amacıyla on maddelik Tekalif-i Milliye (Ulusal Yükümlülükler) emirlerini duyurdu.[1]
10 Ağustos’ta düşmanın Ankara’ya yaklaşması üzere Başkent geçici olarak Kayseri’ye taşındı.
Ankara Hükümeti tüm bunlarla meşgulken, 61 yaşındaki Sultan Vahdettin Yıldız Sarayı’nda yirmisine yeni basmış beşinci eşiyle evleniyordu. (1 Eylül)
22 gün sürecek Sakarya Meydan Muharebesi başladı. Sakarya Meydan Savaşı sırasında Türk ordusu mevcudunun 130 bin olduğu çeşitli kaynaklarda yazmaktadır. Böyle kalabalık bir ordunun günlük ihtiyacı 470 ton yiyecek ve 330 ton cephane olmak üzere 800 tondur. Karayolu ve araç olmadığından tüm yük hayvanların çektiği kağnılarla taşınıyordu. 800 ton yük için 8000 kağnı gerekir. Cephe hattına üç günlük gidiş dönüş süresi ve dinlenme hesaplanınca sürekli teslimat için 30 bin kağnı gerektiği hesaplanır. 30 bin kağnı demek, ilave 30 bin arabacı ve 30-60 bin sığır, onların yiyecek ve suları da demektir. Oysa tüm bu yük, rahatlıkla trenlerle taşınabiliyordu (eğer tren hattı düşman tarafından yokedilmediyse). Böylece sürücü ve hayvana gerek kalmıyordu. Eski raylar sökülüp depolanarak gerekli yerlere yeni hatlar döşendi. Tren kazanlarında yakmak için yüksek ısı sağlayacak maden kömürü bulunmadığından odun yakılıyordu, bu da hızı düşürüyordu. Yine de trenler sayesinde ordunun ikmali sağlandı.
13 Eylül 1921’de Sakarya Zaferi kazanıldı. Yunanlılar püskürtüldü. Tedarik yolları kapanan Yunan Ordusu Sakarya Nehri’nin batısına atıldı. Fakat ordumuzun cephanesinin azalması ve yerli üretim yapılamaması nedeniyle düşmanı yoketmek mümkün olmadı. Geri çekilen Yunanlılar tüm demiryolu hatlarını tahrip ettiler, köprüleri yıktılar. Köyler yakıldı, insanlar zulme uğradı.
Düşmanın tamamen yokedilmesi için ordunun güçlendirilmesi gerekiyordu. 14/15 Eylül 1921 gece yarısından itibaren bütün vatanda genel seferberlik ilân edildi.
Sakarya Meydan Muharebesi’nin kazanılmasından sonra kapitülasyonlarda ısrar eden Fransa’yla görüşmeler yeniden başladı. 20 Ekim 1921 tarihinde Ankara Anlaşması imzalandı.
Doğu’da yokluklar içerisinde 11 ay boyunca, 6317 şehit ve sayısız kahramanla istiklal ve istikbal için mücadele eden Antep şehrine “Gazi” ünvanı verildi. Sayısız engellemeye, görevden almalara karşın haberleşmeyi sağlamak için mücadele eden, şehit edilen ve sürülen telgraf memurlarını anmadan edemeyiz.
Kaynakça:
. Tekâlif-i Milliye Emirleri, Mehmet Kayıran, 1 Aralık 2020, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/398/Tekalif-i_Milliye_Emirleri
. 100. Yılında Sakarya Meydan Muharebesi, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Yayın no.65, Ankara 2021, https://tite.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/154/2022/01/100.-YILINDA-SAKARYA-MEYDAN-MUHAREBESI-BASIM.pdf
. Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele Döneminde Türk Deniz Havacılığı Faaliyetleri, Umut Cafer Karadoğan, Kasım 2018, Cilt XXXIV - Sayı 98, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/9/tur
. Sakarya Zaferi kitapları, https://tite.ankara.edu.tr/yayinlar-2/sakarya-zaferi-ve-haymana-sempozyum-kitaplari/
. Kurtuluş Savaşı'nın Mali Kaynakları, Alptekin Müderrisoğlu, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/20734
. https://www.tayyareci.com/v2/digerucaklar/turkiye/kurtulus.asp.html
. I.İnönü Savaşı, Turgut Özakman, https://www.ismetinonu.org.tr/turgut-ozakmandan-1-inonu-savasi-2011/
. http://www.gaziantep.gov.tr/vali-kemal-ceberin-antepe-gazilik-unvani-verilisinin-103-yil-donumu-mesaji
. "BEHİÇ ERKİN" kimdir?, Yaşar Rota, 26 Mart 2014, https://www.yesillojistikciler.com/demiryolu/behic-erkin-kimdir-yasar-rota-yazdi/2436
. Demiryollarının Ülke Stratejisine ve Ekonomisine Etkinliği, Dr.Ömer Kamil Günçan, Ankara 1992, s.39-40
. Mustafa Kemal'in bir telgrafı ve İstiklal Savaşı'nda telgrafçılar, Fazlı Köksal, 11 Kasım 2017, https://telekom-yazilari.blogspot.com/2017/11/mustafa-kemalin-bir-telgrafi-ve.html
. Kaynakçalı Atatürk Günlüğü, Utkan Kocatürk, s.270-280
. Milli Mücadele Albümü, Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Arşiv ve Askerî Tarih Daire Başkanlığı Yayınları, Doç. Dr. Öğ. Alb. Hüsnü ÖZLÜ, ANKARA - 2020
İlk yorum yapan siz olun