Son güncelleme tarihi 22/08/2026
Kars-Kağızman tuzlası ve tuz rafinerisi, ilçe merkezine 7 km uzaklıkta olup, denizden yüksekliği 1260 m’dir. İşletme ülkemizde üretim yapılan 9 tuzladan, 6 kayatuzu işletmesinden biridir. Toplam alanı 235 dönümdür.
Zengin bir rezerve ve yüksek tenöre (% 92-96) sahip bir tuzladır. Görünür rezervi 60 milyon ton, muhtemel rezervi 200 milyon tondur. Toplam 64 personel çalışmaktadır, kısacası epey büyük bir işletmedir. Tuzlanın işletmeye açılış tarihi tam olarak bilinmemekle beraber antik devirlerden beri tuz çıkarıldığı kabul edilmektedir.
Kristal Tuz Rafinerisi Sanayii A.Ş. mevcut kaya tuzu yataklarını işlemek üzere 1992 yılında kuruldu. Kristal Tuz’da en büyük sermaye yüzde 50 ile Rahim Tüfekçioğlu’na ait bulunuyordu. Tekel’in yüzde 25, Kars İl Özel İdaresi’nin yüzde 22 hisseye sahip olduğu şirkette, geriye kalan hisseler belediyeler ve kaymakamlıkların yardımlaşma fonları arasında paylaşılmıştı.
Üretilen tuzun bir miktarını yem fabrikaları kullanmaktadır. Tuzladan elde edilen tuzun bir kısmı da Doğu Anadolu’nun tümüne pazarlanmaktadır. Kışın karayollarının buzlanması nedeniyle Karayolları, yolları tuzlamak amacıyla bu ocaklardan elde edilen kayatuzunu almaktadır. Bu tuz Trabzon’dan-Siirt’e kadar tüm karayollarında buzlanmayla mücadelede kullanılmaktadır. Tuzun kil oranı yüksek olduğu için asfalta da zarar vermemektedir.
Kağızman Kristal Tuz işletmesinde üretim sürmekte, fakat nasılsa depoda bekleyen tuz miktarı artmaktadır. Tuz ihtiyacı olan bir ülkede tuz nasıl satılamaz? Hele ki karlı bir yerse ve Karayolları tuzu yol açmakta kullanıyorsa…Tuzla sadece iki sene işletilir, 1994’te üretim durur. Koskoca Kağızman tuzlası, şirket açılana kadar binlerce yıl işlemiş, şirket açılınca iki sene içinde batmıştır. Alavere dalavere.
Tekel Kristal tuz rafinerisinin zaten yüzde 50 ortağıdır, 1998’de rafineri ve tuzlayı tamamen devralır (%99.36’sını) Kristal tuz rafinerisi, Kağızman Tekel Tuzla Amirliği’ne dönüşür, tuz üretimi yeniden başlar.
1990-2000 yıllarında Kağızman Tekel Tuzla Amirliği’nde yine birşeyler döndüğü kesindir. Gelen umum müdürler birkaç ay kalıyor, Ankara’ya geri dönüyordu. O kadar ki, Cumhurbaşkanı Sezer, önüne gelen TEKEL – Kristal Tuz kararnamelerine kızmaya başlamış, “İki ayda bir umum müdür mü değişir, nedir bu iş?” diye sormuştu.
Günlük kapasitesi 120 ton olan fabrika, özelleştirme kapsamında olduğu için 2003 yılından beri kapalı tutuluyordu.
Şubat 2005’te, sadece yedi sene Tekel tarafından işletilen tuz rafinerisi, Tekel’in diğer tesisleri gibi özelleştirildi. 235 dönüm tuzla, bir daire fiyatına, 416.500 ABD dolarına, SÜRKİT Gıda’ya satıldı. Aynı şirket, bir sene önce Iğdır’daki Tekel tuzlasını 425.000 dolara satın almıştı.
Bir dönem rafinerinin umum müdürü olan Niyazi Adalı, sonraki yıllarda önlenemez yükselişini sürdürecek, 2005 yılında Tütün ve Alkollü İçkiler Düzenleme Kurulu (TAPDK) Başkanı olduğu makamda devlet memuru olduğunu unutarak şu tuhaf açıklamayı yapacaktı: “Alkollü içkide devrim yaptık, 60 yıllık monopolü bitirdik. Kaçak alkolle ilgili bize dönük eleştiriler haksız. Devlet kapısına, bacasına, sokağına sahip olsun.”
Kaynakça:
. Kristal Tuz devletleşiyor, 13.01.1998, https://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/kristal-tuz-devletlesiyor-39002377
. Alkollü içkide devrim yaptık kaçağın suçlusu biz değiliz, 24.11.2005, https://bigpara.hurriyet.com.tr/haberler/genel-haberler/alkollu-ickide-devrim-yaptik-kacagin-suclusu-biz-degiliz_ID542689/
. TEKEL'de tuzdan umum müdür tekaütlüğü, 02.09.2001, https://www.milliyet.com.tr/ekonomi/tekelde-tuzdan-umum-mudur-tekautlugu-381991
. Kağızman (Kars) kayatuzu tuzlası, Saliha Koday, Zerrin Karakuzulu, Cemal Sevindi, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/26641
İlk yorum yapan siz olun