1924 – Ankara Numune Hastanesi açıldı.

Son güncelleme tarihi 18/07/2026

“Üç milyon insanımız trahomlu. Sıtma, tifüs, verem, frengi salgın halde. Bit ciddi sorun. Nüfusumuzun yarısı hasta. Bebek ölümleri %60. Sığır vebası hayvanlarımızı öldürüyor. Nüfusumuzun % 80’i kırsal kesimde yaşıyor; bunun önemli bölümü göçebe. Elektrik yalnız İstanbul’da ve İzmir’in bazı semtlerinde var.”

Bunlar Mustafa Kemal Paşa’nın dikkati çektiği gerçekler. Büyük Millet Meclisi’nin açılışından sadece 10 gün sonra 2 Mayıs 1920’de, 11 diğer bakanlık yanında Sıhhiye ve Muavenet-ı İçtimaiye Vekâleti kuruldu. Bakanlığın ismi 1930’da Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı şeklinde değiştirilecekti.

Cumhuriyetin kurulduğu 1923 yılında Türkiye’de sadece üç devlet hastanesi vardı. Hekim sayısı 554, ebe sayısı 136 idi. Nüfus 12-13 milyondu. Daha fazla hastane/dispanser açılmalı, doktor/hemşire sayısı arttırılmalı, salgın hastalıklara, sıtma, trahom (körlüğe yol açan bir hastalık), frengi, verem, çiçek ve bebek ölümlerine çözüm bulunmalıydı. Böylesine kısıtlı olanaklar karşısında Sağlık Bakanı Dr. Refik Saydam koruyucu hizmetlere ağırlık verme politikasını benimsedi. Hastane hizmetleri ise ağırlıklı olarak yerel yönetimler (özel idare ve belediye) tarafından yürütülecekti.

1925 yılında ülkenin sağlık sorunlarını tartışmak ve çözüm bulmak amacıyla ilk Milli Türk Tıp Kongresi toplandı. Bu kongreler, yılda iki kez tekrarlandı ve nüfusun genel sağlık durumunun düzelmesine büyük katkıda bulundu. 1923-1937 yılları arası Sağlık Bakanlığı yapan Dr. Refik Saydam, aynı zamanda Tıp Kongresi’ne de başkanlık ediyordu. Saydam’ın 1925 yılında hazırladığı programında ana amaçlar, dispanserler açmak, numune hastaneleri kurmak ve Sağlık ve Sosyal Yardım Teşkilatı’nı köylere kadar götürmekti.

Yerel yönetimlere örnek olması amacıyla dört numune hastanesinin (Ankara, Erzurum, Sivas ve Diyarbakır) kurulmasına, bu kurumların doğrudan Sıhhiye Vekâleti (Sağlık Bakanlığı) bağlanarak genel bütçeden finanse edilmesine karar verildi. Bütçe yetersizlikleri ve aciliyet nedeniyle mevcut hastane binaları kullanıldı. Yoksul, kimsesiz, salgın hastalıklara yakalananlar ve yaralı askerlerin ücretsiz tedavi edildiği, vakıflara ait dört gureba hastanesinin yönetimi 1 Mart 1924’te Sağlık Bakanlığı’na devredildi veya devletleştirilerek Numune Hastaneleri’ne dönüştürüldü.

Ankara’da 1881’de “Gureba Hastanesi” olarak inşa edilen bina, Ankara Numune Hastanesi adını aldı. 1927 yılında 50 yataklı Refik Saydam Pavyonu açıldı. Gereksinimler arttıkça hastane için ek binalara ihtiyaç duyuldu. Viyanalı Mimar Robert Oerley tarafından tasarlanan yeni hastanenin planları Almanya’nın Mannheim kentindeki Taeresien Krankenhaus’tan olduğu gibi alınmıştır. Yatak kapasitesi arttırılan hastane, 1933 yılında yeniden hizmete açılır.

