1920 – Sevr Anlaşması imzalanır.

Son güncelleme tarihi 27/07/2026

Osmanlı Hükümeti, 10 Ağustos 1920’de Fransa’nın Sèvres kasabasında İtilaf Güçleri’yle (İngiltere + Fransa + ABD) Türkler’i Anadolu ve Avrupa coğrafyasından tamamen çıkarmayı amaçlayan anlaşmayı imzalar.

• Sözkonusu anlaşmayla Yunanistan’a bir ön işgal hakkı tanınır. Yunanlılar, İstanbul’a kadar tüm Batı Trakya, Bulgaristan toprakları, İzmir bölgesi ve Ege adalarının çoğunu alacaktı.
• Ayrıca İzmir limanı ve hinterlandı beş yıl boyunca Yunanistan tarafından idare edilecek, bölgenin nihai egemenlik durumu halk oylamasıyla belirlenecekti.
• Doğu Anadolu’da Ermenistan ve Kürdistan bağımsız devletler olacaktı.
• Suriye Fransa’ya, Filistin ve Irak İngiltere’ye verilecek
• Arabistan’da Mekke ve Medine’yi kapsayacak bağımsız bir Hicaz krallığı kurulacaktı.

TBMM Hükümeti, Sevr’i tanımadığını açıklar.

Yunan, İngiliz ve Fransız orduları işgale başlar. Ülkenin aciz durumunu fırsat görerek Rum azınlığı da silahlandırır. Rumlar Anadolu’nun her yerinde mezalime başlarlar, yağma ve talan yaparlar. Ermeni ve Rum çeteler kimi zaman müstakil, kimi zaman Yunan ordusuyla birlikte hareket etmektedir. Düşman, lutfedip sağ bıraktığı Müslüman eşrafı İzmir’e sürerek gemilere bindirir, onlardan bir daha haber alınamaz.

Birçok vekil ve aydın, sansür yüzünden henüz yeni yeni duymaya başladıkları Anadolu’daki direniş hareketine katılmak istiyordu. Kimse işgal altında Ankara’ya nasıl gidilir bilmiyordu. Önce sizden önce katılan biriyle iletişime geçerek niyetinizi bildirmek ve direnişten gelecek cevabı beklemek gerekirdi. Ankara sizi güvenilir bulursa, yola çıkacağınız gün ve aracı bildirirdi. İngilizler tüm ulaşım araçlarını kontrol ettiğinden gizli seyahat etmek zorundaydınız. Ankara şehrine gizlice gideceklere iki rota belirlenmişti: İtalya’ya gemiyle gidip Yunan adaları üzerinden Antalya’dan veya İnebolu üzerinden karayoluyla. İkisi de zaman ve fiziksel dayanıklılık isteyen rotalardı. İnebolu rotası yaklaşık üç hafta sürüyordu.

“Kuvvacılar’a” katılmak üzere İstanbul’dan ayrılanlardan biri de, arkadaşı Vala Nurettin’le 1 Ocak 1921’de kalkan gemiye binen Nazım Hikmet’ti. İstanbul’dan 138 deniz mili mesafedeki Zonguldak limanına gidiliyor, oradan yine gemiyle İnebolu’ya geçiliyordu. İnebolu’da birkaç gün bekleniyor, Ankara’nın geçiş için tekrar onay verilmesi gerekiyordu. Onay çıkarsa İnebolu’dan yayan, bazen katır sırtında Kastamonu ve Çankırı üzerinden nihayet Ankara’ya ulaşılıyordu. Günümüz karayollarıyla 315 km. Onay çıkmazsa gerisin geri İstanbul’a dönülüyordu. Tekneyle İnebolu’ya varan 19 yaşındaki Nazım, dizlerine kadar kara bata çıka Ankara’ya yürürken şu dizeleri karalayacaktı:

İki arkadaş tuttuk dağlara giden yolu,
Öyle yükselmişiz ki sahilde İnebolu,
İnce sokaklarıyla ufaldıkça ufaldı
Minareler bir çizgi, camiler nokta kaldı. 
...
Son adımı atmadan gözümüzü kapadık,
Gözümüz açılınca karşımızdaydı artık
Sisli vadileriyle rüyalı Anadolu,
Görüyorduk uzaktan dereye inen yolu.

“Hiçbir millet, aynı zamanda hem cahil hem de hür olamaz.”

ABD Başkanı Thomas Jefferson

Kaynakça:
. Sevres (Sevr) Antlaşması (10 Ağustos 1920), Şayan Ulusan, 15.03.2021, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/sevres-sevr-antlasmasi-10-agustos-1920/
. Hasan Cemil Çambel, Makaleler Hatıralar, Türk Tarih Kurumu Yayınları, İstanbul 2011, s.50-51
. Sevr’i Bilmek Lozan’ı Anlamak, Gülnihal Bozkurt, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Temmuz 2003, Cilt XIX - Sayı 56, https://atamdergi.gov.tr/ozet/1011/tur
. Doğumunun 100'üncü yılında Tanıdığım Nazım Hikmet, Orhan Karaveli, Pergamon, İstanbul 2002, s.113
. İstiklal Harbi Döneminde Batı Anadolu'da Yunan Zulmü, 1921, (Arnold Toynbee'nin eşi Bayan Rosalind Toynbee'nin İzlenimleri), Dr. Mustafa Çufalı, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/20675
. Venizelos arşivleri