Türkiye’de Madencilik

Son güncelleme tarihi 15/03/2026

Öncelikli olarak altın ve bakır cevherleşmeleri aramak üzere sondajlar yapılmaktadır. Daha henüz işletme evresine bile geçmeden, açılan binlerce derin maden arama sondajlarıyla yeraltı su hazneleri (akifer) delik deşik edilmiş, kötü sular tatlı sulara karıştırılmış, yüzlerce binlerce yıldır akmakta olan pınarlar kurumaya başlamış, bazı pınarlardan bulanık, beyaz köpüklü (polimer) ve gres yağlı sular akmağa başlamıştır. Ormanlık alanlar içerisine açılan pek çok sondaj yolu ve sondaj yeri hazırlama kazılarıyla dağ yamaçlarının bitki örtüsü sıyrılmış, binlerce ağaç kesilmiş ve zemin hızla erozyona açık bir duruma getirilmiştir.

Maden firmalarına dere yataklarını değiştirip, temiz su kaynaklarını doğrudan madende kullanma hakkı veriliyor. Milyonlarca litre temiz tatlı su, doğaya kavuşacağına, içme suyu veya tarımda kullanılacağına, zehirlenip yokediliyor. Burada yetiştirilen ürünler zehirleniyor, tüm Türkiye’ye satılıyor. Maden civarındaki köylerin içme suyu kesiliyor. Nehirler kuruyor, verimli ovalar kuraklaşıyor, kilometrelerce ötedeki bölgeler dahi etkileniyor. Madencilik faaliyetleri yüzünden oluşan asitli su ve zehirli kimyasallar doğada 3000 yıl kalabiliyor.

Kirazlı Altın Madeni, Çanakkale merkeze 30 km mesafede ve 180.000 insanın tek su kaynağı olan Atikhisar Barajı ile aynı su havzasında yer alıyor. Daha işin başında ÇED raporu hiçe sayıldı. TEMA’nın uydu görüntüleri üzerinde yaptığı incelemeler, maden sahası ve yol bağlantıları için 195.000 adet ağacın kesildiğini ortaya koyuyor. Buna göre ÇED raporunda belirtilenden 4 kat daha fazla ağaç kesimi yapılmış. Çevresel Etki Değerlendirmesi raporuna göre maden işletmesi faaliyetlerinin ilk iki yılında 463.000 m3/yıl, üçüncü yıl itibarıyla 250.000 m3/yıl su kullanacaktır. Madenin işletmede kalacağı 6 yıllık sürede su tüketimi 2 milyon m3 ulaşmaktadır. Bu rakam 10 milyon 500 bin kişinin günlük su tüketimine eşit. Binlerce kişinin ısrarlı protestoları sonucunda konu yargıya taşındı ve tahkimde kaldı. Toprak hala kel, ağaçlandırılmadı.

Güvenli madencilik mümkün mü?

Açık liç yöntemiyle hayır. Metalurji Mühendisleri Odası Başkanı Cemalettin Küçük: “Altını membran kaplasanız da zeminde durağanlık sağlanamadığı için bu tür barajlarda sızıntıyı tam olarak önlemek mümkün değil. Ayrıca tehlike yalnızca yeraltı sularıyla sınırlı değil. Siyanür tuzları, sıvıyla temas ettiği zaman havaya da karışıyor. Böylece hidrojen siyanür denilen doğada kararlı halde duran arsenik oksitlerinin serbest kalmasına yol açıyor. Bu arsenik bildiğiniz zırnıktır, fare zehiridir. Arsenik, doğada serbest kaldığında besin zincirine geçiyor. Bu yüzden madenin yakınındaki Dulkadiroğlu köyünde neredeyse kimse kalmadı.” (Cumhuriyet)

Siyanür ve diğer kimyasallar nemle birleşince buharlaşıp havaya karışıyor. Bu havayı soluduğumuz gibi, asit yağmuru olarak toprağa geri dönüyor. Yani siyanür havuzlarının sızdırmasına gerek yok, varlıkları bile başlıbaşına mesele. Siyanürlü atık havuzlarının her birinde aynı tehlike sözkonusu. Geniş bir yüzeyde madeni, zehirli atıklarla karışık çamur var. Difüzyonun etkisiyle burada nem azaldıkça buharlaşma artıyor, çok zehirli hidrojen siyanür gazı (HCN) havaya karışıyor. Küçük’ün verdiği bilgilere göre Kütahya, Bilecik, Marmara, Balıkesir, İzmir’in dahil olduğu havzanın arsenikli bir yapısı var. Bu bölgedeki toprak ve kayalar doğal yapısı gereği arsenikli. HCN’nin başta arsenik olmak üzere tüm ağır metalleri çözücü etkisi var. Bu nedenle Kuzey Batı Anadolu’da etrafa yayıldıkça toprakta ve kayalarda bulunan arsenik başta olmak üzere ağır metaller çözülerek toprağa ve yeraltı suyuna karışıyor.

