Son güncelleme tarihi 29/05/2025
Kaynaklardan 1848 yılı öncesi bölgede küçük ölçekte üretiminin yapıldığını öğreniyoruz. 1850 Kırım savaşı esnasında havzada ilk taşıma projesi olan demiryolu İngiliz uzmanlar tarafından yapılmıştır. Savaş esnasında Fransız ve İngiliz donanmasının tüm kömür ihtiyacı da bölgedeki havzadan karşılanmıştır. 1890’da Fransız, Belçika, Alman ve İtalyan şirketleri havzaya yerleşir. 1914 yılında I. Dünya Savaşı ile birlikte Almanlar kömür havzasının yönetimini ele alır.
Başbakan İsmet İnönü, 15 Ağustos 1934’te Zonguldak Antrasit Fabrikası’nın temelini attı ve Kömür Yıkama 2 nolu Fabrikası’nı hizmete açtı.
Cumhuriyet’in yeni kadroları bölgeye, maden işçilerine dönmüş ve yöre insanına sahip çıkmışlardır. 1935’lere gelindiğinde daha ciddi atılımlar içine giren genç Türkiye Cumhuriyeti, devlet adına şirketler kurmakla işin yürüyemeyeceğini görünce, sanayinin geleceği için kesin çözümü, 1940 yılında bütün kömür havzasını devletleştirmekte bulmuştur.
Mülkiyeti Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK)’na ait olan ve 1950’li yılların teknolojisi ile şehrin tam ortasına kurulan kömür yıkama tesisleri, 141 bin metrekare alanda, günde yaklaşık 5 bin ton kömür yıkıyordu.
2006 yılında ekonomik ömrünü tamamladığı gerekçesiyle sökülmeye başlandı. Tescilli Zonguldak Lavuar Tesisleri ve Ankara Havagazı Fabrikası aynı sene yıkıldı. Karabük Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurulu, … üç adet “kule”nin ve yeraltındaki “silo altı” olarak tanımlanan birimin ve alan içinde kalabilmiş olan bir diğer yapının korunarak kullanılabileceği görüşü ile taşınmaz kültür varlığı olarak tesciline karar vermiştir. Alınan karara göre, burada Kurul’un onaylamadığı hiçbir proje hayata geçirilemeyecekti.
Yeni seçilen ve farklı bir vizyonla soruna yaklaşan yerel yönetim ulusal düzeyde bir mimari tasarım yarışması düzenledi, 32 proje katıldı, Oktan Nalbantoğlu’nun ekibi birinci seçildi. Zonguldak Belediyesi yarışmayı kazanan proje doğrultusunda gerekli imar değişikliklerini yaptı ve bunu Kurul’a sundu. Alanla ilgili proje doğrultusunda yapılan tüm işlemlerin Kurul’un da onayından geçmesine karşın çalışmaya bir türlü başlanamadı. Belediye, Milli Emlak ve Türkiye Taşkömürü Kurumu mülkiyetin Zonguldak Belediyesi’ne devri konusunda bir türlü anlaşamıyor, pek çok çevre de buna çanak tutuyordu.
Yerel yönetimin AKP’ye devredilmesi halinde projeye başlanabileceği yolunda yoğun bir propaganda başlatıldı. Tesisin virane görünümlü kriblaj binası 2012’de belediye tarafından yıkıldı. Zonguldak Demokrasi Platformu devreye girdi. Yarışmada birinci gelen projenin uygulanması için Temmuz 2014’te başlattığı imza kampanyasında topladığı 5 binin üzerindeki imzayı belediye başkanlığına teslim etti. Çeşitli odaklar arasında alanın bütünlüğünü bozmaya yönelik girişimler başladı, karakol, aynı yere 4.cami, teleferik merkezi yapma fikirleri ortaya atıldı.
2022’de lavuar alanının revize edilen projesi onaylandı. Alanın bir kısmı millet bahçesi yapmak üzere TOKİ’ye devredildi. İnşaat başladı. Zeminden su çıktı. Su tahliye edildi, fore kazık çakıldı.
2024’te yüklenici firmanın mali sıkıntı nedeniyle konkordato ilan etmesi üzerine çalışmalar tekrar durma noktasına geldi.
Kaynakça:
. Lavuar Alanı projesi tekrardan "stop"!, Oğulcan Öz, 19.04.2024, https://www.yeniadimgazetesi.com/lavuar-alani-projesi-tekrardan-stop
. Lavuar Alanı projesi devam edecek mi? TOKİ’den açıklama geldi, 25.05.2024, https://www.imzagazetesi.com/lavuar-alani-projesi-devam-edecek-mi-tokiden-aciklama-geldi
. Beceriksizlerce yazılan bir yılan hikâyesi: Zonguldak Lavuar Alanı, 27 Nisan 2016, Ahmet Öztürk, https://www.arkitera.com/gorus/beceriksizlerce-yazilan-bir-yilan-hikayesi-zonguldak-lavuar-alani/
. Merkez Lavuarı, https://www.zonguldakmadenmuzesi.com/yakindaki-yerler/merkez-lavuari
. Zonguldak tarihinde bugün 15 Ağustos 1934, 15.08.2019, https://www.elmas67.com/zonguldak-tarihinde-bugun-15-agustos-1934
. Zonguldak Nostalji Facebook grubu, https://www.facebook.com/zonguldaknostalji/
. Zonguldak Lavuar Alanı Projesi ile ilgili kolokyum yapıldı, 1 Temmuz 2010, https://bakka.gov.tr/haber/zonguldak-lavuar-alani-projesi-ile-ilgili-kolokyum-yapildi-1711
. Cumhuriyetin Yeni Anadolu Kenti Zonguldak ve Endüstri Mirası, Nimet Özgönül, Mimarlık Dergisi, Temmuz-Ağustos 2007, http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=286&RecID=1599
. Kömüre Giden Demiryolu, Ekrem Murat Zaman, Mühendislik Mimarlık Öyküleri-2, TMMOB dergisi, Mayıs 2006, https://www.emo.org.tr/ekler/a610f27bdf0499d_ek.pdf
İlk yorum yapan siz olun