1934 – Sümerbank Bakırköy Bez Fabrikası açıldı.

Son güncelleme tarihi 29/05/2025

1850 yılında özel sektöre ait bir kuruluş olarak Barutçubaşı Ohanez tarafından Basmahane adıyla kuruldu. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Bakırköy Pamuklu Sanayii Müessesesi olarak biliniyordu.

Cephedeki ‘yokluk-kıtlık’ ağır tecrübesi hangi fabrikaların Cumhuriyet’in ilk yıllarında öncelikle kurulması gerektiği konusunda Atatürk’e ilham kaynağı oldu. Bu ilham “3 beyazlar, 3 siyahlar” sloganına dönüştü. 3 beyaz; un, şeker ve pamuklu dokuma tekstil fabrikalarını, 3 siyah da kömür, demir ve petrol yatırımlarını ifade ediyordu.

1923’te Türkiye’de yerli fabrika ürünlerinin yurtiçi tüketimi karşılama oranları pamuklu kumaşlarda % 10, yünlü kumaşlarda % 40, ipekli kumaşlarda % 5, sabunda % 20, buğday ununda % 60 idi. Osmanlı’dan Cumhuriyete geçilirken Türkiye neredeyse her şeyi dışarıdan satın alıyordu. Kiremit, porselen, cam, çatal, bıçak gibi tüm ürünler ithal ediliyordu.

Bakırköy Pamuklu Sanayii Müessesesi birkaç kez el değiştirdi, önce Devlet Sanayi Ofisi’ne, 1933 yılında Sümerbank’a devredildi.

Cumhuriyet’in Birinci Sanayi Planı’na göre her şeyiyle yenilenen fabrikada 60 adet eski dokuma tezgahı, 329 tezgaha çıkarıldı, iplik sıklığı neredeyse üç katına yükseldi. 13 Ağustos 1934’te yeniden açıldığı zaman, Türkiye’nin değil dünyanın en yeni ve en son sistem pamuklu mensucat (dokuma) fabrikalarından birisi durumuna getirilmişti.

Sonraki yıllarda ihmal edilen fabrikada 1962 yılına kadar köklü bir yenilik yapılamamıştır. Teknolojik olarak yenilenmeyen, ihmal edilen fabrikanın ürünleri, özel fabrika ürünleriyle rekabet şansını kaybetmiş ve fabrika zarar eder duruma gelmiştir.

1985 yılında işletmede 1200 işçi ve 89 memur çalışıyordu. Türkiye’ye yıllarca büyük katkılarda bulunan bu işletmenin 12.10.1999 tarihinde kapatılması kararlaştırıldı. Ancak TEKSİF Bakırköy Şubesi’nin önderliğindeki fabrika işçilerinin yoğun eylemleri ve direnişleri nedeniyle fabrika çalışmasına 5 yıl daha devam etti.

2004 yılında Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun kararı ile 44 milyon ABD Doları bedelle satıldı.
Böylece 1846 yılında Bakırköy sahilinde başlayan yerli pamuktan bez üretme maceramız hazin şekilde son buldu.

Kaynakça:
. Sümerbank Bakırköy Bez fabrikası, Rıdvan Şükür, 2024, https://www.academia.edu/116846282/S%C3%BCmerbank_Bak%C4%B1rk%C3%B6y_Bez_fabrikas%C4%B1
. Sümerbank Nasıl Yaratıldı ve Yok Edildi? (1), Yıldırım Koç, Aydınlık Gazetesi, 16 Kasım 2020, https://www.yildirimkoc.com.tr/usrfile/1605621836b.pdf
. https://sumerholding.gov.tr/tarihce.aspx
. Yok Edilen Bir Cumhuriyet Değeri: SÜMERBANK, Sinan Meydan, 12 Temmuz 2021, https://www.sozcu.com.tr/yok-edilen-bir-cumhuriyet-degeri-sumerbank-wp6533939
. Cumhuriyet’in üreten fabrikalarından tüketen AVM’lere!, 29.10.2023, https://www.halkinhabercisi.com/cumhuriyetin-ureten-fabrikalarindan-tuketen-avmlere