1982 – Çanakkale Sentetik Deri Fabrikası

Son güncelleme tarihi 28/09/2026

1969’da kapanan Sümerbank Valeks İşletmesi büyük bir yatırımla modernize ederek Sümerbank Çanakkale Sentetik Deri Fabrikası’na dönüştürüldü.

1982’de açılan Sümerbank Çanakkale Sentetik Deri Fabrikası, öncelikle ordunun ihtiyaçlarını karşılamak üzere sentetik malzemeden kumaş üretiyordu. Askerler için çadır, yağmurluk, Türkiye Kömür İşletmeleri için halat ve branda, bir dönem Tofaş, Renault, Opel ve Karsan arabaları için koltuk ve tavan kumaşları üretiliyordu. Ayrıca Kızılay için çadır ve su geçirmez bez, okul çantası ve bavul imal etti. Markaları Otosümer, Sümertente, Sümerfolyo, Sümervinil’di.

İstanbul’da üç, Ankara ve İzmir’de ikişer, Diyarbakır, Gaziantep, Adana, Kayseri, Eskişehir, Bursa, Denizli, Konya, Mersin, Samsun, Trabzon, Edirne, İzmit, Balıkesir, Erzurum, Antalya, Malatya, Bolu ve Hatay’da birer bayisi vardı.

İşe alım süreci iki veya üç aşamalı bir sınavdan oluşuyordu. İlk aşamada genel kültür sınavı, ardından yetenek sınavı yapılıyordu. Bazı durumlarda, adaylara mülakat da yapılmıştır. İşçiler, kabul kararını takiben sekiz ile on iki ay süren güvenlik soruşturmasının ardından çalışmaya başlarlar. Fabrikanın açıldığı yıllarda istihdam edilen işçilerin büyük çoğunluğu kapatılana kadar çalışma yaşamlarını burada sürdürmüşlerdir.

1985 yılında çalışanların sayısı 225’e ulaşmıştır. Derken Sümerbank olduğu gibi özelleştirme kapsamına alınır, 1987 yılı sonunda kamu kuruluşundan çıkarılarak Sümer Holding A.Ş. adıyla anonim şirkete dönüştürülür.

Deri-İş Sendikası Genel Başkanı Yener Kaya, Çanakkale Sentetik Deri Fabrikası’’nın 1992 yılından bu yana özelleştirme kapsamında bulunduğunu, ancak o yıl içerisinde 62 milyar liraya satışa çıkan fabrikanın 65 milyar lira kâr etmesi üzerine kamuoyu baskısıyla bu özelleştirmeden vazgeçildiğini” söyledi.

1994 yılı Kasım ayı sonlarında TBMM KİT Komisyonu Başkanı Hamdi Üçpınarlar, fabrikayı ziyaret etti. Üçpınarlar, 186 işçinin kıdem tazminatlarının 50 milyar lirayı bulduğunu ve fabrikanın 120 milyar liraya satışa çıkarılacağını açıklayarak, işçilerin birleşerek bu işletmeyi satın almaları istedi. O yıl fabrikanın sadece yıllık kârı 100 milyar liradır. İşçiler bu teklifi neden değerlendirmedi bilinmez. Millet bu dalavareye uyanınca başka bir yol izlemek gerekir: Ciroyu ve kârı düşürmek!

1998’de Milli Savunma Bakanlığı ordunun ihtiyaçlarını özel sektörden sağlamaya yönelir. Bu değişiklik, Çanakkale Sentetik Deri Fabrikası’nın gelir kaynağının çoğunu keser. Sümer Holding, stokta kalan 140 bin çift ayakkabı ile büyük bölümü haki renkte 110 bin metre kumaşı satacak yer bulamaz. %25 indirimli satışlarla stokları eritmeye çalışır.

Sümer Holding Çanakkale Sentetik Deri İşletmesi 2003 yılı Haziran ayında 1 milyon 625 bin dolara Bayteks’e satılır. (2 milyon 150 bin yazan da var). Bayteks üretim yapmaz, araziyi satışa çıkarır. Fabrika çalışanları ve Deri-İş Çanakkale temsilcileri işyerlerinin özelleştirilmesine karşı mücadelede kararlı olduklarını açıklarlar. İşçiler, “Fabrika geçmişte 5 milyon doların üzerinde alıcı bulmuştu, dörtte bir fiyatına satıldı. Bu rakam arsa değerinden bile düşük.” dediler. Bayteks’i nereden tanıyoruz? Yılda 500.000 çift kapasiteli, 60 dönüm alana yayılan Kars Sarıkamış ayakkabı fabrikasını sadece 125 bin dolara satın almasıyla tanıyoruz.

2017 yılında Çanakkale fabrikasının 57 dönüm ağır sanayi imarlı devasa arazisi, konut imarı olmadığı halde yaklaşık 12 milyon dolara (44,4 milyon TL) Sümerkent Konut Yapı Kooperatifi’ne satılır. “Çanakkale Adliyesi’nde çalışanları ve ÇOMÜ öğretim görevlilerine konut edindirmek” (!) amaçlı kooperatif konut imarı olmadığı halde araziyi alır. Karakaya İnşaat firması inşaatı üstlenir. Kooperatif, “İnşaat firmasından destek aldık, çünkü yerin kıymetini, piyasa değerini bizim bilme şansımız yok” diyerek 1947 yılından beri Sümerbank’a ait olan, şehrin tam girişinde ana cadde üzerindeki 57 dönüm arsanın değerini bilemeyeceklerini savunur. 335 yetişkin insan bunu söylemişler.

