1937 – Karabük Demir Çelik’in temeli atıldı.

Son güncelleme tarihi 16/06/2025

Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu demir ve çelik malzemelerinin tamamına yakını Karabük Demir Çelik Fabrikaları (KDÇF)’nin kurulması ve tam kapasite ile çalışmasına kadar dış ülkelerden tedarik edilmiştir. Ancak maden araştırmaları neticesinde başta Divriği olmak üzere ülkenin muhtelif yerlerinde yüksek tenörlü ve geniş rezervli demir cevherlerine rastlanması ve bu cevherlerin KDÇF’nin kurulmasıyla birlikte değerlendirilmesi ekonomik kalkınma hamlesinin önemli hammadde sorunlarından birini halletmiştir.
1 Mart 1938 yılında makine montajlarına başlanılan Karabük Demir Çelik, Türk mühendis, teknisyen ve işçilerinin üstün çabaları sayesinde 2 yıl gibi kısa bir sürede tamamlanarak, 6 Haziran 1939’dan itibaren peyderpey işletmeye alınmıştır. 1939 yılı gazete ilanlarından, fabrikanın ilanla hurda demir ve çelik alarak işlediği anlaşılmaktadır.

Bu sebatlı çalışmalar sonucu 1944’te fabrikanın günde 1.000 ton kömürü işleyebilecek kapasitede bulunan kok ünitesinde, 300 bin ton kömür işlenerek 183 bin ton kok kömürü üretilmiştir. Kok elde edilirken çelikhane ve haddehanede kullanılan gazlardan başka 107 ton amonyum sülfat, 1.961 ton motor benzolü, 3.319 ton muhtelif türde gazlar, 5.752 ton briket yapmakta kullanılabilecek zift, 164 ton da saf naftalin ve tali madde ortaya çıkmıştır.

Trenlerin istasyonlar arasındaki hareketini gerçekleştiren ray ve traverslerinin Karabük Demir Çelik’te üretilerek kullanılması başta yolcu taşımacılığı olmak üzere hububat, maden ve çeşitli hammaddelerin demiryollarında taşınmasına vesile olmuştur. Başta gemiler olmak üzere birçok deniz ulaşım araçlarının imalinde, silah yapımında, inşaatlarda, tarım makinelerinin üretiminde ana madde olarak yerli demir ve çeliğin kullanılması, hem dışa döviz çıkışını engellemiş, hem de sektörlerin hızla gelişmesini sağlamıştır.
Ülkenin demir ve çelik ihtiyacının tam olarak karşılanması için Karabük Demir Çelik’in yanı sıra Karadeniz Ereğli’sinde kurulması tasarlanan demir-çelik fabrikası için yapılan etüt çalışmalarına devam edilmiştir.

Başlangıçta Sümerbank’a bağlı bir müessese olarak faaliyetini sürdüren Karabük demir çelik fabrikaları, işletmenin muhtelif ünitelerin ilavesi ile genişletilmesi üzerine 13.05.1955’te Sümerbank’tan ayrılarak bağımsız bir İktisadi Devlet Teşekkülü durumuna gelmiş ve “Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri Genel Müdürlüğü” adını almıştır.

1994 yılı sonuna kadar Türkiye Demir Çelik İşletmeleri Genel Müdürlüğü’ne bağlı bir müessese olarak faaliyet gösteren Karabük demir çelik fabrikalarının, 5 Nisan 1994 tarihli ekonomik istikrar kararları çerçevesinde kapatılmasına karar verilmiştir. Gelen yoğun kamuoyu tepkisi sonucunda kapatma kararından geri adım atılmış, özelleştirilmesi düşünülmüştür. 30.03.1995 tarihinde imzalanan sözleşme Kardemir AŞ’ye devredilmiştir.

AKP tarafından Varlık Fonu’na devredildi.

Kaynakça:
. Cumhuriyet Döneminin En Önemli Ağır Sanayi Hamlesi: Karabük Demir Ve Çelik Fabrikası (1939-1960), Nadir Yurtoğlu, Kasım 2017, Cilt XXXIII - Sayı 96, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/19/tur
. Tarihçe: https://sumerbank.blogspot.com/2010/12/tarihce-uluslarn-tarihlerinde-donum.html#comment-form
. Tan gazetesi, 21 Nisan 1939