Son güncelleme tarihi 20/07/2026
8 Eylül 1926’da radyo yayınları başlatmak amacıyla “Türk Telsiz Telefon Anonim Şirketi” (TTTAŞ) kuruldu. Ankara’da imzalanan bu sözleşmede İçişleri Bakanı, İş Bankası, Anadolu Ajansı adına Falih Rıfkı Atay ve karikatürist Sedat Nuri İleri’nin imzaları vardı. Radyonun ilk İdare Müdürü Sedat Nuri Bey, Teknik Müdürü Hayrettin Hayreden, spikeri ise Gazi Sadullah (Evrenos)’tu. Bazı çevrelerin karşı çıkmasına rağmen, Mustafa Kemal Paşa’nın kesin talimatıyla deneme yayınları başladı. Radyo halka çok yabancı bir kelime olduğundan, anlaşılmayacağı düşünülerek radyo yerine “telsiz telefon” dendi.
İstanbul Sirkeci’deki Büyük Postahane’de kurulan stüdyoda 27 Mart 1927 günü ilk deneme yayını yapıldı. İlk resmi yayın ise, 6 Mayıs 1927’de yine Sirkeci Büyük Postane’den yapıldı. Yayınlar, “Alo..! Alo..! Muhterem samiin (dinleyiciler), burası 540 metre, 1604 kilosaykıl üzerinden yayın yapan İstanbul Radyo Servisi” anonsuyla başladı. O tarihte henüz kimsede radyo alıcısı bulunmadığından ses, postane binasının kapısının üzerine yerleştirilen hoparlörle vatandaşlara aktarıldı. O yıllarda yayın 5 kW gücünde olduğu halde, yabancı radyoların sayısı az olduğu için yayınlar ABD’den Hindistan’a kadar tüm dünyaya ulaşıyordu.
Sadullah Evrenos’un ardından Mesut Cemil Bey hem spiker hem de saz sanatkârı olarak, Eşref Şefik Bey özellikle spor müsabakalarını anlatmak için radyoda göreve başladılar. O yıllarda stüdyoda yapılan yayını kayıt imkanı yoktu, haliyle eldeki kayıtlar sonraki yıllara aittir.
Telsiz telefon programı *
24 Mayıs 1927, Salı
Saat on beşten on yediye kadar alaturka ve alafranga konser
17 00 Telsiz telefon stüdyo alaturka musiki heyeti tarafından konser
17 30 Pay ve tahvil borsası haberleri
17 40 Telsiz telefon stüdyo orkestrası
18 20 Tahıl borsası haberleri
18 30 Telsiz telefon stüdyo alaturka musiki heyeti tarafından konser
18 55 Anadolu Ajansı haberleri
19 05 Cazband
İkinci kısım
20 30 Telsiz telefon stüdyo alaturka musiki heyeti tarafından konser
21 00 Telsiz telefon orkestrası
21 40 Zurnazen Hüseyin Tahsin Efendi
21 55 Telsiz telefon stüdyo alaturka musiki heyeti tarafından konser
22 30 Cazband (Anadolu Ajansı ve borsa haberleri)
İstanbul Radyosu yayına başladığı dönemde Türkiye’de, biri Teknik Müdür Hayrettin Bey’in, öbürü Bahriyeli Enver Bey’in, geri kalan beş tanesi de Türkiye’deki yabancıların getirttikleri cihazlar olmak üzere, sadece 7 radyo alıcısı vardı. Radyo cihazları pahalı ve para kıt olduğundan abone sayısı çok yavaş artıyordu. Henüz radyo reklamcılığı gelişmemişti. TTTAŞ mali darboğaza düştü. Türkiye’de radyo alıcısı pazarlayan bir şirketin, satışlarını garantilemek için İstanbul Radyosu’nun 4-5 aylık masrafını karşılamasıyla, düzenli yayınlara yeniden başlandı. İstanbul Radyosu, 8 Eylül 1936 tarihinde bir devlet kurumu olan PTT’ye devredildi.
Ankara’da ise ilk radyo yayını anonsu Kasım 1927’de duyulur. Günlük beş saatle sınırlı olan yayınlar, söz ve müzik kısımlarından oluşuyordu. Söz yayınlarında, Anadolu Ajansı’ndan temin edilen, “Esham ve Tahvilat” (Paylar ve Tahviller) denilen dönemin hisse senedi ve tahvilleri ile “Zahire Borsası” (Tahıl Borsası) haberleri yer alıyordu. Müzik saatlerinde stüdyoda Türk sanat musikisinin önemli eserleri icra ediliyordu.
