1971 – İstanbul Gübre Sanayii (İGSAŞ)

Son güncelleme tarihi 09/08/2025

31.03.1971 yılında TPAO ve İPRAŞ (bugünkü adı TÜPRAŞ) tarafından kurulmuştur. İzmit Yarımca’da kurulan İGSAŞ, 1977 yılında deneme üretimine başlamıştır.

1984 yılında Türkiye Gübre Sanayi A.Ş.(TÜGSAŞ)’a bağlı ortaklık haline getirildi. 1988 yılında “Doğalgaza Geçiş Projesi” çerçevesinde, hammadde olarak nafta yerine doğalgaz kullanılmaya başladı.

% 46 azot içeren ve konsantre bir gübre olan üre, ülkemizde sadece İGSAŞ’ta üretilmekteydi. İGSAŞ, yılda 561.000 ton üre ve 118.000 ton kompoze gübre ve 379.500 ton amonyak üretim kapasitesine sahipti. 1995-1997 döneminde Türkiye üre tüketiminin % 80’lik bölümünü karşılayan İGSAŞ, 754.000 ton ürün satışı ve yurtdışına yaptığı amonyak satışı ile 1995 yılında 4 milyon dolar döviz girdisi sağlamıştır. 1999 yılına kadar sürekli kârlı bir biçimde üretimine devam etmiştir. 17 Ağustos 1999 Marmara depreminde yaklaşık 8.4 trilyon TL deprem zararı yanında amonyak ve üre üretimi yapılamaması nedeniyle 14 trilyon TL üretim kaybına uğramıştır. Haliyle fırsattan istifade özelleştirme kapsamına alınmıştır.

İGSAŞ’ın hammadde girdisinin % 85’i doğalgazdır. İGSAŞ`a esas darbeyi vuran, fabrikanın tek hammaddesi olan doğalgazı vermemekte direten ve zaman zaman kesen BOTAŞ oldu.

2002 yılında kasasında 25 milyon dolar neti bulunan Türkiye’nin tek üre üreticisi olan İGSAŞ`ın, 30 Ocak`ta yapılacak özelleştirme ihalesine birkaç gün kala tek hammaddesi olan doğalgazı kesildi. Malvarlıkları, iskeleleri ve depolarıyla birlikte toplam 500 milyon dolar değerindeki kuruluş, 50 milyon dolara önce Toros Gübre’ye satılır.
Petrol-İş Sendikası bu birleşmenin sektörde tekele neden olacağı gerekçesiyle Rekabet Kurumu’na başvurur. Rekabet Kurumu Şubat 2001’de ihaleyi iptal eder.

2003 yılından sonra tarımı bitireceği uyarılarına karşın Türkiye Gübre Sanayi A.Ş ve İstanbul Gübre Sanayi A.Ş özelleştirildi. Gübre sektöründe üretim tamamıyla özel sektörün eline geçerek kamusal üretim sona erdi.

1 Ağustos 2003’te bir daha ihaleye çıkarılan İGSAŞ, Yıldız Entegre Ağaç Sanayi’ne (Yıldızlar Yatırım Holding / Ülker) 100.5 milyon dolara satıldı.

2021 yılında gübre üreticilerinin kendi aralarında anlaşarak tekel kurdukları yönünde şikayetler üzerine Rekabet Kurumu, Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş., Ege Gübre Sanayii A.Ş., Eti Bakır A.Ş., Gemlik Gübre Sanayii A.Ş., Gübre Fabrikaları T.A.Ş., İstanbul Gübre Sanayii A.Ş ve Toros Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.hakkında soruşturma açtı. Yerinde inceleme kararına karşın, İGSAŞ yetkililerinin Rekabet Kurumu’nu engellemesi ve delilleri karartması üzerine cezai yaptırım uygulanmıştır.

İstanbul Gübre Sanayii A.Ş.’ye 2020 yılı gayri safi milli gelirinin binde beşi oranında idarî para cezası verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Para cezasını kesen Rekabet Kurumu, soruşturmayı sonlandırmıştır.

Türkiye’de yıllık gübre tüketimimiz 7 milyon ton ve bunun yarısını ithal etmek zorundayız.

Kaynakça:
. Özelleştirme histerisine feda edilen kuruluş: İGSAŞ , 29.01.2003 , https://www.petrol-is.org.tr/haber/ozellestirme-histerisine-feda-edilen-kurulusigsas-660
. İGSAŞ'ı iki Jardel fiyatına sattılar, 03.10.2000, https://www.milliyet.com.tr/ekonomi/igsasi-iki-jardel-fiyatina-satittilar-5337794	
. İGSAŞ bedavaya gidiyor, 27.01.2003, https://bigpara.hurriyet.com.tr/haberler/genel-haberler/igsas-bedavaya-gidiyor_ID442545/
. Turhan Çömez x paylaşımı, 07.08.2024, https://x.com/ComezTurhan/status/1821265109378855067