1918 – Düşman askeri İstanbul’da

Son güncelleme tarihi 27/05/2026

Mondros Mütarekesi bir teslim belgesi niteliğindeydi. Özellikle 7. ve 24. maddeleri ile İtilâf devletlerinin Anadolu’da istedikleri yerleri kolayca işgal etmelerine uygun zemin hazırlanmıştı. Yıldırım Orduları Grubu Kumandanı görevine atanan Mustafa Kemal Paşa, İngilizler’in İskenderun’a asker çıkarmasına izin vermeyeceğini beyan etti. Bunun üzerine 7 Kasım’da Yıldırım Orduları Grubu Padişah tarafından tamamen lağvedildi. Mustafa Kemal Paşa, alalede bir asker gibi Savunma Bakanlığı emrine verildi. İşgale karşı savunmasız kalındığını anlayan Sadrazam Ahmet İzzet Paşa da ertesi gün istifa etti.

İtilaf devletleri 13 Kasım 1918’de İstanbul’a asker çıkardı. İstanbul limanı düşman gemisinden çelik bir duvarla kaplanmıştı. Aynı gün şehre gelen Mustafa Kemal, bu hazin tablo üzerine “Geldikleri gibi giderler!” dedi.

Ocak ortasında İstanbul’da bazı tren istasyonları ve Haydarpaşa Garı, İtilaf Güçleri tarafından kontrol altına alındı. İtilaf Devletleri tam bir adam avına başladı, işgale ve politikalarına karşı çıkanları Divan-ı Harb-i Örfi (Askeri Mahkeme’ye) gönderiyordu. Askeri Mahkeme üyesi Nemrut Kürt Mustafa Paşa, tam bir İngiliz dostuydu ve İttihat Terakkiciler’e zulmüyle tanınmıştı. Mevkidaşları tarafından “kıyamet alameti” olarak tanımlanan habis bir ruhtu. Bursa’daki görevi sırasında I. Dünya Savaşı’nda şehit düşen Türk askerlerinin “köpek ölüsünden” farkları bulunmadığı söylemesi üzerine hayatının tehlikeye girdiği ve şehri terketmesi bildirilmiştir. Kürt Teâli Cemiyeti üyesidir, Kürtler’e özerklik talebiyle İngilizler’e başvurduğu söylenir.

Şubat 1919’da İtilaf devletlerinin ısrarıyla Boğazlıyan Kaymakamı Mehmet Kemal Bey, I. Dünya Savaşı sırasında Ermeni Tehciri döneminde (zorunlu göç) yaşanan ölümlerden tek başına sorumlu tutularak, Nemrut Mustafa Paşa’nın üyesi bulunduğu Askeri Mahkeme’de yargılanmaya başlandı. 16 Mart 1919’da İtilaf devletlerini protesto amacıyla Sultanahmet’te 200 bin kişinin katıldığı bir protesto gösterisi düzenlendi ama mahkeme geri adım atmadı. Kaymakam Mehmet Kemal Bey kanıtsız idama mahkum edildi. TBMM tarafından 14 Ekim 1922’de çıkarılan özel bir kanunla kendisine “Millî Şehit” ünvanı verilmiştir.

Kaynakça:
. Atatürk'ün 1932 Milletler Cemiyeti Zaferi, https://ataturk.org.au/gazete-makaleleri/cengiz-ozakinci/ataturkun-1932-milletler-cemiyeti-zaferi/
. Nemrut Mustafa Paşa, 23 Şubat 2021, Feridun Ata, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/460/Nemrut_Mustafa_Pa%C5%9Fa
. Kaynakçalı Atatürk Günlüğü, Utkan Kocatürk
. Millî Mücadele’de Mitingler, 19 Şubat 2021, Cemal Avcı, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/337/Mill%C3%AE-M%C3%BCcadele%E2%80%99de-Mitingler
. Nemrut Mustafa Paşa yargısı, Av. Hüseyin Özbek, 10.12.2018, https://avim.org.tr/tr/Bulten/NEMRUT-MUSTAFA-PASA-YARGISI
. Kaymakam Kemal Bey, 12.06.2010, https://www.bogazliyan.gov.tr/kaymakam-kemal-bey