Son güncelleme tarihi 06/03/2026
Erzincan İliç’teki altın madeni, dünyanın en önemli maden sahalarından. Pakistan’dan Orta Avrupa’ya uzanan metal açısından çok zengin Tetis Kuşağı üzerinde yer alıyor. Erzincan altın madeni, 1700 tonu aşkın altın rezerviyle dünyanın sayılı cevher kaynaklarından.
13 Haziran 2022’de Anagold Madencilik’e ait Çöpler altın madeninde siyanür taşıyan boru patladı. Şirket ısrarla inkar etti. Olaydan sonra hazırlanan tutanakta siyanür taşıyan boruda sabaha karşı 02.45’te patlama olduğu ve sabah 05.00’e kadar boş araziye yaklaşık 20 metreküp siyanürlü solüsyon, Fırat Nehri üzerinde kurulan İliç Barajı sularına karıştı. Felaket tekrarlayacaktı.
13 Şubat 2024’te Çöpler altın madenindeki siyanürlü liç yığınında kayma meydana geldi. En az 9 kişi yığının altında kalarak hayatını kaybetti. Naaşlara ancak Haziran ayında ulaşılabildi.
Söz konusu siyanürlü yığın hemen Fırat Nehri’nin yanında bulunuyor. Haziran 2023’te yapılan başvuruda bu yığın alanının iki katından daha fazla bir miktarda artırılması istenmişti. Yıllar önce bilimsel raporlarla felaket uyarılarının yapılmasına rağmen şirketin burada altın madenciliği yapmasına onay verilmişti.
Kimya, maden, jeolog, makine, çevre, metalurji mühendislerinden oluşan TMMOB heyeti olarak 15-02-2023 tarihinde bölgeye gidilmiştir. TMMOB, DİSK, TTB ve KESK Eğitim-Sen’in bulunduğu heyetin olayın gerçekleştiği alana girmeleri kolluk kuvvetleri tarafından engellendi.
Çöpler altın madeni Fırat nehrine 500 metre mesafede, nehir üzerinde kurulu 5 baraj Keban, Karakaya, Birecik, Karkamış ve Atatürk birbirine bağlı. Birine sızacak zehir, tüm Güneydoğu Anadolu’ya yayılır.
Türk Tabipler Birliği 25 Mayıs 2021 tarihli raporunda “Madenciliğin tüm bu aşamaları doğa ve insan sağlığı için farklı tehditler içerir. Biyolojik çeşitlilik, tatlı su varlığı ve insan sağlığını tehdit edecek derecede toksik bir kimyasal olan ‘siyanürlü liçleme kesinlikle yasaklanmalıdır” ifadelerine yer verilmişti.
Öte yandan Türk Toraks Derneği tarafından 24 Temmuz 2017’de görüş bildirilmişti. Görüşte tesiste kullanılacak maddelerin hemen hepsinin insan sağlığı ve ekolojik yaşam açısından riskli olduğunun altı çizilmişti.
Ayrıca görüşte, “Bölgenin Fırat Nehri‘ne yakınlığı gözönüne alındığında olası bir sızıntı, yıkım riskinin yol açabileceği çevresel felaketin ne boyutlara ulaşacağını öngörmek mümkün değildir.” ifadeleri kullanılmıştı. İliç, Fırat nehrine yaklaşık 500 metre mesafede, nehir üzerinde kurulu 5 baraj Keban Barajı, Karakaya, Birecik Barajı, Karkamış ve Atatürk birbirine bağlı. Birine sızacak zehir, tüm Güneydoğu Anadolu’ya yayılır.
