1971 – ÇAYKUR (Çay Kurumu) kuruldu.

Son güncelleme tarihi 22/08/2026

Türkiye´de çay tarımı ve sanayi faaliyetleri 1938-1948 yılları arasında Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu’nca, 1949-1973 yılları arasında TEKEL Genel Müdürlüğü ve Tarım Bakanlığı işbirliğiyle sürdürülmüştür.

04.12.1971’de Çay Kurumu (Çaykur) Kanunu yürürlüğe konulmuştur. Çay tarım ve sanayi uzun yıllar devlet tarafından desteklenmiş ve teşvik edilmiştir. İlk yaş çay yaprağı hasadı ve kuru çay üretimi 1938 yılında gerçekleştirilmiştir. 1940 yılında çıkarılan 3788 Sayılı Çay Kanunu ile ülkemiz çaycılığı güvence altına alınmıştı.

İlk çay fabrikası, 1947 yılında, Rize’de kuruldu. Çay tarım alanlarının ve yaş çay yaprağı üretiminin artması çay işleme fabrikalarının sayısının da giderek artmasını zorunlu kılmış, 1973 yılında, kurulan yaş çay işleme fabrika sayısı 32´ye, 1985 yılında ise 45´e ulaşmıştır. 1963 yılına kadar ithalat ile karşılanan iç tüketim talebi, 1963 yılından sonra yurt içi üretimle karşılanmaya başlanmıştır.

Artvin’den Giresun’a kadar 46 fabrikayla üretimini sürdüren Çaykur, ülkemizdeki çayın %50-60’ının üretimi, işlenmesi ve saklanmasından sorumluydu. Çaykur 2002 tarihinde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’na bağlandı.

AKP çay üretimine kota getirdi. Çaya budama zorunluluğu getirildi, budanan çay bitkisinin yaprak kalitesi düştü. ÇAYKUR günlük kapasite alımlarını aştığı gerekçesiyle 50 kilo olan yaş çay alımını 30 kiloya düşürdüğünü açıkladı. ÇAYKUR’un bu kararının ardından özel çay fabrikaları devletin açıkladığı 17 liranın altında 12 liradan çay almaya başladı. Üretici perişan oldu, protesto amaçlı ürünlerini yaktı.

Çaykur, Şubat 2017’de Türkiye Varlık Fonu’na devredildi. AKP’li Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın yönetimindeki Türkiye Varlık Fonu’na devredildikten sonra mali yapısı bozulan ve üst kadroları AKP’li isimlerle doldurulan ÇAYKUR’daki kötü yönetim ihracat verilerine de yansıdı. Birgün’den Mustafa Bildircin’in haberine göre ÇAYKUR’un çay ihracatı 2,3 bin tona kadar geriledi.

Varlık Fonu’na devredildikten sonra personel sayısının azalmasına rağmen kâr oranlarının azaldığı ve borçlarının katlanarak arttığını görüyoruz.

AKP Rize İl Başkanı ve AKP Rize milletvekili aday adayı İshak Alim’in kardeşi Ziya Alim’in genel müdürlüğünü yaptığı ÇAYKUR’un geçmiş yıllardan 2024’e devreden zararı, enflasyon düzenlemesiyle 46 milyar 129 milyon 994 bin TL’ye ulaştı.

Trabzon Milletvekili Ahmet Kaya, ÇAYKUR’daki akıl almaz zararı değerlendirdi: “ÇAYKUR’un Varlık Fonu’na devredilmeden önce kar eden güzide bir kurum olduğu ve çok sayıda personel çalıştırdığı, Varlık Fonu’na devredildikten sonra personel sayısının azalmasına rağmen kâr oranlarının azaldığı ve borçlarının katlanarak arttığını görüyoruz…2014 yılında ÇAYKUR’un 12.1 milyon Lira kar elde ettiği…, 2020’de 547 milyon zarar ettiği, 2021 yılında 503 milyon 840 bin zarar ettiği görülüyor…Gözbebeğimiz ÇAYKUR’umuz, Varlık Fonu’na devrinden beri, yani 2017-2021 yılları arasında toplam 2 Milyar 611 milyon lira zarar etmiştir, zarar ettirilmiştir.”

Çaykur’la birlikte Varlık Fonu’na devredilen BOTAŞ ve PTT de büyük zarar etti.

Kaynakça:
. Rize çayı: https://www.caykur.gov.tr/Pages/Kurumsal/KurumHakkinda.aspx
. Çaykur Varlık Fonu'na devroldu, zararı arttı, 19.02.2020, https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/caykur-varlik-fonuna-devroldu-zarari-artti-1721925
. Fon’a devredilen ÇAYKUR eridi, Mustafa Bildircin, 29.08.2024, https://www.birgun.net/haber/fona-devredilen-caykur-eridi-555422
. ÇAYKUR, Varlık Fonu'na devredildiğinden beri zararda, 30.12.2022, https://www.yurttansesler.org/trabzon/caykur-varlik-fonu-na-devredildiginden-beri-zararda-h19258.html
. Çaykur Türkiye Varlık Fonuna devredildi, 05 Şubat 2017, https://www.pazar53.com/caykur-turkiye-varlik-fonuna-devredildi-31139h.htm
. Dünyanın en çok çay içilen ülkesinde ÇAYKUR'dan rekor zarar. Varlık Fonu ÇAYKUR'u yok etti, 04 Kasım 2022, https://www.yenicaggazetesi.com.tr/varlik-fonu-caykuru-yok-etti-varlik-fonuna-devrinden-once-821-milyon-tl-kar-aciklamisti-2021-itibariyla-5038-milyon-tl-zarar-etti-593966h.htm
. Çaykur'un atölyeden 46 fabrikaya uzanan üretim yolculuğu, beyazgazete, 16.07.2018, https://www.dailymotion.com/video/x6ow8a6
. Rize'de çay fabrikası protestosu, Haberler.com, 16.07.2024, https://www.dailymotion.com/video/x929bbq
. Rize'de çay üreticileri: Perişan bir durumumuz var, T24 Haber, 21.05.2023, https://www.dailymotion.com/video/x8l3ujr
. Rizeli üretici çayını yakarak Çaykur'u protesto etti, Cumhuriyet, 26.07.2024, https://www.dailymotion.com/video/x92xpiw
. https://www.rtb.org.tr/tr/rize-cayi
. https://www.caykur.gov.tr/Pages/Kurumsal/KurumHakkinda.aspx?ItemId=6&ItemId2=523&ItemType=Detail