Ağır metaller insanlar tarafından ağız, solunum ve deri yolu ile alınıyor. Çoğu atılamıyor, organizmada birikiyor ve etkili dozlara ulaştıklarında endokrin hastalıklar, nörolojik hastalıklar, kanser, otizm gibi ciddi hastalıklara neden olabiliyor.

TMMOB 22 Eylül 2001 tarihinde düzenlediği sempozyumlarda ülkemizdeki altın madenciliğinin getirdiği gelirden çok, çevre felaketleriyle anılacağı ve astarının yüzünden pahalıya geleceği uyarısını neredeyse 25 sene önce yapmıştır.

İktidar 2002 yılından bugüne kadar 394.000 adet maden arama ruhsatı verdi.

“Arsenikten siyanürden bana ne” demek mümkün değil.

Genel durum:
Türkiye’de madenler Maden Kanunu’na göre 5 grupta ele alınıyor. IV. Grup madenler altın, bakır, kömür gibi doğayı en fazla kirleten endüstriyel madenleri içerir.

Sadece 2011-2024 arası 33.000 maden ruhsatı verildi. Maden Kanunu 21 kez değişti. Ancak yapılan bütün değişiklikler doğal kaynakların daha iyi korunması ve madencilik faaliyetlerinin denetlenmesi yerine, ruhsatların daha kolay ve keyfî bir şekilde dağıtılmasına yol açtı.

Daha önce madenciliğe açılmamış yerler de artık hedefte. Afyon-Uşak bölgesindeki Murat Dağı bunlardan biri; burası Menderes, Gediz, Porsuk gibi akarsuların ve binlerce derenin doğuş noktası. Bu dağ dört nehri besliyor. Bu nehirler kirlendiğinde Denizli, Afyon, İzmir, Aydın, Kütahya, Uşak, Eskişehir, Ankara olumsuz etkilenecek. Altın madeni işletmesinin kurulması planlanan alan bin hektarın üzerinde. Bunun 787 hektarlık kısmı bozulmamış orman. Murat Dağı Yok Olmasın Platformu bu felakete karşı dava açarak hepimizin hakkını savunmaya çalışıyor.

Tokat Erbaa’da Sakarat ve Boğalı yaylaları, Samsun’da Şahin Dağları’ndaki ormanları madenciliğe açtılar. Gümüşhane’nin %93’üne maden ruhsatı verildi. Maden ruhsatlarının il bazında dağılımı ise şu şekilde: Kütahya %92, Giresun %85, Rize %82, Uşak %80, Çanakkale-Balıkesir (Kaz Dağları) %79, Trabzon %77, Ordu %74, Zonguldak-Bartın %72, Artvin %71, Eskişehir %71, İzmir %70, Bayburt %65, Sivas %65, Tekirdağ-Kırklareli %65, Erzurum %63, Muğla %59, Kahramanmaraş %58, Afyonkarahisar %52, Erzincan-Tunceli %52, Tokat %46, Karaman %38 ve Siirt-Şırnak-Batman %34.

Manisa-Turgutlu-Çaldağ Sardes Nikel Madencilik A. Ş. nikel madeni için faaliyet yürütmek üzere 2009’da gerekli ruhsatı aldı. Maden cevheri geniş brandaların üzerine dökülen toprağı üzerine, tabiri caizse tuz eker gibi, sülfürik asit serpilerek elde ediliyor.

Kütahya Simav’da Zenit madencilik şirketinin altın madeni için istediği kapasite artırımına karşı Örencikli köylüler ve Kütahya Barosu dava açtı.

