1919 – Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı

Son güncelleme tarihi 26/08/2026

İstanbul’da işgale karşı Fatih ve Sultanahmet’te kalabalık mitingler düzenlenir. Mitingin film çekiminin günümüze ulaşması şahane. Lütfen izleyiniz.

Mustafa Kemal Paşa 9. Ordu Müfettişi olarak atanmıştır, görevi “Hıristiyan köylerini korumak, Kuvayi Milliye’yi bertaraf etmektir.” Neyse ki, aksi yöndeki niyetini, en üst düzeyde devlet yetkilileriyle görüşmelerinde bile ustaca gizlemeyi başarmıştır. Fakat yetkilerinin genişliği İngiliz irtibat subayının dikkatinden kaçmaz. İngiliz Başkumandanlığı durumu protesto eden ve mütareke hükümlerine karşı çıkıldığını belirten bir mektup yazar. General Kazım (İnanç), İngilizler’e sözkonusu müfettişlikte sadece 20 subay bulunacağını söyleyerek protestoyu dindirir.

26 Mayıs’ta Vahdettin İngiliz mandasını resmen kabul eder.

Askeri ve sivil yetkilerle donanmış Mustafa Kemal, bineceği Bandırma adlı vapurun batırılacağına dair ihbarlara rağmen yola çıkar, 19 Mayıs’ta Sinop üzerinden Samsun’a ulaşır. Fakat İngilizler’in baskısı artar, Karadeniz Ordusu Kumandanı General Milne, Osmanlı Harbiye Nezareti’ne gönderdiği telgrafta Mustafa Kemal’in geri çağırılmasını ister. Doğu Orduları Müfettişi Mustafa Kemal, sadece üç hafta sonra 8 Temmuz’da görevinden azledilir ve İstanbul’a geri dönmesi emredilir. Bunun üzerine İstanbul’a çektiği telgrafta, askerlikten tamamen istifa ettiğini, Milli Mücadele’ye sivil ve bizzat devam edeceğini ilan eder. Bu açıkça isyandır.

Muhittin Birgen’in anılarına göre, arkadaşı Mazhar Bey, kendisine şöyle haber vermiş: “-Sana mühim havadisler getirdim”, dedi. Dediğin oldu! Babıâli içinde büyük bir telaş var; ıslahat için Anadolu’ya gönderilmiş olan Mustafa Kemal Paşa isyan etmiş. Babıâli’de kıyamet kopuyormuş. Gönderdiklerine de göndereceklerine de pişman oluyorlarmış! ” (Son Posta, 5 Mayıs 1937)

Sultanahmet mitingi haber filmi 1
Sultanahmet mitingi haber filmi 2

O GELİYOR

Yıl, 1919,
Mayısın on dokuzu.
Kızaran ufuklardan kaldırıyor başını
Yeryüzüne can veren
Cana heyecan veren
Al yüzlü oğan güneş!
Takanın burnu nasıl Karadeniz'i yırtar;
Siz de bir anda öyle yırtınız uykunuzu,
Uyanın Samsunlular!
Kurutacak gözlerde umutsuzluk yaşını
Al yüzlü oğan güneş!
Bugün Çaltı Burnu'ndan gülerek doğan güneş! 

Yıl, 1919,
Mayısın on dokuzu.
Uyanın Samsunlular!
Uyumak ölüme eş,
Diriltin ruhunuzu.
Ufukta bir gemi var! 

Fakat bu gemi niçin böyle yavaş geliyor?
Acaba yolu mu az, yoksa yükü mü ağır?
Bu gemi umut yüklü, inan yüklü, hız yüklü;
İçinde bu vatanın derdiyle yanan bağır,
Kurulacak yarını düşünen baş geliyor.
Bir baş ki gökler gibi bir küme yıldız yüklü!
Bu gemi onun için böyle yavaş geliyor. 

Yıl, 1919,
Mayısın on dokuzu.
Ufukta duran gemi gitgide yaklaşıyor
Sanki harlı bir ateş
Yakıyor ruhumuzu.
Beklemek üzüntüsü her gönülden taşıyor.
Üzülmemek elde mi?
Hız yüklü, inan yüklü, umut yüklü bu gemi! 

O umut yayıldıkça ruhlara sıcak sıcak,
O hız doldukça bütün damarlara kan gibi,
Gizli gizli inleyen her yürek canlanacak,
Ateşler püskürecek uyanan volkan gibi! 

Gittikçe büyükleşen,
Gölgene dikilmekten,
Karardı gözlerimiz.

Koş, atıl, gemi, sana engel olmasın deniz!

Ak saçlı dalgaları birer birer kes de gel!
Kuşlar gibi uç da gel, rüzgâr gibi es de gel!

Celal Sahir Erozan

Kaynakça: 
. Gotthard Jaschke, Mustafa Kemal'in Anadolu'ya gönderilmesi, Aus der Geschichte des İslamischen Orients, 1949, Çeviren: Hamiyet Sezer, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/20765
. Muhittin Birgen, Mustafa Kemal Paşa ve Milli Mücadele, Zeki Arıkan, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/20682 
. Padişah Vahdettin'in Atatürk İçin İdam Fermanı, Ümit MİNEL, 29/05/2012, https://www.politikadergisi.com/makale/x-padisah-vahdettinin-ataturk-icin-idam-fermani
. Celal Sahir Erozan (29 Eylül 1883- 16 Kasım 1935), https://www.dildernegi.org.tr/yazdir?D40AC7305AFED300701CDED3AFEB68DC
. Milli Mücadele Albümü, Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Arşiv ve Askerî Tarih Daire Başkanlığı Yayınları, ANKARA - 2020