İstanbul’da ilk kadın spiker Eyser Hanım 1935’te göreve başladı. Ankara Radyosu’nda ise 1937’de Emel Gazimihal çalışmaya başladı, Eylül’de radyodan ekiple birlikte BBC’ye staja gitti. Emel Gazimihal o günleri şöyle anlatıyor: “Londra’dayken hemen hemen her gün sabahtan akşama kadar gazeteciler geliyordu. Bir Türk kadınının hem de Londra’ya BBC’ye öğrenmek üzere gelmesine hayret ediyorlardı. Londra’da daha kadın bir spiker yoktu.”
1938’de radyo yayınlarına özel Ankara Radyoevi ve 1949’da İstanbul Radyoevi binaları inşa edilerek yayınlar buradan devam etti. 1960’tan sonra 8 ilde “İl Radyoları” kurulur. 1964’ten itibaren radyo yayınlarının yönetimi, özerk ve tarafsız bir kamu iktisadi kuruluşu olarak düzenlenen TRT bünyesinde devam eder.
Hayatımıza televizyonlar girmeden önce radyo tiyatroları, kitaplardan uyarladıkları eserlerle tüm ülkeyi radyo başına toplamış, büyük orkestralar radyo kanallarında bir araya gelerek müzik yayınları yapmıştır.
*Eski dilden tercüme edilmiştir.
Kaynakça:
. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/turkiyede-muhterem-samiin-anonsuyla-baslayan-radyo-yayinlari-97-yildir-suruyor/3135748
. Radyonun Ülkemizdeki Tarihi, https://kulturveyasam.com/radyonun-ulkemizdeki-tarihi/
. İstanbul Radyosu, Necati Fahri Taş, 12 Şubat 2021, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/istanbul-radyosu/
. Cumhuriyet ve Türk Basını, Atatürk ve Radyo, Prof. Dr. Mehmet Sezai TÜRK, https://www.sezaiturk.com/post/cumhuri%CC%87yet-ve-t%C3%BCrk-basini-2-atat%C3%BCrk-ve-radyo
. Haberleşme Sektörünün Önemli Bir Teşekkülü: Millî Mücadele Döneminden 1960 Yılına Türkiye’de Posta, Telgraf Ve Telefon (Ptt) Teşkilatı (1920-1960), Nadir Yurtoğlu, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Mayıs 2016, Cilt XXXII - Sayı 93, https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/35/tur
. Radyoevi her zaman gözde, Necati Yalçın, 02.05.2017, https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/necati-yalcin/radyoevi-her-zaman-gozde-40443851
. İstanbul Radyosu: Bir Kahramanlık Öyküsü, 19.12.2008, Yiğit Yavuz, http://yigityavuz.blogspot.com/2008/12/istanbul-radyosu-bir-kahramanlk-yks.html
. 1- Ülkemizde Radyonun Gelişimi, 31.07.2022, Ecem Sena Erbil, https://www.kirklareligazetesi.com.tr/ulkemizde-radyonun-gelisimi
. https://bibakiyim.blogspot.com/2016/01/emel-gazimihal.html
. Radyo Mecmuası: Aralık 1941, dış dünyada savaş, ya içeride?, Orhan Tekelioğlu, 10 Mayıs 2021, https://t24.com.tr/yazarlar/orhan-tekelioglu/radyo-mecmuasi-aralik-1941-dis-dunyada-savas-ya-icerde-1,30943?_t=1784188631834
. Cihan Burak karikatürü, İstanbul Ansiklopedisi, Reşat Ekrem Koçu, https://istanbulansiklopedisi.org/handle/rek/20928
. İstanbul'dan Paris'e karikatürleriyle köprü kuran çizer: Sedat Nuri İleri, 21.09.2021, https://www.haberler.com/guncel/istanbul-dan-paris-e-karikaturleriyle-kopru-kuran-14410099-haberi/
. Hayrettin Hayreden, İstanbul Radyosu'nun İlk Müdürü, Hayat Mecmuası 1959, https://oguztopoglu.com/2015/02/hayrettin-hayreden-1959-hayat-dergisi.html
. https://tr.wikipedia.org/wiki/TRT_%C4%B0stanbul_Radyosu
İlk yorum yapan siz olun