1935 – Zonguldak Sömikok ve Briket açıldı.

Son güncelleme tarihi 10/07/2025

Zonguldak Sömikok Fabrikası, Atatürk’ün kurduğu 15 fabrikadan biriydi. Sümerbank ve İş Bankası iştirakidir. 10 Aralık 1935’te açıldı. 1936 yılının başından itibaren toplam yirmi adet fırınla tam kapasiteyle üretime geçti.

Benzin ve tolüen karışımı bir akaryakıt olan benzolün yanısıra yağ çeşitleri, naftalin, briket kömürü ile 32 çeşit ürün üretiyordu. (O dönemki) Genel Müdür Esat Kerimol, bu konuda muhabire şu bilgileri vermiştir: “Bu kömürün adı Türk Antrasitidir. Bu antrasit özel bir kömürdür. Uçucu maddeleri % 8-10 nisbetindedir. İs ve koku yapmaz, düzgün yanar…Bu itibarla iki ton kokun işini bir ton ve belki daha az Antrasitle temin etmek kabildir.”

Zonguldak Yarıkok – Suni Antrasit Fabrikası veya Üzülmez Kok Kömürü ve Briket Fabrikası, 1976’da teknolojik yatırımlar yapılmadığı ve ekonomik ömrünü tamamlandığı gerekçesiyle kapatıldı, 1988’de yıkıldı. Yıkımdan geriye 63 metrelik bacası kaldı. Üst kısmı eğrilen baca 1990 yılında taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edildi.

Madenciliğin geçmişi hakkında:

“Yeni Cumhuriyet’le birlikte, kurucu kadroların ilk ele aldıkları konular arasında Türkiye’deki madenciliğin ‘sömürgeci karakteri’ vardı. Daha Cumhuriyet kurulmadan önce 1921 yılı sonlarında İktisat Vekili Mahmut Celal Bey, Zonguldak Havzası’nda çalışan işçilerin durumlarının düzeltilmesi amacıyla görevlendirildi” ; neticede 10 Eylül 1921 tarih ve 151 sayılı ‘Ereğli Havzai Fahmiyesi Maden Amelesinin Hukukuna Müteallik Kanun‘ çıkarıldı.

Celal Bey, ..yöredeki çalışma koşullarının acımasızlığını tüm açıklığıyla dile getirerek, yöredeki işçilerin ‘kırbaçla, cebirle, tahakkümle’ çalıştırıldıklarını özellikle vurguluyordu. Düzenlemelerle birlikte, o zamana kadar yabancı sermaye tarafından büyük ölçüde sömürülen işçiler lehine önemli iyileştirmeler yapıldı. Çıkarılan kanunda işçi yatakhaneleri ve hamam yaptırılması, 18 yaşından küçük işçi çalıştırılmaması, çalışma saatinin günde sekiz saat ile sınırlandırılması, fazla mesaiye iki kat ücret ödenmesi, asgari ücretin belirlenmesi, iş kazalarında ücretsiz tedavi gibi konular yer aldı. Bu düzenlemeler, önceki dönemin çalışma koşullarıyla karşılaştırıldığında, Cumhuriyeti kuracak olan kadroların çalışma hayatına bakışını yansıtması bakımından önemlidir.”

Kaynakça:
. Lavuar Alanı projesi tekrardan "stop"!, Oğulcan Öz, 19.04.2024, https://www.yeniadimgazetesi.com/lavuar-alani-projesi-tekrardan-stop
. Lavuar Alanı projesi devam edecek mi? TOKİ’den açıklama geldi, 25.05.2024, https://www.imzagazetesi.com/lavuar-alani-projesi-devam-edecek-mi-tokiden-aciklama-geldi
. Beceriksizlerce yazılan bir yılan hikâyesi: Zonguldak Lavuar Alanı, 27 Nisan 2016, Ahmet Öztürk, https://www.arkitera.com/gorus/beceriksizlerce-yazilan-bir-yilan-hikayesi-zonguldak-lavuar-alani/
. Merkez Lavuarı, https://www.zonguldakmadenmuzesi.com/yakindaki-yerler/merkez-lavuari
. Zonguldak tarihinde bugün 15 Ağustos 1934, 15.08.2019, https://www.elmas67.com/zonguldak-tarihinde-bugun-15-agustos-1934
. Zonguldak Nostalji Facebook grubu, https://www.facebook.com/zonguldaknostalji/
. Zonguldak Lavuar Alanı Projesi ile ilgili kolokyum yapıldı, 1 Temmuz 2010, https://bakka.gov.tr/haber/zonguldak-lavuar-alani-projesi-ile-ilgili-kolokyum-yapildi-1711
. Cumhuriyetin Yeni Anadolu Kenti Zonguldak ve Endüstri Mirası, Nimet Özgönül, Mimarlık Dergisi, Temmuz-Ağustos 2007, http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=286&RecID=1599
. Akşam, 21 Ocak 1936
. Yeni Asır, 30 Nisan 1935