1988 – Mardin Mazıdağı fosfat madeni

Türkiye’nin fosfatlı gübre ihtiyacının bir kısmını karşılamak ve ithalata olan bağımlılığını azaltmak amacıyla kurulmuştur.
“Fosfat, % 85–90 oranında gübre, % 10-15 oranında yem, gıda, kimya ve deterjan sanayiinde kullanılan önemli bir madendir. Ülkemizde, gübrenin ana maddelerinden biri olan fosfatın tamamına yakını GAP bölgesinde yer almaktadır. Mardin Mazıdağı yöresi ise, 75 milyon ton işletilebilir, 260 milyon ton potansiyel fosfat rezervleri ile Türkiye’nin en önemli fosfat sahasını oluşturmaktadır.”

“1975 yılında yatırım programına alınan “Güneydoğu Anadolu Fosfatları Büyük Projesi”; Etibank yanında, Azot Sanayii, TKİ, DDY ve TPAO’nun da bölgede yatırım yapmasını planlayan, Güneydoğu Anadolu’yu kapsayan çok büyük bir kalkınma projesidir.”

Mazıdağı Mardin bölgesinde bulunan bütün fosfat yataklarının ruhsatları Etibank’a devredilmiştir. Sahaya 16 km uzaklıktan temiz su, 70 km uzaklıkta 65 kw’lık enerji getirilmiş, yollar asfaltlanmış, 150 ailelik lojman inşa edilmiş ve atıklar için iki baraj yapılmıştır. Tesislerinin proses vb su ihtiyacı için baraj gerekmemesine rağmen özellikle gübre komplekslerinin su ihtiyacını dikkate alarak 9 milyon ABD dolarına mal olan baraj inşaa edilmiş ve bölgedeki köylerin tümüne buradan su verilmiştir.

1988 yılında işletmeye açılan koskoca fosfat fabrikası, 6 yıl sonra ”zarar ettiği” gerekçesiyle kapatıldı. Satış için 2006, 2007 ve 2011’de ihale düzenlendi ama satış yapılamadı.

2011 yılında yapılan özelleştirme sonucunda tesis, 28 milyon dolar karşılığında Etibakır ve Park Holding ortaklığı bulunan TMC Enerji Yatırımları Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye satıldı. Madende 3 milyon 30 bin tonu işlenmiş, 35 milyon tonu ham olan fosfatla birlikte, 80 milyon ton da fosfat kayası rezervi bulunuyordu.

Eti Bakır, sadece iki ay sonra 33 milyon dolara Cengiz Holding’e satıldı. (kasasında 10 milyon USD nakit, stoklarında hemen nakde çevrilebilir 7 milyon USD değerinde konsantre bakır, 9 milyon USD değerinde arazileri, 240 milyon USD değerinde bakır rezervi varken)

Böylece Mardin Mazıdağı fosfat madeni, TMC-Cengiz-Park ortaklığına geçti.

2014 yılında ise tamamen Cengiz Holding’de kaldı.

Mazıdağı fosfat gerçeği raporu

Kaynakça:
. Mazıdağı fosfat gerçeği raporu: https://www.emo.org.tr/ekler/02b905d54a908ae_ek.pdf?tipi=36&turu=X&sube=0
. Mazıdağı Fosfat Tesisleri 28 Milyon Dolara Tmc Enerji Yatırımları'nın, 17/05/2011, https://www.etkihaber.com/mazidagi-fosfat-tesisleri-28-milyon-dolara-tmc-enerji-yatirimlarinin-88249h.htm
. https://www.dika.org.tr/haber/ozellestirilen-fosfat-tesisleri-1050-kisiye-istihdam-saglayacak/330
. https://www.etigubre.com/Fosfat
. https://www.etigubre.com/Eti-gubrenin-tarihi
. https://www.metalurji.org.tr/dergi/dergi140/d140_0911.pdf