1944 yılında Elazığ’da temeli atılan şarap fabrikası, Elazığ ve civarında yetişen başta Öküzgözü olmak üzere, Şifoni, Boğazkere gibi üzümler işliyordu. Buzbağ şarabını Türkiye ve dünyaya kazandırmıştı.
Devlete ait alkol ve tütün mamulleri üretim şirketi Tekel, 1930’larda Fransız bağ uzmanlarına ülkeyi taratmış, bağcılığın yaygın olduğu bölgelerde “deneme şarapevleri” kurdurmuştu. Bunların küçük parti şarapları yapılıp analiz edilmiş, potansiyeli olan üzümlerin bölgelerinde daha büyük fabrikalar kurulmuştu. Elazığ da bu şanslı yörelerden biriydi, mükemmel kırmızı şaraplar veren Öküzgözü ve Boğazkere üzümleri sayesinde büyük bir tesise lâyık görülmüştü. Yine Fransız uzmanlar “Öküzgözü’nü mutlaka Boğazkere ile harmanlayın, bu iki üzüm birbirini dengelesin” tavsiyesinde bulunmuşlardı. O günlerden sonra yörenin buz mağaralarına atfen “Buzbağ” adı verilen bu iki üzümden yapılma şarap, Türkiye’nin en iyi şaraplarından biri olarak sivrildi. Yurtdışına da hayli ihraç ediliyordu.
Elazığ Tekel Şarap Fabrikası, 2004’te TEKEL kapsamında özelleştirilerek İngiltere merkezli Mey İçki’ye satılmıştı. Mey, Diageo’ya satıldı. Mey Diageo 2025 sonbaharında Elazığ’daki fabrikayı kapatarak Şarköy’e taşıyor. Mesafe 450 km.
Elazığ Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı İdris Alan geçtiğimiz aylarda yaptığı açıklamada, fabrikanın kapatılmaması yönünde bir çağrıda bulunarak şunları ifade etti:
“Mevcut fabrika binasının, hasarlı olmadığı halde hasarlı raporu alınarak faaliyetlerine son verilip başka bir ile taşınacağı bilgilerine ulaştık. İlimiz istihdamının yanısıra üzüm üreticilerimizi de mağdur edecek bu kararın, ilgili firma yetkilileri tarafıdan yeniden gözden geirilmesini ve karardan vazgeçilmesini bekliyoruz. Fabrika binasının herhangi bir hasarı ya da üretime engel bir durumu varsa, bunu şehir olarak gidermek için gerekli destek ve katkıyı vermeye hazırız.” dedi.
Buzbağı şarap fabrikası iken başarıları ve ödüller ile dolu bir firmaydı
Elazığ Üzüm Üreticileri Birliği Başkanı Cengiz Öz şunları söyledi: “Her gün üreticiler bizi arıyor ‘Lütfen bir çare bulun’ diye. Biz neticede 350 tane üyesi olan bir üretici birliğiyiz. Elazığ’da iki binin üstünde üzüm üreticisi var. Bunların hepsi aslında tedirgin. Elazığ da tedirgin. Bu fabrika bölge için çok kıymetli, çok önemli yer teşkil eden bir durumda. Bunun taşınması Elazığ’ı terk etmesi ya da gitmesi tabii ki üzüm üreticileri ve çalışanları mağdur ediyor…Devlette iken, yani Tekel’de iken Buzbağı şarap fabrikası iken başarıları ve ödüller ile dolu bir firmaydı bu. Tekel’in işletmesinde iken. Yani özelleştirme plansız ve zamansız yapıldığında bu tür şeyler yaşanıyor. Devletimizin mühendisi, devletimizin makinecisi, devletimizin üreticisi, işçisi. Bunlar yetenekli insanlardı. Bu bizde devlette ve Tekel’de kalsaydı başarılı bir şekilde yine devam ederdi diye düşünüyorum ben.” Fabrikanın kapanmasının Elazığ ve Diyarbakır’daki üzüm üreticilerini olumsuz etkileyeceğini ifade eden Öz, bunun sadece üreticiyi değil bir çok sektörü olumsuz etkileyeceğini ekledi.
Elazığ teşvikte 6. bölge kapsamında
CHP Elazığ Milletvekili Gürsel Erol, Elazığ’da uzun yıllardan beri faaliyet gösteren şarap fabrikasının faaliyetlerine son verip başka bir şehre taşınmasının hem firma hem de üreticiler için büyük bir yanlış olacağını dile getirdi. “Elazığ’ın teşvikte 6. bölge kapsamında olması ve önemli imkân ve avantajlar sağlaması dolayısıyla birçok yeni yatırımcı ilimizde fabrika açmak için yarışırken, işletme sahiplerinin böyle bir karar alması, ticari açıdan da doğru bir yaklaşım değildir. 6. Bölge teşvik imkânları, ürün maliyetlerini de düşüren önemli bir faktördür.” diye belirtti.
