1942 – Türkiye aşı geliştiriyor

Son güncelleme tarihi 19/07/2026

İnfeksiyon Hastalıkları ile Klinik Mikrobiyolojinin bir arada okutulmaya başlandığı ilk eğitim kurumu, askeri tıbbiye mezunlarının ordulara dağıtılmadan önce staj görmesi için 1898’de İstanbul’da kurulmuş olan Gülhane Tababet-i Askeriye Tatbikat Mektep ve Seririyatı (Kliniği)’dır. Klinik sonradan Gülhane Askeri Tıp Akademisi (GATA) adını alacaktır.

Gülhane’ye 1917’de ilk İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji muallimi olarak atanan kişi, Dr. Hüsamettin Şerif (Kural) Bey (1879-1945)’dir. Bilgi ve görgüsünü artırmak üzere gönderildiği Paris’teki Val de Grace Askeri Tıp Okulu’nda ve Pasteur Enstitüsü’nde çalışmış olan Dr.Hüsamettin Şerif Bey, yanında değerli uzmanlar yetiştirmiştir.

1925’te Gülhane’de Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji öğretmeni Dr. Kemal Hüseyin (Plevnelioğlu) Bey (1892-1954) onlardan biridir. Kendisi 1945’te kurulan Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne geçerek sivil tıp kurumlarımızdaki ilk İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji profesörü olmuştur. Plevnelioğlu Cox tipi tifüs aşısını Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nde hazırlanıp uygulandı. Aynı yıl aşının ve akrep serumunun üretimine başlandı.

1 Haziran 1932 tarihinde Refik Saydam Merkez Hıfzıssıhha Müessesi‘nde kurulan kuduz laboratuvarıyla Türkiye’de ilk kez fenollü aşı üretim çalışmaları başlamıştır.

1940’lı yıllarda tifo, Cox tipi tifüs, tifo-tifüs karma, tifo-difteri karma, intradermal BCG, veba-kolera karma, veba-kolera-tifüs karma, difteri-tetanoz karma, boğmaca-difteri karma, influenza tifo-difteri-tetanoz karma aşıları üretilmiştir. Aşı-serum üretiminin gün geçtikçe kurumsallaştığı izlenmektedir. Aşı ve serum üretimiyle ilgili alt birimler Dünya Sağlık Örgütü tarafından uluslararası standartlara uygun oldukları yönünde belgelenmektedir, 1950 yılında Ulusal İnfluenza Merkezi ve BCG Laboratuvarı Dünya Sağlık Örgütü tarafından tescil edilmiştir. Bu yıllarda difteri-boğmaca-tetanoz aşısı üretilmiş ve kuduzla ilgili çalışmaları nedeniyle Dr. Zekai Muammer Tunçman’a Fransız hükümeti tarafından 1959 yılında Légion d’honneur nişanı verilmiştir.

Kaynakça:
. Aşı çeşitleri: https://uckunlaboratuvari.com/asi-nedir-asi-cesitleri/
. Dünya'da Aşı Gelişimindeki Kilometre Taşları, https://www.ttb.org.tr/eweb/asi_brosur/tarih.htm
. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Bulaşıcı Hastalıklarla Savaşım, Okan Töre, https://www.klimikdergisi.org/tr/2021/04/27/osmanlidan-cumhuriyete-bulasici-hastaliklarla-savasim/
. 1940'larda 20'ye yakın aşı üreten Türkiye nasıl ithalatçı konumuna geldi?, Lale Elmacıoğlu, 9 Aralık 2020, https://www.indyturk.com/node/283221/sa
. Tarihçe, Prof.Dr. Melahat Onul, https://enfeksiyon.medicine.ankara.edu.tr/tarihce/
. https://100sene100nesne.com/siringa-ve-asi/#uretim
. II. Dünya Savaşı Yıllarında İstanbul'da Tifüs, Sevilay Özer, https://ataturkilkeleri.deu.edu.tr/wp-content/uploads/2015/08/II.-D%C3%9CNYA-SAVA%C5%9EI-YILLARINDA-%C4%B0STANBUL%E2%80%99DA-T%C4%B0F%C3%9CS.pdf