Ankara’nın kent merkezinde yer alan ve ulaşım kolaylığı nedeniyle sıkça tercih edilen Numune Hastanesi, yıllar boyu yüzbinlerce hastaya hizmet verdi, binlerce doktor yetiştirdi. 1109 yataklı hastanede 30 dalda hizmet, 25 dalda eğitim verilmekteydi. 1998 yılında ismi Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi olarak değiştirildi.

TÜBİTAK Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi tarafından yapılan, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’na bağlı kurumların 1981-2006 yılları arasındaki bilimsel yayın performanslarının değerlendirildiği bir çalışmaya göre; Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi 1.147 adet yayın ve %17,97’lik katkı oranıyla, Türkiye’de bilimsel yayın yapan kurumlar arasında ilk sırada yer almıştır.

AKP’nin yeni sağlık politikası gereği, şehirle alakası olmayan şehir hastanelerinin inşaatı için üstlenici firmalara yüzde 70 doluluk garantisi ve yüksek kiralar ödeniyor. Tüm alternatif hastaneler kapatılarak, halk tek hastaneye gitmeye zorlanıyor. Ankara’da da aynısı oldu.

Mart 2018’de Bilkent Şehir Hastanesi’nin açılması ile birlikte Atatürk Eğitim Araştırma, Yüksek İhtisas Hastanesi’nin tamamı ve Numune Eğitim Araştırma Hastanesi’nin bazı bölümleri Bilkent Şehir Hastanesi’ne taşındı. CHP Ankara Milletvekili Murat Emir ise konuyu Meclis gündemine taşıyarak, tedavi gören hastalara “Kendi isteğimle hastaneden ayrılıyorum” yazılı kağıtlar imzalatılarak apar topar hastaneden çıkarıldığı iddia etmişti.

Hastanemi Kapatma Platformu basın açıklaması yaptı: “Devlet bizim cebimizden hem de bu zor dönemde dolar üzerinden kira ödemeye hazırlanıyor. Kiranın maliyetinin ise açıklanmadığına dikkat çekilen açıklamada “25 yıl boyunca biz ödeyeceğiz ama ne ödeyeceğiz, kaça anlaşma yapılmış söylenmiyor. Tahminlere göre yılda 80 milyon dolar. “ dedi.

Protestolar vız geldi. AKP kararlıydı. Orası da park, AVM, cami, yandaş rezidans, millet bahçesi yapılacaktı. Cumhuriyet’e dair ne varsa silinmeli, yeri atom bombası düşmüşe çevrilmeliydi.

2019 yılında Ankara Numune, Bilkent Atatürk Eğitim ve Araştırma ile Yüksek İhtisas hastaneleri TAMAMEN kapatıldı. Halkın vergisiyle satın alınmış pahalı tıbbi malzeme ve elektronik cihazlar kiloyla üç kuruşa satıldı. T24’ün haberindeki 2019 yılı Sayıştay raporuna göre, üretim yılı 2016 ve 2017 olan bilgisayar ve televizyon gibi elektronik malzemeler bile hurda denilerek peşkeş çekildi.

Artıgerçek’in haberine göre, Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde usulsüz bir klima alımına ilişkin başlatılan inceleme başka usulsüzlükleri de ortaya çıkardı. Sağlık Bakanlığı müfettişinin raporlarıyla belgelendiği üzere, hastanenin doğrudan temin yöntemiyle yaptığı alımların üçte ikisi, aynı aileye ait firmalardan yapılmış. 2017 yılında 73 kişiye gerçeğe aykırı engelli raporu verildiği gibi, engelli bir kişiye işten el çektirmek için engelsiz raporu verilmiş. Müfettiş aralarında doktorların da bulunduğu 17 kişi hakkında suç duyurusunda bulundu ve 1536 sayfalık belgeyi savcılığa gönderdi. Dönemin valisi soruşturma izni vermedi.

