Son güncelleme tarihi 30/07/2025
Türkiye Cumhuriyeti, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’nı uygulamak için 1934’te Sovyetler Birliği ile “Türküstroy” adlı bir ortak ajans oluşturuldu. Türkiye Cumhuriyeti ile Sovyet Rusya arasında 21 Ocak 1934’te “Sekiz Milyon Amerikan Dolarlık Kredinin Tahakkukuna Dair Protokol” imzalandı. Bu protokol 17 Mayıs 1934’te 2434 sayılı kanun olarak TBMM’de kabul edildi. İmzalanan bu protokolle hem Sovyetler’den 20 yılda geri ödenmek üzere 8 milyon altın Amerikan dolarlık, -yaklaşık 16 milyon liralık, 200 milyon Franklık- faizsiz kredi sağlandı, hem de kurulacak fabrikaların planlarının hazırlanması, makinelerinin yapılıp monte edilmesi, fabrikalar açıldıktan sonra işletilmesi için gerekli elemanların yetiştirilmesi konusunda yardım alındı.
Türk-Sovyet kredi antlaşmasına göre kredi geri ödemeleri 6 aylık vadeler halinde ve Türk mallarının ihracıyla yapılacaktı. O dönemde Türkiye, Rusya’ya narenciye başta olmak üzere yaş meyve ve sebze ihraç ediyordu. Kayseri ve Nazilli dokuma fabrikalarının bu Sovyet kredisiyle kurulduğu düşünülürse, bu fabrikaların bir anlamda “ narenciye karşılığında yapıldığı” söylenebilir.
İnşaası ve donanımı 15 ayda tamamlanan Kayseri Pamuklu Kombinası görkemli bir törenle açıldı. Açılışa davetli bulunan Sovyet heyeti, ağır sanayi komiser muavini, Türküstroy direktörü ve mühendisler törende hazır bulundular.
Ülkenin kombine halinde kurulan ilk ve en büyük pamuklu fabrikasıydı. 1080 dokuma tezgahı vardı. Senede 30 milyon metre ham bez üretmesi planlanıyordu. Fabrika 50 dönüm alan kaplıyordu. 2500 erkek, 400 kadın işçi ve 155 memur çalışıyordu. Kendi içinde dokuma eğitim okulu vardı. Kayseri Pamuklu Kombinası’nda yetişecek ustalar, yeni açılacak fabrikalarda da görev alabilecekti. Ayrıca fabrikanın içinde memur evleri, okul ve spor imkanları vardı. Fabrika hizmete girdiği an itibariyle tüm ülkenin gözbebeği oldu.
Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, 1999 yılında ÖİB tarafından bilim hizmeti verilmesi kaydıyla bedelsiz olarak Erciyes Üniversitesi’ne devredilmişti. Sonradan 49 yıllığına devralan Abdullah Gül Üniversitesi’ne devredildi.
Kaynakça:
. Sümerbank: "Fabrika-Yatırım-Ekonomi-Tasarım", Zeynep Yarar, https://markut.net/sayi-4/sumerbank-fabrika-yatirim-ekonomi-tasarim/
. Cumhuri̇yet Dönemi̇nde Devlet Tarafindan Kurulan İlk Sanayi̇ Kuruluşu Kayseri̇ Sümerbank Bez Fabri̇kası, Yaşar Semiz, https://www.academia.edu/65418933/Cumhuri_yet_D%C3%B6nemi_nde_Devlet_Tarafindan_Kurulan_%C4%B0lk_Sanayi_Kurulu%C5%9Fu_Kayseri_S%C3%BCmerbank_Bez_Fabri_kasi
. Yok Edilen Bir Cumhuriyet Değeri: SÜMERBANK, Sinan Meydan, 12 Temmuz 2021, https://www.sozcu.com.tr/yok-edilen-bir-cumhuriyet-degeri-sumerbank-wp6533939
. Sümerbank Fabrikası, Abdullah Gül Üniversitesi’ne kampüs oldu! , 15.11.2012, https://www.emlaktasondakika.com/guncel/sumerbank-fabrikasi-abdullah-gul-universitesi-ne-kampus-oldu-38613.html
. Tan Gazetesi, 13 Eylül 1935, sayfa 1-3
. Tan, 30 Ağustos 1936
İlk yorum yapan siz olun