Bergama Çevre Platformu sözcüsü Erol Engel: “(İzmir) Dikili Çukuralan’daki Koza Altın, zengin yeraltı su kaynakları üzerinde. 400 metreden cevher çıkarıyorlar. Suyu kesmeden cevheri alamadıkları için; orada binlerce yıldır süren su altı akış rejimini değiştiriyorlar. Suyu kesmek için oraya yüzlerce ton kimyasal beton döktüler. Madra Nehri tarihinde ilk defa 2023 yılında kurudu. “

Kazdağları’nda Çanakkale’ye içme suyu sağlayan Atikhisar barajı yakınına yapılmak istenen altın madeni 40 bin ton ağır metal zehiri, 58 bin ton siyanür zehiri ve maden kazılarından çıkartılacak olan 60 milyon ton gevşek hafriyata neden olacak.

2016 Ağustos ayında Kazdağları’nın Edremit bölgesindeki eteklerinde çıkan yangın yaklaşık 40 hektarlık alanda etkili oldu. 3-4 yerde aynı anda çıkan yangının, madenden alınan siyanürlü su ile söndürüldüğü fotoğraflarla belgelendi. TEMA Vakfı Edremit Sorumlusu Zülkif Bozbek, “…gözden kaçırılmaması gereken husus, yangın bahanesiyle ve devlet eliyle havuzda bulunan atık ve kirli suyun boşaltılıyor olmasıdır.” dedi.

Ordu Fatsa’da Stratex-Bahar-Altıntepe Madencilik, madencilik işlemlerinin su ihtiyacını karşılamak için (zehirleyip ziyan etmek için) dere yatağını kendine çevirdi.

Türkiye’den İspanya’ya ihraç edilen bademlerde limitin 63 kat fazla hidrojen siyanür ve siyanojenik glikozit tespit edildiği için alarm bildirimi verildi. Acı bademlerde güvenli kabul edilen limit 35 mg/kg. Analiz sonucu ise yaklaşık 2226 mg/kg.

1971 – 2015 yılları arasında kayda geçen 11 altın madeni kaynaklı felaketin 7’si siyanürlü suyla bağlantılı. Madencilik faaliyetleri yüzünden oluşan asitli su ve zehirli kimyasallar doğada 3000 yıl kalabiliyor.

Türkiye’deki bazı siyanürlü maden felaketleri:
Balıkesir Balya’da bulunan kurşun madeni 1839-1939 yılları arasında Fransız bir maden şirketi tarafından işletildi. Faaliyetine 72 yıl önce son veren maden bugün bile etrafına normalin 22 katı zehir saçıyor.

2006 yılında Uşak’ta Eşme ve köylerinde yaşayan 1700’ün üzerinde kişi siyanürle zehirlenmişti. Şiddetli yağış sonrası atmosfere hidrojen siyanür gazı salındı. Yerleşim bölgelerine bu zehirli gaz yayıldı. Zehirlenenlerin kanlarında limitlerin 20-30 katı siyanür tespit edilmesine rağmen valilik ve kaymakamlık zehirlenmelerin sebebini Eşme’nin içme suyuna kanalizasyon karışması nedeniyle meydana gelen bakteri zehirlenmesi olduğuna dair açıklama yaparak olayın üstünü kapatmıştı. Kazadan sonra bölgedeki köylerde doğum yapan hayvanların %80 oranında ölü ya da anomali doğum yaptığı rapor edildi. Maden cevheri geniş brandaların üzerine dökülen toprağı üzerine siyanür serpilerek elde ediliyordu. Altı afetzede, tesisi işleten Tüprag Metal Madencilik şirketine dava açtı.

2020 yılında Gümüşhane’de Karamustafa Deresi’ne siyanür karıştı, balıklar öldü.

2018 yılında ve 2021 Kasım’ında Giresun’a bağlı Şebinkarahisar’ın Yedikardeş Köyü’ndeki Nesko (Yıldızlar SSS) maden ocaklarında kullanılan siyanür atıklarının depolandığı havuzların setleri yıkıldı. Patlamanın etkisiyle yakındaki dereye akan zehirli atıklar ( Siyanür, kurşun, bakır ve çinko), çevredeki tarım arazileri ile akarsulara 4 bin 500 ton kimyasal sızdı. Zehir, Kılıçkaya Barajı’na ulaştı. Felaketten 9 ay sonra TEMA’nın aldığı örneklerde, zehirli atıklar kaldırılmış olmasına rağmen ağır metallerin, limitlerin çok üzerinde olduğu tespit edildi.