Sümerkent Konut Yapı Kooperatifi, evsahibi olmak isteyen, muhtemel ki bir kısmı arsanın imar durumundan habersiz insanlardan 2017’de kişi başı 140’ar bin TL topladı. Çanakkale’de nasıl bir asayişsizlik hakim ise artık, “adliye çalışanları ve akademisyenler” için toplam 840 konut ve işyeri çıkarmaya uğraştılar. Sonra bu sayı 1100 konut, 400 dükkan, toplam 1500’e yükseldi.

Ağustos 2018’de sanki imar izni çıkmış, yapılan yasalmış gibi tüm fabrika yıkıldı, arazi dümdüz edildi.

Vakıfbank nasılsa imar izni olmayan arsa için insanlara konut kredisi verdi. Adliye, Çanakkale 19 Mayıs Üniversitesi (ÇOMÜ) ve Vakıfbank bir olup yıllar boyu imar durumunu ağır sanayiden çıkarıp ticari ve konuta dönüştürüp voliyi vurmak için kastırdılar.

Arazinin 5000 metrekaresinin Çanakkale Belediyesi’ne ait olmasına karşılık konu ile ilgili kimsenin belediyeyle görüşmediğini belirten Belediye Başkanı Ülgür Gökhan şunları kaydetti: “Ortada net ve somut bir projesi olmayan konu ile ilgili herhangi bir biçimde para toplanıyor olması hayırlı olmaz. Elbette ki Çanakkale’de dönüşümü yapılması gereken alanlardan birisi Sümerbank alanıdır. Ama bu bağlamda titizlikle davranılmalıdır. Çünkü orada çok ciddi bir rant oluşmuştur. Çanakkale halkına ait olan haklar tespit edilip kurtarılmalıdır.’’ der.

AKP’nin gizli mesajlaşmaları basına sızar, AKP ile CHP arazi konusunda karşılıklı birbirlerini suçlarlar.

1500 konut ve işyeri peşindekiler iki kere imar planı değiştirttiler, planlar mahkemelerce iki kez iptal edildi. Arazinin en büyük parseline ipotek kondu. İmarsız arazide kooperatif yapmaya çalışanlar ve onlara kredi verenler, “Aaaa ipotek varmış meğer, dolandırıldık!” diye sızlandılar. Nasılsa 335 kocaman insan tapuya, o zamanın parasıyla 140 bin TL verirken belediyeye gidip arsanın imar durumunu sormamıştı.

2023 yılında devreye Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı sokuldu ve voila la! Fabrikanın arazisi “Rezerv Yapı Alanı” ilan ediliverdi. 2 emsal + 8 kat izni verildi. 57 bin metrekarelik inşaat alanı 2 emsal ile 114 bin metrekarelik inşaat alanına dönüştü.

Yerleşim bulunan konut alanlarını bile kapsayabilen “rezerv alan” uygulamasıyla bütün tapular Hazine adına geçiyor, vatandaşın itiraz ve dava açma yolları kapatılıyor. İnşaatı devlet yapıyor, bitince milletin tapulu malını, kendi belirlediği fiyattan tapu sahibine geri satıyor, tapu sahibi o fiyata malını geri alamazsa, devlet mülke el koyuyor.

Kaynakça:
. Çanakkale’nin Yılan Hikâyesine Dönen 20 yıllık Sümerbank arazisi krizinde yeni dönem!, 22.01.2026, https://www.canakkaleolay.com/haber/canakkale-nin-yilan-hikayesine-donen-20-yillik-sumerbank-arazisi-krizinde-yeni-donem-117808
. “Kent halkının malına çökmektir”, 02.12.2023, Esra İrem Özer, https://canakkalegundem.net/haber/26069711/kent-halkinin-malina-cokmektir
. Çanakkale'nin rantlarla anılan arazisi Sümerbank, 12.12.2023, https://www.burasicanakkale.com.tr/haber/62417-canakkalenin-rantlarla-anilan-arazisi-sumerbank
. "Dolandırıldık!", 2 Ağu 2023, https://www.canakkaleolay.com/haber/dolandirildik-49630
. Sümerrant özel haber, 05.03.2017, Sinem Tetik, https://www.burasicanakkale.com.tr/haber/7688-sumerrantozel-haber
. Sümerbank adım adım..., 21.02.2017, https://www.canakkaleolay.com/haber/sumerbank-adim-adim-678
. Fabrika, Arsa Değerinden de Ucuza Satılacak, 02.07.2003, https://bianet.org/haber/fabrika-arsa-degerinden-de-ucuza-satilacak-20878
. Asker almadı, 60 bin çift ayakkabı elde kaldı..., 09.11.2003, https://www.milliyet.com.tr/gundem/asker-almadi-60-bin-cift-ayakkabi-elde-kaldi-5141476
. Sümerbank ve Kadın Emeği: Çanakkale Sentetik Deri Fabrikası Örneği, Burcu Saka, Elif Sabahat Uyar, Ankara Üniversitesi Araştırma makalesi,  27 Ocak 2025
.İzdüşümü, Davut Doğan, 1996
. Özelleştirme ve Sendikaların alternatif yaratma çabaları, 05 Eylül 2022, https://www.tekgida.org.tr/ozellestirme-ve-sendikalarin-alternatif-yaratma-cabalari-61233/
. Milliyet, 31 Ekim 1983