1935 – Ankara Mamak’ta Gaz Maskesi Fabrikası açıldı.

Son güncelleme tarihi 29/05/2025

Zehirli gazlar I.Dünya Savaşı’nda kullanılmış ve 90 bin kişinin ölümüne yol açmıştır. Türkiye’de yeni bir Dünya Savaşı çıkabileceği düşüncesi hakimdir.

1933’te Refik Saydam, Sağlık Bakanlığı bünyesinde “Zehirli ve Boğucu Gazlar ve Hava Hücumlarından Korunma İşleri Müdürlüğü”nü kuruyor. Genelkurmay’da ise Gaz Genel Komutanlığı oluşturuyor. Üniversitelerde verilen zehirli gazlarla ilgili konferanslarla da halk bilinçlendirilmeye başlanmış. İnönü Hükümeti fabrikanın kuruluşu için ayırdığı 1 Milyon 270 bin lira ödeneği Kızılay’a devreder. Kızılay ihaleye çıkar, Auer Gesellschaft’ın teklifini onaylar. Auer, fabrikanın kuruluşu için gerekli makineleri ancak içerde üretilmiyorsa dışarıdan alabilecek, dış alımda ise Türkiye ile “kliring anlaşması” (mal takası) olan ülkeleri tercih edecektir.

Mamak Gaz Maskesi Fabrikası 31 Ekim 1935 günü hizmete açılır. İlk hedef yılda 100 bin maske üretmektir. Üç vardiya çalışılacak olursa 300 bin üretebilecek kapasitesi vardır. İnönü der ki: “Maske, ordu silahı halinden çoktan çıktı ve her evde bulunması gerekli bir eşya halini aldı. Bu nedenledir ki, bu fabrikanın memlekete hizmetleriyle çok övüneceğiz.”

Hükümet olası savaşa hazırlık amacıyla Almanya’dan “Gaz sığınak mütehassısı” Mr. Schossberger’i Türkiye’ye getirir. İstanbul’da sarnıçların sığınak olarak kullanılması düşünülür. Şehrin muhtelif yerlerinde 400 sığınak inşa edilir. Sığınak ve gaz tatbikatları yapılır. Neyse ki korkulan olmaz ve Türkiye II.Dünya Savaşı’nın doğrudan zararına uğramaz.

Mamak Gaz Maskesi Fabrikası 1943’te Bakanlar Kurulu kararıyla Milli Savunma Bakanlığı’na devredilir. Tesis hala aktif olarak çalışmaktadır.

Kaynakça:
. Gaz maskesi, Prof. Dr. Şaduman Halıcı, 03.07.2022, https://www.cumhuriyet.com.tr/cumhuriyet-pazar/gaz-maskesi-1953918
. Türkiye’nin 'gaz' korkusu, Musa Kesler, 27 Mart 2022, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/turkiyenin-gaz-korkusu-42030619