Elazığ’da sanayi tesisi kalmadı
Türkiye’de 1986 yılında başlayan ve günümüzde de devam eden “kamu iktisadi teşebbüslerinin” özelleştirilmesinden zaman içerisinde nüfusa oranla en çok etkilenen illerden biri Elazığ oldu. Son 22 yılda kamuya ait 35 tesisin özelleştirilmesi, şehrin ekonomik dengelerini değiştirdiği gibi öteki illere de genç nüfus göçü vermesine sebep oldu.
Elazığ Çözüm Kültür Derneği Başkanı Av. Bülent Seçkin Düztaş, “Devletin temel görevinin vergi adaletini sağlamak olduğu bilinse de Türkiye’de ekonomik ahlakın çok yerleşmemiş olmasından kaynaklı olarak bunlar bir rant kapısına çevrildi…Şehir bir taraftan kalifiye olmayan elemanlar açısından göç alırken Elazığ’ın beyin gücü, fabrikalarda çalışabilecek kalifiye elemanlar ve ticari alanda iyi olan vatandaşlarımızı göç veriyoruz. Elazığ’da biliyorsunuz ETİ krom tesisleri vardı bu tesisler özelleştirildi, satıldı. Geçenlerde bundan birkaç ay önce ETİ Krom’u alan firmanın yaptığı uygulaması, üslubu tepki çekmişti. O tutumla işçileri işten kovmakla tehdit edilmiş, zora geldikleri ekonomik güç bizdedir deyip işçileri bile kolaylıkla işten çıkarabileceklerini göstermişlerdi. Elazığ aynı zamanda bir maden şehri, ‘Maden tesisi’ kapatılmak zorunda kalındı. Özelleştirildiği zaman aynı zamanda işletmelerin güvenlik problemleri ortaya çıktı. Son birkaç yıldır yok ama Elazığ’da daha önceki yıllarda maden facialarının olduğunu gördük.” diye konuştu.
Kaynakça:
. İki binin üzerinde üzüm üreticisi tedirgin, 13.08.2024, Serra Taylan, https://ankahaber.net/haber/detay/elazig_uzum_ureticileri_birligi_baskani_oz_sarap_fabrikasinin_kapanacagi_iddiasiyla_ilgili_konustu_elazigda_2_binin_ustunde_uzum_ureticisi_var_bunlarin_hepsi_tedirgin_191878
. Elazığ'da fabrika kapısına kilit vuruyor, 01 Ara 2024, https://www.gunisigigazetesi.net/haber/22524024/elazigda-o-fabrika-kapisina-kilit-vuruyor
. 22 yılda 35 kurumun özelleştirildiği Elazığ’da genç nüfus şehri terk etti, Funda Canpolat, 20 Aralık 2024, https://9koy.org/22-yilda-35-kurumun-ozellestirildigi-elazigda-genc-nufus-sehri-terk-etti.html
. Elazığ’da son 22 yılda özelleştirilen kamu kurumları, https://9koy.org/22-yilda-35-kurumun-ozellestirildigi-elazigda-genc-nufus-sehri-terk-etti.html
. Elazığ’ın Şarabı, Tekirdağ’a Göçüyor, 30.11.2024, https://kanal23.com/haber/elazig/elazigin-sarabi-tekirdaga-gocuyor-5lNp0rxZ
. Elazığ'da bir sanayi tesisi daha kapanıyor, İrem Avcı, 2 Aralık 2024, https://elazighaberkent.com/elazigda-bir-sanayi-tesisi-daha-kapaniyor/
. Şarap Fabrikası, Kararını Yeniden Gözden Geçirmelidir, 08.08.2024, https://www.elazigmavihaber.com/sarap-fabrikasi-kararini-yeniden-gozden-gecirmelidir/9457/
. Başkan Alan'dan Elazığ Şarap Fabrikası'nın taşınma kararına tepki, 07.08.2024, https://www.elazigonline.com/baskan-alan-dan-elazig-sarap-fabrikasi-nin-tasinma-kararina-tepki/44342/
. Elazığ’ın Şarabı, Tekirdağ’a Göçüyor, 30.11.2024, Mehmet Yalçın, https://t24.com.tr/yazarlar/mehmet-yalcin/elazig-in-sarabi-tekirdag-a-gocuyor,47458
. Elazığ'dan taşınan taşınana, İzzet Tumay, 13.08.2024, https://www.turangazetesi.net/elazigdan-tasinan-tasinana
. https://repository.bilkent.edu.tr/items/0e99abf4-0f93-4be0-b836-b2b478683804
. https://elazigtso.org.tr/tr/index.php/elazig-sanayisinin-tarihcesi-ve-kronolojisi/
İlk yorum yapan siz olun