2019 yılının Haziran ayında Niğde’nin Ulukışla ilçesine bağlı Tepeköy’de Gümüştaş altın madeninin siyanür havuzu patladı. Sızıntı resmen belgelendi. Tepeköy’e ait tarım arazisi ve tesis içerisinden alınan numunelerde su ve topraktaki siyanürün asgari mg/lt 0.05 olması gerekirken 671 kat daha fazla siyanür olduğu belgelendi. Siyanür ayrıştırma havuzunun en yakın tarım arazisinin mesafesi sadece 40 metre. Bölgede artık tarım ve hayvancılık yapılamıyor.

2021 yılında Develi’deki Öksüt altın madeninde siyanürlü altın solüsyonu kaçağını önlemek amacıyla yığın altına geomembran serilmesine rağmen, sızıntı borularından siyanürlü su kaçağı geldiği ihbarı yapıldı.

2022, 13 Haziran. Erzincan İliç’teki Çöpler altın madeninde siyanür taşıyan boru patladı. Şirket ısrarla inkar etti. Olaydan sonra hazırlanan tutanakta siyanür taşıyan boruda sabaha karşı 02.45’te patlama olduğu ve sabah 05.00’e kadar boş araziye yaklaşık 20 metreküp siyanürlü solüsyonun aktığı kayıt altına alındı. Felaket tekrarlayacaktı.

2023 Mart’ında Ordu Fatsa’da Stratex-Bahar-Altıntepe Madencilik sahasında aşırı yağışlar nedeniyle madenin siyanür liçleme sahasının sel sularıyla dolması, siyanür ve ağır metaller içeren atıkların derelere karışması çevre felaketlerine yol açtı. 2013’ten beri faaliyetini sürdüren maden, ÇED taahhütlerinden daha fazla alanda siyanürleme/liç işlemi yapmış, taahhüt ettiğinden daha fazla cevher işlemiş, taahhüt ettiğinden daha fazla siyanür kullanmış, taahhüt ettiğinden daha fazla atık üretmiş, taahhütleri dışında su kaynaklarına ve içme sularına zarar vermişti, toprak kirliliği kabul edilir limitlerin çok üzerine çıktı. Suda 8 kat fazla alüminyum bulundu, domatesler ve fındıklar dalında çürüdü.
Hayatı boyunca sigara içmemiş, yayla yoğurduyla büyümüş kamyon şoförü Murat Taşgır, maden sahasındaki çamura maruz kaldıktan sonra yumuşak doku kanserine yakalanıp vefat etti. Bölgedeki köylerde, özellikle arseniğe bağlı yumuşak doku kanseri vakalarında artış gözlenmiş. Şirket aleyhinde açılan davalar sürüyor.
Fatsa’da fındık bahçelerine 10 metre mesafedeki siyanürlü altın madeninde zehirli metal ölçümü yapıldı. Burada yetişen fındık tüm Türkiye’ye gönderiliyor.
Ağır metal kirliliği 139, ölümcül doz 110. 110’da tüm ekolojik yaşam sona erer.
Arsenik ölümcül doz 85, madenin yanında 93
Alüminyum maksimum olabilecek 316 …, Fatsa’da suda 9231 (30 katı)
Kadmiyum mak. olabilecek 2.1, Fatsa’da 5.1
Kurşun en fazla 174 olmalı, suda 17 kat kurşun var.
kaynak: insta passionfruitturkiye

Erzincan-İliç’teki facianın ardından Ordu Valiliği, Fatsa’daki siyanürlü altın madeninin kapatıldığını açıkladı.

İzmir Bergama’daki altın madeninin ikinci atık barajına siyanürlü çamur taşıyan borunun patlaması üzerine tonlarca siyanürlü atığın dereye boşaldığını ileri sürüldü. Koza Altın (ATP İnşaat – Koza İpek Holding) kazayı doğruladı ancak siyanürlü atıktan bahsetmedi. Topraktan numune alındı, numune sonuçları açıklanmadı. Türkiye’nin en kaliteli çam fıstığının yetiştiği Bergama Kozak Yaylası’nda açılan altın madeni, mahkemenin yürütmeyi durdurma kararına rağmen çalışmalarına devam ediyor. Halk, 31 Mart 2019 yerel seçimlerinin ardından CHP’den AKP’ye geçen Bergama Belediyesi’nin davadan çekilmesine tepki gösterdi. Koza İpek Holding’e FETÖ bahanesiyle el kondu, Koza Altın, Varlık Fonu‘na devredildi, adı bizzat Erdoğan tarafından “Türkiye Altın İşletmeleri” olarak değiştirildi. Bergamalılar 1992 yılından beri madene karşı eylem yapıyor.