İliç’teki Çöpler Altın Madeni’nde yakın tarihte uluslararası bir denetim firması tarafından hazırlanan 67 sayfalık raporda ise “yerdeki titreşimleri gösteren sinyal sisteminin” bozuk olduğuna dikkat çekildiği ortaya çıktı. Kanadalı SSR Mining, bu madenden 2020-2023 arasında yaklaşık 1,5 milyar dolar gelir ve 334,6 milyon dolar kâr elde etti. Çalık Holding, 2012-2020 yılları arasında özkaynaklarını yaklaşık dokuz kat artırdı. Holdingin sahibi Ahmet Çalık Forbes’un En Zenginler listelerine girdi. Maden çıkarmak için tek yolun siyanür kullanılması olduğunu öne süren Çalık Holding Yönetim Kurulu Başkanı Başdanışmanı Hakkı Akil, “Operasyonel bir sorumluluğumuz yok. Biz finansal olarak ortağız, o kadar” dedi.
Erzincan’ın İliç ilçesindeki maden faciasında tutuklanan altı kişi ifadelerinde, Anagold’un gerekli iki radarı ve iki robotik cihazı almadığını söyledi. İfadelerde, oluşan çatlaklara ve belirtilere rağmen facia günü de dinamitler patlatıldığını vurguladılar. Başlangıç projesinde basamaklar 8 metreden oluşturulmakta projeye göre 36’ncı basamağa kadar çıkma yetkisi verildiğini belirtmişlerdir. Ancak olay 33’üncü basamaktayken meydana gelmiştir.
CHP’nin madenlerden sorumlu vekili Deniz Yavuzyılmaz tarafından “MTA’nın, Erzincan İliç’teki Anagold maden sahasının tam altından geçen Ovacık fay hattı-Munzur segmentini resmi fay haritasından sildiğini tespit ettik. 2013 yılı MTA haritasında bulunan fay hattı, 2023 yılında yayınlanan haritada yok! Kaynak: Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü 2013 ve 2023 yıllarına ait Resmi Diri Fay Haritaları.
Maden alanı yakınındaki Bahçecik ve Bağıştay köylüleri, meraların ve tapulu arazilerinin Çöpler köyüne dahil edilerek madene peşkeş çekildiğini söyledi. Köylü, hayvancılığı tamamen bitirecek özel kadastro uygulamasına karşı dava açmış ama kaybetmiş. Siyanür havuzunun patlamasından sonra köye süt siparişleri tamamen kesilmiş. Yöre halkından Temel, köylerinin Fırat’a 50 metre mesafede olduğunu belirterek, geçtiğimiz günlerde nehirde toplu balık ölümleri olduğunu söyledi.
Anagold Madencilik şirketinin, 2016’da bölgede yaşayan ailelere sus payı verip “Adli ve idari başvuru yapmayacağım” taahhüdü aldığı ortaya çıktı. Bu taahhütnameyi imzalamak istemeyenlere baskı yapılmış.
Gazeteci İbrahim Gündüz, İliç faciasının detaylarını dört kitapta belgelemiş.
İliç Çöpler altın madeninin %80 ortağı SSR Mining, Türkiye tarihinin en büyük maden ve çevre felaketlerinden biri hakkında ancak şunları diyebilmiş:
“On February 13, 2024, at approximately 6:30AM EST, a significant slip occurred on the Çöpler heap leach pad. As of June 10, 2024, all nine of the individuals who were lost as a result of the incident have been recovered. Our thoughts continue to be with their families and the entire Çöpler community during this incredibly difficult time.”
Türkçe meali:
“13 Şubat 2024’te yaklaşık saat sabah 06:30’da Çöpler’deki liç yığınında ciddi bir toprak kayması oldu. 10 Haziran 2024 itibariyle olay nedeniyle hayatını kaybeden 9 kişinin tamamına ulaşılmıştır. İnanılmaz güç zamanlar geçiren aileleri ve Çöpler halkı daima aklımızda.”
Bu kadar. Üzgün değiller, doğa katliamından bahseden yok, Fırat’a sızan zehirlerden bahseden yok, telafi çabaları yok. Cesetleri çıkarmışlar yetmez mi? Kapalı madenin ne zaman açılabileceğiyle ilgili yazdıkları açıklama daha uzun.
Anagold Madencilik kimin?
