Son güncelleme tarihi 30/05/2026
“Cer”, çeken ve çekilen araçları tanımlamak için kullanılan teknik bir terimdir.
1894 yılında Eskişehir’de Almanlar tarafından Bağdat demiryolunun işlemesi amacıyla küçük çaplı bir bakım ve revizyon atölyesi kurulur. Milli Mücadele döneminde atölyenin adı ‘Eskişehir Cer Atelyesi’ olarak değiştirilir. Demiryolu tamiri yapılan cer atölyesinde ayrıca top kaması da üretildi, böylece atıl duran toplar Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz’da bu toplar kullanıldı.
1925’te 500 dönüme ulaşan bir arsa üzerinde ardarda atölyeler kurulmaya başlanır. Vagon ve özellikle lokomotif montajı yapacak ‘montajhane’, buharlı lokomotifler için kazan üretecek ‘kazanhane’, dişli ve tekerlek üretimi için ‘çarkhane’, köprü, makas, kantar, yol güvenliği için araç gereç üretecek atölyeler, hepsi iki yıl içinde kurulur ve faaliyete geçer.
Bu tesisi önemli kılan diğer bir özelliği de Cumhuriyet’in ilk ve uzun bir dönem tek ağır sanayi kuruluşu olmasıdır. “Kumpanya” da denen Eskişehir Cer Atölyesi, devletin tüm demir-çelik, köprü yapım işlerini üstleniyordu.
Cer Atölyesi bünyesinde dünya standartlarında kaynakçı yetiştirilmiştir. Eskişehir Cer Atelyesi ‘Çıraklık Okulu’nda sadece fabrika çalışanlarının çocukları değil, özellikle ıssız, ara istasyonlarda çalışan demiryolcuların bu nedenle eğitim olanaklarından yararlanamayan çocuklarının eğitilmesi hedeflenmiş ve bu çocuklar yatılı ‘talebe pansiyonları’nda ilkokula başlamış ve daha sonra çıraklık okuluna devam etmişlerdir.
1930’larda Demirspor kulübü kurulmuş, çalışanların aileleri bisiklet, voleybol, güreş, futbol, eskrim, tenis gibi sporlarla tanışmıştır.
1961’de 1915 beygir gücünde, 97 ton ağırlığında, 70 km/h hız yapabilen ilk Türk buharlı lokomotifidir ve adı ‘ KARAKURT’tur. Aynı yıl ilk yerli otomobil “Devrim” üretilir.
1976’da dizel lokomotif üretiminde yerli üretimin payı %77’lere çıkmıştır. 1984’de General Motors (GM) ile dizel elektrikli lokomotif üretimi için lisans anlaşması yapılır ve üç yıl içinde 7 GM lisanslı lokomotif üretilir.
1986’da fabrikanın ismi yeniden değişir ve bugün bilinen ismini alır: Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş. (TÜLOMSAŞ). TÜLOMSAŞ, AR-GE merkezine sahip ilk kamu kuruluşuydu.
1988’de de Toshiba lisansı ile beş elektrikli lokomotif devreye sokulur.
2002-2020 arasında 273 kuruluşta, hisse senedi veya varlık satış-devir işlemleri yapıldı. Bu kuruluşlardan, 268’inde kamu payı kalmadı.
2020’de AKP döneminde TÜLOMSAŞ, TÜRASAŞ’a dahil edilmiştir. Aynı şekilde TCDD bünyesindeki TÜDEMSAŞ ve TÜVASAŞ da devredildi. Birleştirmeyle başlayan bu süreç, TÜLOMSAŞ`ı küçülterek özelleştirmeye zemin hazırlayacaktır. Bugüne kadar yapılan özelleştirmeler açıkça göstermektedir ki, özelleştirmeler hem kurumlar için hem de çalışanlar için büyük bir yıkımdır. Bu kapsamda çalışanların bir kısmı işsiz kalacak, bir kısmı farklı yerlerde istihdam edilmesi sonucu adaptasyon ve iş verimliliğiyle ilgili problemler ortaya çıkacak ve çalışma kapasitesi düşecektir.
Eskişehir ve Sivas cer atölyelerinin haricinde, Ankara, Kars, İstanbul (Yedikule), İzmir (Alsancak)’de de cer atölyeleri vardı.
Kaynakça:
. Cumhuriyet Demiryolu'nun Kuvvet Üssü: Eskişehir Cer Atölyesi, Mahmut Kiper, https://www.metalurji.org.tr/dergi/dergi166/d166_2326.pdf
. TÜLOMSAŞ`IN ÖZELLEŞTİRİLMESİ İLE İLGİLİ BASIN AÇIKLAMAMIZ, TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası, 08.03.2020, https://www.emo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=131062&tipi=1&sube=17
. ASIRLIK TÜLOMSAŞ TARİH OLDU, 09 Haziran 2020, https://www.istikbalgazetesi.com/makale/asirlik-tulomsas-tarih-oldu-222503
. Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi Tesisleri, Deniz Özkut, Nuray Özaslan, Ocak-Şubat 2009, http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=358&RecID=1996
. https://www.turasas.gov.tr/eskisehir-bolge-mudurlugu-tarihcesi
. Kendini Var Etmek.İşte bütün mesele bu!, Hakan GÜLDAĞ, 13 Kasım 2012, https://www.dunya.com/kose-yazisi/kendini-var-etmek-iste-butun-mesele-bu/14794
. https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%9CLOMSA%C5%9E
. Sarıkamış Cer Atölyeleri, https://www.karstayiz.org/place/sarikamis-cer-atolyeleri/346
. Alsancak Garı Cer Atölyeleri, https://www.erolsasmaz.com/?oku=2003
. Devlet Demiryolları Hangar binaları fotoğrafları (Cer Atölyeleri), Ankara, https://libdigitalcollections.ku.edu.tr/digital/collection/TKV/id/642
. Bir Bakışta: "Nereden Nereye" Dedirten "Cer Modern", Ankara, https://www.santiye.com.tr/bir-bakista-cer-modern-3004.html
. YEDİKULE DEMİRYOLU TESİSLERİ (CER ATÖLYELERİ) SANAT TARİHİ RAPORU, Erhan Uludağ, 05.01.2017, https://www.erhanuludag.com/yedikule-demiryolu-tesisleri-cer-atolyeleri-sanat-tarihi-raporu/
İlk yorum yapan siz olun