13 Şubat 2024’te Erzincan’ın İliç’te Anagold Madencilik’e ait Çöpler altın madeninde siyanür atık havuzu seti yıkıldı, 9 işçi zehirli atıkların altında kalarak can verdi, kimyasallar Fırat Nehri’ne karıştı.

Ocak 2026’da Bursa’nın Yenişehir ilçesine bağlı Kirazlıyayla Mahallesi’nde, Meyra Madencilik’e ait atık barajının çökmesiyle tonlarca kimyasal ve ağır metal içerikli atık, dere ve toprağa karıştı. Senelerdir yöre halkının ve uzmanların heyelan riskine dikkat çekerek uyardığı senaryo gerçeğe döndü. STK’lar da bugünleri görmüş gibi, atık barajının Yenişehir Ovası’na yüzde 20 eğimli arazide yapılacağını ve patlaması halinde zehirli atığın ovaya akacağını açıkladılar.

Evrensel’e konuşan Bursa Su Kolektifi’nden Caner Gök, şirketin yıllarca ÇED raporu olmadan bölgede atık depoladığını iddia etti. Yenişehir’deki madenin sahibi Lübnanlı Mehmet Habbab. Çatı şirket olan Delta Star Holding’in Türkiye’de başta petrol olmak üzere pek çok yatırımı var. Holding’in yerli ortağı Onur Köktürk’ün siyasal iktidarla bağları dikkat çekiyor. Yenişehir’deki madeni işleyen Meyra 2021’den bu yana, Timko Madencilik 2022’den bu yana, Alser Madencilik ise 2024’te hiç vergi ödememiş.

AKP, bütçeye destek amacıyla yeni madenlere izin verdiklerini öne sürüyor. Oysa durum tam tersi, devlet madenlerden zarar ediyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 2026 yılı denetim raporuna göre en yüksek kayıt dışı matrah farkı, madencilik ve taş ocakçılığı sektöründe tespit edildi. Denetimlerde toplam 748,5 milyar liralık matrah farkı ortaya çıktı. Kesilen ceza ise komik, zararın üçte biri, 293 milyar 900 milyon lira.