Anagold şirketi Türkiye’de maden kazalarından önce rüşvet soruşturmasıyla gündeme gelmişti. Erzincan Çöpler altın madenini işleten firma. Anagold hakkında çevreyi kasten kirletme suçundan soruşturma açılmıştı. (O zamanki adı Çukurdere Madencilik)
Anatolia Minerals (ABD) ve Avoca Resources Limited (Avustralya) birleşti, Alacer Gold’u kurdular. (Bana sorarsanız Anatolia ve Avoca uyduruk paravan şirketler çünkü web siteleri yok.)
Alacer Gold, Anagold’a yani madene %80 ortak oldu. 2010’da Berat Albayrak’ın CEO’luğunu yaptığı Çalık Holding ve Alacer Gold ortak oldu, Lidya Madencilik kuruldu.
2020’de SSR Mining (eski Silver Standard Resources) 2.4 milyar dolara Alacer Gold’u satın aldı. Anagold = %80 SSR Mining (ABD) + %20 Lidya Madencilik (Çalık Holding) haline geldi.
Çöpler madeni SSR’nin en verimli sahası. Şirketin Nasdaq’a bildirdiği 31 Aralık 2021 bilançosuna göre Çöpler’de 9.335 ton altın üretilmiş. 2021 yılında 607.9 milyon dolar satış geliri elde edilmiş. Sahanın toplam varlıkları da 2 milyar 290 milyon dolar olarak hesaplanıyor. Fakat SSR’in Alacer’i 2.4 milyar dolara satın aldığını beyan etmesi nedeniyle bu rakam pek mantıklı gelmiyor. Koskoca madeni sıfır karla işletmeyeceklerine göre, rezerv rakamı çok daha fazla olmalı.
Nakit akış tablosundaki bir başka ilgi çekici detay ise şirketin ödemeyi öngördüğü Kurumlar Vergisi. Türkiye’de şirketler 2022 karlarından yüzde 25 Kurumlar Vergisi ödemekle yükümlü. Ancak Anagold 2022-2043 yılları arasında kar üzerinden yüzde 6.38 oranında vergi ödeyeceğini hesaplamış.
Raporda yüzde 6.38’lik efektif vergi oranının hükümetin sağladığı teşvikler sayesinde gerçekleştiği belirtilirken, madende kullanılan makine ve ekipmanın büyük kısmının da yüzde 18’lik KDV’den muaf olduğu bilgisi veriliyor.
Anagold’un yeni ortağı SSR’nin iki şirketin ortaklığındaki Kartaltepe’de yüzde 50, Tunçpınar’da yüzde 30, Bakırtepe’de ise yüzde 70 hissesi bulunuyor. SSR Mining’in Tetis Kuşağı üzerinde bir madeni daha var, Artvin’deki Hod Maden isimli istisnai zenginlikteki madende araştırma sürüyor. devamı için
Kaynakça:
. Dünyada altın madeni felaketleri: Listenin başında siyanür ve Kanadalı şirketler var, 07/08/2019, Fatih Yetim, https://tr.euronews.com/2019/08/07/dunyada-altin-madeni-felaketleri-listenin-basinda-siyanur-ve-kanadali-sirketler-var
. Türkiye’deki siyanür sızıntıları ve etkileri, 2024, Özlem Abayoğlu, https://www.evrensel.net/haber/510661/turkiyedeki-siyanur-sizintilari-ve-etkileri
. Enerji ve Maden Politikaları, https://www.tema.org.tr/calismalarimiz/savunuculuk-ve-cevre-politikalari/enerji-ve-maden-politikalari
. Türkiye Maden Ruhsatlarının Tehdidi Altında: 24 İlde 20 Bine Yakın Maden Ruhsatı, https://www.tema.org.tr/basin-odasi/basin-bultenleri/turkiye-maden-ruhsatlarinin-tehdidi-altinda
. Al gülüm ver gülüm! Al siyanür ver felaket, Sefa Taşkın, https://12punto.com.tr/yazarlar/sefa-taskin/al-gulum-ver-gulum-al-siyanur-ver-felaket-50928
