1983 – Sümerbank Kars Ayakkabı Fabrikası

Son güncelleme tarihi 13/09/2026

Kars’ın Sarıkamış ilçesinde kurulan Sümerbank Sarıkamış Ayakkabı Fabrikası’nın inşaatına 1976 yılında başlandı. 1982’de deneme üretimine geçildi, ertesi yıl üretime başladı.

Askeri bot ve çeşitli resmî kurum ayakkabıları üretmek amacıyla kurulmuştu. Kapasitesi senede 500 bin çiftti. İşletme, askeri bot üretebilmesinin yanı sıra sanayi kuruluşlarına iş ayakkabısı ve bot üretebilecek makine ve donanıma da sahipti. Ayrıca, kadın, erkek ve çocuk ayakkabıları üretebiliyordu.

Bölgenin en önemli kamu yatırımıydı. Yatırım finansmanının yüzde 39 dış kredi, yüzde 24’i ise iç kredi kullanılmış, geri kalan yüzde 37’lik kısım Sümerbank’ın öz kaynaklarınca karşılanmıştı. İdare olarak Sümerbank Van Deri ve Kundura Sanayii Müessesesi‘ne bağlıydı.

Toplam 59 bin 428 metrekarelik arazisinin 4.356 metrekarelik bölümü kapalı üretim alanıydı. Fabrikada yaklaşık 330 kişi çalışıyordu.

Sümerbank Kars Ayakkabı Fabrikası 1984-1997 yılları arasında %12 ile %53 arasında kapasiteyle çalıştı. 1998 yılında fabrikaya önemli bir yatırım yapılmış, yaklaşık 401 milyar TL ödenerek kauçuk enjeksiyon makineleri ve yardımcı ekipman alınmıştı. 1999’da üretim programında 237.000 çift bot üretimi öngörülmekteydi. Fakat belli ki o ihale alınamadı, çünkü üretim 115 binde kaldı.

AKP iktidarı kamu ihalelerini kamu kurumlarına vermiyor, yandaş özel şirketleri besliyordu. Yıllık 500 bin kapasiteli Sümerbank Kars Ayakkabı Fabrikası’nda 2003 yılında sadece 122 çift ayakkabı üretildi.

Fabrika, motivasyonu şaibeli birtakım bürokratların kapatılması yönünde rapor tutması üzerine 2003’te üretim durdu. Kasım 2003’te sadece 125 bin dolara Bayteks’e satıldı! Bayteks ordunun giysi ihalelerine katılan bir firma ve ayakkabı üretimiyle alakası yok. Amacı rekabeti engellemekti.

Deri-İş Sendikası Sekreteri Hikmet Aktaş, “Bir enjekte makinesinin fiyatı 1.5 trilyon lira. Fabrika en az 10 trilyon lira eder. Neden bu kadar ucuza satıldı. 144 işçi bu belirsizlik içerisinde kimisi göç ederken, kimisi psikolojik bunalıma girdi. Biz fabrika olarak yalnızca ordumuza ve güvenlik güçlerimize bot yapsak bin kişi buradan ekmek yiyordu. Neden 125 bin dolar gibi komik bir rakama satıldı. Yetkililerden bir an önce bu konuyu iyice değerlendirmelerini istiyoruz.” dedi.

Fabrikada üretim durdu. Bayteks aynı yıl Çanakkale Suni Deri Fabrikası’nın ihalesine de katılmış ve rayicin dörtte biri fiyat vermişti. Amaç aynıydı.

59 dönüm arazi üzerine kurulu Sümerbank Kars Ayakkabı Fabrikası, 2005’te 1,3 milyon dolara Karadeniz Petrol’e satıldı. Karadeniz Petrol kurulalı 10 sene bile olmamıştı, kaldı ki ayakkabı sektörüyle alakası yoktu. Fabrika içindeki milyon euroluk makineleri söküp sattılar.

Neticede fabrika terkedildi, kapıları dahi kilitlenmedi, binalar talan edildi, sadece dört duvarı kaldı. İçine tekinsiz tipler yerleşti.

Fabrika çalışanlarının çoğu göç ederek büyük şehirlere gitti. Buyrun mükemmel AKP icraatı daha.

Kaynakça:
. Sarıkamış Ayakkabı Fabrikası Tamamen Talan Edildi!, 11.02.2016, Işık Çapanoğlu, https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/kars/sarikamis-ayakkabi-fabrikasi-tamamen-talan-edildi-37241143
. Yalnız duvarları kaldı!, 16.03.2013, https://www.gazetekars.com/yalniz-duvarlari-kaldi-11042h.htm	
. Sarıkamış ayakkabı fabrikası satıldı, 06.11.2003, https://www.internethaber.com/sarikamis-ayakkabi-fabrikasi-satildi-1044731h.htm
. Fabrika, Arsa Değerinden de Ucuza Satılacak, 02.07.2003, https://bianet.org/haber/fabrika-arsa-degerinden-de-ucuza-satilacak-20878
. Asker almadı, 60 bin çift ayakkabı elde kaldı..., 09.11.2003, https://www.milliyet.com.tr/gundem/asker-almadi-60-bin-cift-ayakkabi-elde-kaldi-5141476
. https://www.rekabet.gov.tr/Karar?kararId=fd4c8c01-38f0-4ec7-ab93-453480fe25a5