1934 – Bursa süt tozu fabrikası açıldı.

Son güncelleme tarihi 30/07/2025

Türkiye’de temel besin maddelerinden süt ve mamullerinin üretimi, aile işletmeciliği şeklinde ve geleneksel yöntemlerle yapılmaktaydı. Süt ve mamullerinin modern yöntem ve ileri teknik ile hijyenik koşullarda üretilmesi için ülkede endüstriyel bir teşkilatlanmaya gerek duyulmaktaydı. 1927 yılında Gazi Çiftliği bünyesinde bir pastörize süt fabrikası faaliyete geçti.

Atatürk Orman Çiftliği’ni Türkiye’de süt endüstrisinin ilk büyük işletmeleri özelliğini taşıyan Kars ve Bursa süt tozu fabrikaları takip etti.

O zamanlar süt için Karacabey havzası uygun olduğundan fabrika Bursa’da kurulmuştu. Atatürk’ün ön ayak olması ile Süttozu ve Buz Kollektif Şirketi faaliyete başladı. Fabrika kurucusu Selim Süter, Almanya, Fransa, İtalya, İsviçre, Macaristan ve Çekoslovakya’daki süt fabrikalarında incelemelerde bulunmuştu. (İktisadî Yürüyüş Mecmuası, 1 Nisan 1944: 20-64)

“Fabrikada 8 saatte 40.000 kg süt işlenebilmekteydi. Pastörize yağ, süt tozu, soğuk tutkal, Avrupa tipi peynir ve buz imal edilmekteydi. Başlıca hammaddesi olan süt; Karacabey, Kemalpaşa, Bandırma, İnegöl ve Yenişehir’den temin edilmekteydi.

“Sütler, numune laboratuvarlarında tahlil edildikten sonra teslim alınmaktaydı. Kantarlarla tartıldıktan sonra buharla yıkanmakta ve sterilize edilerek depolanmaktaydı. Ardından özel pamuklardan geçirilerek yabancı maddelerden ve mikroplardan arındırılmakta, son aşamada ise pastörize edilmekteydi. İşlenir hale gelen hammaddeden; kalite ve tat bakımından Hollanda peynirleriyle eş değerde değerlendirilen Avrupa tarzı peynirler, “Bursa yağı” adı ile satılan paket tereyağı, 360 gramlık kutular ile piyasaya sürülen şekerli süt, ambalajlı süt tozu, süt yağının alınması sonrası ortaya çıkan kazeinin kimyasal işlemlerden geçirilmesi ile elde edilen ve vapur, vagon, uçak ve diğer taşıtların doğrama işlerinde kullanılan mukavemeti yüksek beyaz ve soğuk tutkal, Bursa’nın ihtiyacını karşılayacak miktarda buz imal edilmekteydi. ” (İktisadî Yürüyüş Mecmuası, 1 Nisan 1944: 20-64).

Kars ve Bursa’da tesis edilen süt tozu fabrikaları bu mamulü ihraç edebilecek seviyeye ulaştı.

Firma sonradan SAYAS Gıda Maddeleri Sanayi ve Ticaret AŞ adını aldı.

“Selim Süter Bursa’nın ilk sanayicilerindendi ve CHP’li bir iş adamıydı. 1950’li yıllarda Demokrat Parti’den büyük baskı görmesine rağmen aktif bir CHP’li kalmaya devam etti. Bu hiç de kolay göze alınacak bir durum değildi o yıllarda. Türkiye’nin en büyük özel sektör patronu Vehbi Koç’un bile partiden ayrılmak zorunda kaldığı koşullarda CHP’li kalmak, iş adamlığını reddetmek gibi bir durumdu. Baskılar o denli artmıştı.”
Erhan Sevimli, Koca Kafa, Bilge Baykuş yayınları, 2022, s. 308

Kaynakça:
. Sayas - Selim Süter, https://www.bursadakultur.org/Sayas.htm
. Türkiye’de Cumhuriyet Dönemi İle Birlikte Süt Endüstrisinin Kuruluşu ve Gelişimi Üzerine Bir İnceleme (1923-1963), Mehmed Gökhan Polatoğlu, Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, Sayı: 20 – Ocak 2021, https://atif.sobiad.com/index.jsp?changelang=en&modul=article&ID=xUdZZ3cBu-adCBSEd2oq
. Türkiye’de Süt Endüstrisinin Kuruluşu: Bursa Süt Tozu ve Buz Fabrikası Kolektif Şirketi Örneği, Ayşegül İnginar Kemaloğlu, https://ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2024/06/Turkiyede-Sut-Endustrisinin-Kurulusu-Bursa-Sut-Tozu-ve-Buz-Fabrikasi-Kolektif-Sirketi-Ornegi.pdf