. Siyanürlü tehlikenin farkında mısınız?, 10.05.2011, https://sendika.org/2011/05/siyanurlu-tehlikenin-farkinda-misiniz-53768
. Giresun Şebinkarahisar faciası, 27.11.2021, https://toraks.org.tr/site/community/news/10599
. Altın Madenciliği-Doğal Afetler ve Çanakkale’nin Suyu, 16/05/2013, https://politeknik.org.tr/altin-madenciligi-dogal-afetler-ve-canakkalenin-suyu/
. https://www.ttb.org.tr/haberarsiv_goster.php?Guid=66c9e10e-9232-11e7-b66d-1540034f819c
. Maden Kanunu 21 Kez Kimler İçin ve Nasıl Değişti?, 29.11.2025, https://ekolojibirligi.org/maden-kanunu-21-kez-kimler-icinnasil-degisti/
. Türkiye'nin Siyanür Tehlike Haritası, 12 Mayıs 2011, Haluk Kalafat, https://bianet.org/haber/turkiye-nin-siyanur-tehlike-haritasi-129955
. Tetis Kuşağı: https://discoveryalert.com.au/copper-gold-giants-tethyan-belt-2025/
. TEMA çevre kütüphanesi: https://www.tema.org.tr/cevre-kutuphanesi
. https://www.dw.com/tr/kanadal%C4%B1-%C5%9Firketin-maden-projelerinde-%C3%A7al%C4%B1k%C4%B1n-rol%C3%BC-ne/a-68311677
. Gazeteci İbrahim Gündüz, İliç faciasının detaylarını kitaplaştırmış: https://www.istanbulkitapcisi.com/ibrahim-gunduz
. https://gazeteoksijen.com/turkiye/cefasi-bize-sefasi-kanadaya-157363
. https://www.maden.org.tr/icerik/anagold-madencilik-sirketinin-tuem-faaliyetleri-iptal-edilmelidir-202408061327
. https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/a87fa851fd6af4a_ek.pdf
. https://www.kmo.org.tr/resimler/ekler/1f4ba9364b1a81d_ek.pdf
. https://yesilgazete.org/ilicteki-altin-madeninde-kayan-siyanurlu-yiginin-iki-kattan-fazla-artmasi-istenmisti/
. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/erzincanda-9-iscinin-oldugu-altin-madenindeki-toprak-kaymasina-iliskin-43-supheli-hakkinda-iddianame-hazirlandi/3427610
. https://www.ttb.org.tr/haber_goster.php?Guid=2fcd3028-3462-11ef-927b-eb9216b85a98
. https://www.barobirlik.org.tr/Haberler/erzincan-ilicte-yasanan-cevre-felaketinin-nedeni-hukuksuzluktur-84539
. TTB raporu: https://www.ttb.org.tr/userfiles/files/ilic-altin-madeni-kazasi-altin-ekosistem-halk-sagligi.pdf
. Türk Toraks Derneği ‘nin Erzincan İliç’te Yaşanan Altın Madeni Kazası ile İlgili Görüşü, https://toraks.org.tr/files/mf/site/turk-toraks-dernegi-nin-erzincan-ilicte-yasanan-alt-7a29b01c.pdf
. https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/07cb7ce7dbd6efc_ek.pdf
. https://en.wikipedia.org/wiki/SSR_Mining
. https://www.ssrmining.com/operations/
. https://en.wikipedia.org/wiki/Avoca_Resources_Limited
. https://www.newswire.ca/news-releases/anatolia-minerals-and-avoca-resources-announce-merger-of-equals-to-create-anew-leading-intermediate-global-gold-producer-545414272.html
. https://ticaret.gov.tr/blog/ulkelerden-ticari-haberler/kanada/kanadali-ssr-mining-sirketi-2-4-milyar-dolar-karsiliginda-alacer-goldu-satin-ali
. https://www.dnb.com/business-directory/company-profiles.anatolia_minerals_development_ltd.704c7a8f2bccad7e781473f35f975593.html
İlk yorum yapan siz olun