1939 – Büyük Erzincan Depremi

Son güncelleme tarihi 21/08/2026

Kuzey Anadolu Fay hattı üzerinde bulunan Erzincan’da 27 Aralık 1939 tarihinde büyük bir deprem gerçekleşti. Merkez üssü Erzincan olan depremin şiddeti 7,9 civarında ölçülmüştür.

İstanbul Kandilli Rasathanesi kayıtlarına göre deprem, saat 01:57:24’te başlıyor. “1939 (Ekim, Kasım, Aralık) Meteoroloji, Sismoloji ve Mıknatıs Rasatları” adlı yayında, “Erzincan afeti. Kâğıtların haricine çıktığından ölçülememiştir” bilgisi yer alıyor. Deprem Rasathane’ye 600 km uzakta olduğu halde…Felaket o kadar büyük…
Deprem, İngiltere ve İsviçre’deki rasathanelerde dahi kaydedilmiştir.

Büyük Erzincan depreminde resmi rakamlara göre şehir nüfusunun yüzde 70’i hayatını kaybetmiştir. Can kaybı 33.000’i, yaralı sayısı 100 bini bulmuştur. Hükümet konağı, ordu müfettişliği, ordu evi, postahane ve şehrin en sağlam binaları dâhil olmak üzere 116.720 bina yıkılmış, binlerce hayvan telef olmuştur. Şehirde sadece tren garı sağlam kalmıştır. Telgraf hatları kopmuş, Erzincan-Kemah arası demiryolu bozulduğundan tamiri gerekmiş, yardım malzemesi şehre ancak trenle ulaştırılabilmiştir. Birçok nüfus enkaz altında kalmış, yangınlar çıkmıştır.

Engebeli arazi yapısı ve heyelan neticesinde yollar kapanmış, çoğu yere yardımlar develerle taşınabilmiştir.

Kış ortasında sokakta kalan afetzedelerin mağduriyetlerinin en hızlı şekilde giderilmesi üzere harekete geçilmiş, yiyecek, çadır, geçici ve kalıcı iskan sağlanmıştır. Afetzedelere yardım için meclis acil toplanmış, yardım kanunu çıkarılmıştır. Yurtiçi ve yurtdışından gönderilen yardımlar en faydalı şekilde harcanmış, kimsesiz kalan çocuklar koruma altına alınmıştır.

Depremin üzerinden bir yıl gibi bir süre geçtikten sonra depremden en çok zarar gören Erzincan Vilayeti’nin etüt yapılan arazilerine yüzlerce ev inşa edilmiştir. Trabzon Şoşesi olarak bilinen araziye 3 km karelik bir alanı kapsayacak şekilde birer katlı evler yapılmıştır. Bu bölge 11 bin civarında bir nüfusu barındırmıştır.

Enkaz kaldırma çalışmaları sırasında olağanüstü hizmetleri görülen 241 mahkûm TBMM kararıyla affedildi.

Kaynakça:
. 1939 Erzincan Büyük Depremi, İlhan Haçin, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Mart 2014, Cilt XXX - Sayı 88, https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/58/tur
. Haber (Akşam Postası), 28 Aralık 1939
. TRT Arşiv Youtube kanalı, https://www.youtube.com/@trtarsiv
. Kelkit Vadisi'nin en acı günü, 26 Aralık 2016, https://www.tokattan.net/2016/12/kelkit-vadisinin-en-ac-gunu.html