Kaynakça:
. Dünyada altın madeni felaketleri: Listenin başında siyanür ve Kanadalı şirketler var, 07/08/2019, Fatih Yetim, https://tr.euronews.com/2019/08/07/dunyada-altin-madeni-felaketleri-listenin-basinda-siyanur-ve-kanadali-sirketler-var
. Türkiye’deki siyanür sızıntıları ve etkileri, 2024, Özlem Abayoğlu, https://www.evrensel.net/haber/510661/turkiyedeki-siyanur-sizintilari-ve-etkileri
. Kirazlıyayla’daki Katliamın İzleri İliç’le Aynı: Afet Değil, İhanet, Nisa Sude Demirel, Zeynep Eşmek / Evrensel, 31.01.2026, https://ekolojibirligi.org/kirazliyayladaki-katliamin-izleri-ilicle-ayni-afet-degil-ihanet/
. Enerji ve Maden Politikaları, https://www.tema.org.tr/calismalarimiz/savunuculuk-ve-cevre-politikalari/enerji-ve-maden-politikalari
. Türkiye Maden Ruhsatlarının Tehdidi Altında: 24 İlde 20 Bine Yakın Maden Ruhsatı, https://www.tema.org.tr/basin-odasi/basin-bultenleri/turkiye-maden-ruhsatlarinin-tehdidi-altinda
. Kozak yaylasında maden kuşatması: 'İnsanlarımız kanser oluyor', 01 Ağustos 2025, Özgür Duygu Durgun, https://kisadalga.net/haber/ozel-haber/kozak-yaylasinda-maden-kusatmasi-insanlarimiz-kanser-oluyor-130463	
. Maden felaketleri sonrasında neler oluyor? TEMA Vakfı Şebinkarahisar örneğiyle açıkladı , 17.02.2024, https://www.tema.org.tr/basin-odasi/basin-bultenleri/maden-felaketleri-sonrasinda-neler-oluyor-tema-vakfi-sebinkarahisar-ornegiyle-acikladi
. Fatsa’da "Sarı" Kıyamet Davası 24 Aralık’ta, 17 Aralık 2025, https://www.magmadergisi.com/yasam-haberleri/fatsada-sari-kiyamet-davasi-24-aralikta
. "İftira" davasından beraat, 14 Haziran 2023, https://www.odatv.com/guncel/iftira-davasindan-beraat-43738163
. Ordu'da kırmızı alarm... Sonunda korkulan oldu, 21.03.2023, https://www.odatv.com/guncel/orduda-kirmizi-alarm-sonunda-korkulan-oldu-276085
. "Altın çıkarsa Murat Dağı yok olacak", 10.11.2019, Serkan Ocak, https://www.serkanocak.net/yazi/altin-cikarsa-murat-dagi-yok-olacak
. Dereye siyanür akıtırken suçüstü yakalandılar, 22 Mart 2023, İsmail Akduman, https://www.sozcu.com.tr/son-dakika-bu-goruntuler-ilk-kez-cekildi-dereye-siyanur-akitirken-sucustu-yakalandilar-wp7629541
. Maden ruhsatı şampiyonu holding: İşçi hakkı ödememek şirket politikası mı?, 7 Eylül 2023, Osman Çaklı, https://artigercek.com/emek/maden-ruhsati-sampiyonu-holding-isci-hakki-odememek-sirket-politikasi-mi-264252h
. Kütahya’da Zenit’in altın madeninde yeni keşif: Bilirkişi reddi talepleri yanıtsız kaldı, 11.04.2023, https://yesilgazete.org/kutahyada-zenitin-altin-madeninde-yeni-kesif-bilirkisi-reddi-talepleri-yanitsiz-kaldi/
. Siyanür sızan Tepeköy'de sorumlular 1.5 yıldır bulunamadı, 06 Ocak Çarşamba 2021 , https://www.gazeteduvar.com.tr/siyanur-sizan-tepekoyde-sorumlular-15-yildir-bulunamadi-haber-1509282
. Fatsa’da siyanür alarmı: Domatesler ve fındıklar dalında çürüyor!, 12 Eylül 2019, https://indigodergisi.com/2019/09/fatsa-siyanur-altin-madeni/
. Siyanür ile altın-gümüş işleme Türkiye'de tümüyle yasaklanmalı!, 20.05.2011, https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyanur-ile-altin-gumus-isleme-turkiyede-tumuyle-yasaklanmali-250468
. Al gülüm ver gülüm! Al siyanür ver felaket, Sefa Taşkın, https://12punto.com.tr/yazarlar/sefa-taskin/al-gulum-ver-gulum-al-siyanur-ver-felaket-50928
. Siyanürlü tehlikenin farkında mısınız?, 10.05.2011, https://sendika.org/2011/05/siyanurlu-tehlikenin-farkinda-misiniz-53768
. Giresun Şebinkarahisar faciası, 27.11.2021, https://toraks.org.tr/site/community/news/10599
. Altın Madenciliği-Doğal Afetler ve Çanakkale’nin Suyu, 16/05/2013, https://politeknik.org.tr/altin-madenciligi-dogal-afetler-ve-canakkalenin-suyu/
. https://www.ttb.org.tr/haberarsiv_goster.php?Guid=66c9e10e-9232-11e7-b66d-1540034f819c
. Maden Kanunu 21 Kez Kimler İçin ve Nasıl Değişti?, 29.11.2025, https://ekolojibirligi.org/maden-kanunu-21-kez-kimler-icinnasil-degisti/
. Türkiye'nin Siyanür Tehlike Haritası, 12 Mayıs 2011, Haluk Kalafat, https://bianet.org/haber/turkiye-nin-siyanur-tehlike-haritasi-129955
. Uşak Eşme'den Kütahya Gümüşköy'e Siyanür Rezaleti, 30.10.2013, Haluk Kalafat, https://bianet.org/haber/usak-esme-den-kutahya-gumuskoy-e-siyanur-rezaleti-129868	
. https://yesilgazete.org/sebeke-suyundan-siyanur-zehirlenmesi/
. https://karadenizisyandadir.net/maden-nedur/
. Kayıt dışılıkta zirve madencilik sektöründe, 07.03.2026, https://www.yenicaggazetesi.com/kayit-disilikta-zirve-madencilik-sektorunde-1006874h.htm
. Tetis Kuşağı: https://discoveryalert.com.au/copper-gold-giants-tethyan-belt-2025/
. TEMA çevre kütüphanesi: https://www.tema.org.tr/cevre-kutuphanesi