1934 – Turhal Şeker Fabrikası açıldı

Son güncelleme tarihi 08/06/2026

İş Bankası ve Ziraat Bankası ortak sermayesiyle Türkiye’nin dördüncü şeker fabrikası olarak 20 Ekim 1934’te Tokat’ta üretime başlar. O dönemde Turhal’da elektrik dahi yoktur, gemici fenerleriyle çalışılır.

Turhal Şeker Fabrikası kuruluşunda ulaşımda karşılaşılan imkânsızlıklar demiryolu sayesinde giderilebilmiştir. Fabrikanın kuruluşunda görev alan Muammer Tuksaval anılarında bu zorlukları “Turhal’a taşınan başlıca malzemeyi sıralayayım: 8-10 bin çimento, 11.000 ton demir, binlerce metre küp kereste, 4500 ton makine ve cihazlar 6000 ton demir konstrüksiyon, yüz binlerce kiremit” diyerek açıklamıştır. Fabrikanın inşasında kullanılmak üzere Turhal’a 1215 vagon malzeme gelmiştir. Fabrika dönemin kısıtlı şartlarına rağmen temel atılmasından sonra sadece 9 ayda tamamlanmıştır.

Günlük 1000 ton pancar işleme kapasitesi ile kurulan Tokat Turhal Şeker Fabrikası’nın pancar ihtiyacını 7000 çiftçi ekim yaparak sağlıyordu. Pancar ekimi için köylüye gereken tarım aletlerinin çoğu, devlet tarafından sağlanmıştır. Fabrikanın kapasitesi sonraki yıllarda modernizasyon çalışmalarıyla günlük 7.200 tona çıkarılmıştır.

Dünyanın en kaliteli şekerini üreten Turhal Şeker Fabrikası ve fabrikaya ilave olarak yapılan ve Türkiye’nin beş büyük makine fabrikasından biri olan Turhal Makina Fabrikası, nahiye olan Turhal’ın da kaderini değiştirdi. Nahiye, ekonomik anlamda büyük gelişmeler gösterdi ve hızlı göç aldı. Turhal’da fabrikaya okul ve hastanenin kurulması, yöre halkı tarafından coşkuyla karşılanmıştır. Fabrika revirinde işçilerin yanısıra civar halka da ücretsiz bakılıyordu.

Fabrikanın ismi 1995 yılında törenle, fabrikayı kuran mühendise ithafen Muammer Tuksavul Şeker Fabrikası olarak değiştirildi. Tuksavul ilerleyen yaşına rağmen törene bizzat katıldı.

Turhal Şeker Fabrikası, 569 milyon liraya Kayseri Şeker’e satıldı. Kayseri Şeker’in yüzde 56’sı Kayseri Pancar Kooperatifi’nin ama yüzde 10’u Varlık Fonu’na devredilmekten kurtulamadı.

Cumhuriyet tarihinin çalışan, üreten, paylaşan halkçı anlayışı ile kurulan Türkiye Şeker Fabrikaları’na ait 14 fabrikası 21.02.2018 tarihinde satıldı. Özelleştirme bedelleri fabrika değerlerinin çok altında belirlendi. Üretim kapasiteleri düştü. Türkiye, şeker ihraç eden ülkeden, şeker ithal eden ülke konumuna düştü. Kalan tesisler AKP tarafından Varlık Fonu’na devredildi.

Kaynakça:
. Şeker Fabrikaları Ve Demiryollarımız, 24.04.2018, https://kentvedemiryolu.com/seker-fabrikalari-ve-demiryollarimiz/
. Bir Şehrin Hikayesi "Turhal Şeker Fabrikası", Hasan Açıkel, 17 Şubat 2018, https://www.tokattan.net/2018/02/bir-sehrin-hikayesi-turhal-seker.html
. Girokrat hikayeleri (1), Tamer MÜFTÜOĞLU, 29 Mayıs 2015, https://www.dunya.com/kose-yazisi/girokrat-hikayeleri-1/24139
. VELDET, T., (1958). 30. Yılında Türkiye Şeker Sanayii, Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Neşriyatı No. 48, Doğuş Lmtd Şirketi Matbaası, Ankara.
. Cumhuriyet, 21 Ekim 1934