Bu kadarla kalmıyor. Ankara Numune’nin şehrin tam merkezindeki değerli arazisinin, Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’nın da yöneticisi olduğu Medipol Grubu’na devredileceği iddia edildi. CHP Ankara Milletvekili Murat Emir, sözkonusu holdinge başka bedelsiz devirler de yapıldığını söyleyerek, “Şehir hastaneleri skandalı” ile ilgili 24 Ocak, 15 Şubat, 18 Mart ve 27 Mayıs 2019’da Meclis’e soru önergeleri verdi, hiçbirine yanıt alamadı.

Aralık 2020’de kapalı halde bulunan Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin C bloğu, Covid-19 salgını nedeniyle 737 bin liraya tekrar açıldı. Herhalde tekrar kapanmıştır.

Kaynakça:
. Ankara Numune'de usulsüzlük: Ne fatura var, ne tutanak, 04 Şubat 2019, Derya Okatan, https://artigercek.com/guncel/ankara-numunede-usulsuzluk-ne-fatura-var-ne-tutanak-84574h
. Numune Hastanesi kapatıldı, tüm malzemeleri satıldı; 737 bin lira harcanarak yeniden açıldı!, 21 Aralık 2020, https://t24.com.tr/gundem/ankara-da-kapatilan-numune-hastanesi-nin-bir-bolumu-737-bin-tl-ye-yeniden-acildi,921864?_t=1783933466215
. 1881 Yılından Beri Hizmet Veren Numune Hastanesi Kapandı, 25.05.2019, https://ato.org.tr/haberler/2019-haberleri/2002-1881-yilindan-beri-hizmet-veren-numune-hastanesi-kapandi.html
. Ankara Numune Hastanesi hizmete kapandı, 25.05.2019, https://www.evrensel.net/haber/380108/ankara-numune-hastanesi-hizmete-kapandi
. Numune Hastanesi arazisi Sağlık Bakanı'nın yöneticisi olduğu Medipol'e mi devredildi?, 01 Temmuz 2019, https://sendika.org/2019/07/numune-hastanesi-arazisi-saglik-bakaninin-yoneticisi-oldugu-medipole-mi-devredildi-553257
. Ankara'da 'Hastanemi Kapatma' eylemine polis saldırısı: Gözaltılar var, 14-11-2018, https://yurtsever.org.tr/2018/ankarada-hastanemi-kapatma-eylemine-polis-saldirisi-gozaltilar-var-219344/
. Ankara'nın köklü hastaneleri kapatılıyor, 13-11-2018, https://yurtsever.org.tr/2018/ankaranin-koklu-hastaneleri-kapatiliyor-219124/
. Tarihi Numune binası yine sağlığa hizmet edecek, Duygu Yener,  31.10.2019, https://www.aa.com.tr/tr/saglik/tarihi-numune-binasi-yine-sagliga-hizmet-edecek/1631607
. Numune Hastaneleri, 23.07.2012, https://www.takagazete.com.tr/numune-hastaneleri
. Numune Hastaneleri Açılmaya Başladı, 13.04.2024, https://www.saglik100.com/olaylar-dizini/numune-hastaneleri-acilmaya-basladi
. Cumhuriyet dönemi sağlık politikaları ve örgütlenme, 1920-1960, Necati Dedeoğlu, Hekim Sözü Temmuz-Ağustos 2021 s.14, https://www.istabip.org.tr/6738-cumhuriyet-donemi-saglik-politikalari-ve-orgutlenme-1920-1960-necati-dedeoglu.html
. Milli Türk Tıp Kongrelerinin Cumhuriyet Dönemine Katkısı, Dr. Ayten Arıkan, 2004, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4360093
. https://www.goethe.de/ins/tr/ank/prj/urs/geb/ges/num/trindex.htm
. https://kulturenvanteri.com/yer/ankara-numune-hastanesi/
. https://tr.wikipedia.org/wiki/Ankara_Numune_Hastanesi