1970 – ORÜS (Orman Ürünleri Sanayii)

Son güncelleme tarihi 23/02/2026

Orman Ürünleri Sanayii A.Ş., orman sanayii alanında kuruculuk ve işletmecilik yapmak, gelişimine katkıda bulunmak amacıyla kurulmuştu.

1996-1999 arasında arsa bedellerinin bile çok altındaki fiyatlarla belirli kişilere peşkeş çekilmiştir. Örneğin, ORÜS’e ait sekiz adet işletme Ocak 1996’da 1,2 milyon liraya satılmıştır. Bu fiyat, işletmelerin salt arsa değerleri toplamının yarısı dolayındadır. Özelleştirilen 8 işletmeden 7’sinde üretim son bulmuş; bunlardan Düzce işletmesinin bahçesi satın alan şirket tarafından TIR parkı haline getirilmiştir.

ORÜS orman işletmeleri büyük bir bölümü entegre biçiminde kurulmuş 21 kereste, üç yonga levha, bir çimentolu yonga levha, bir lif levha, üç kontraplak, iki kaplama, 11 parke, bir ambalaj sandığı ve bir emprenye fabrikası olmak üzere toplam 45 tesisin sahibiydi.

ORÜS’ün 1970’te 391.000 m3/yıl tomruk imalatı karşılığı kereste ve 15.000 m3/yıl emprenye olan kapasitesi 733.800 m3/yıl tomruk ithalatı karşılığı kereste, 78.500 m3/yıl yonga levha, 28.600 m3/yıl lif levha, 18.000 m3/yıl kontrplak, 4.6 milyon m2/yıl kaplama, 750.000 m2/yıl parke, 1.5 milyon adet/yıl ambalaj sandığı ve 35.000 m3/yıl emprenye düzeyine çıkmıştır.

Orman Bakanlığı bünyesinde 102 milyon TL döner sermayeyle faaliyetlerini sürdürürken İDT’ye (İktisadi Devlet Teşekkülü) dönüştürülen ORÜS’ün sermayesi 1983’te 25 milyar TL’ye, 1984’te 50 milyar TL’ye 1990’da da 200 milyar TL’ye yükseltilmiştir. Sonraki yıllarda 260 lojman inşaatı gibi üretime dönmeyecek harcamalar yapıldığından kurum zarara uğramıştır.

Türkiye kapasite payı %5 üretim payı %7 idi. Lif levha, kontrplak, parke gibi ürünlerde Türkiye üretiminin yüzde 16’sından fazlasını ORÜS yapıyordu.

ORÜS’ün üretim faaliyetlerinde karşılaştığı en büyük sorun, hammadde temininde yaşanan güçlüklerdi. Ülkemizde hammadde satışında tekel konumunda olan Orman Genel Müdürlüğü (OGM) ile ORÜS’ün arasında yapılan protokoller, OGM’nin tek yanlı davranışları nedeniyle uygulanamamakta, protokolde öngörülen miktar ve kalitede tomruk verilmediği gibi, fiyatlar da protokol dışı yükseltilmekteydi. Bu nedenle, ihracata yönelen ORÜS’ün döviz kurlarının ani dalgalanmaları nedeniyle darboğaza girmiştir.

ORÜS’ün KİT statüsüne geçirildiği 1983 yılından itibaren Arhavi fabrikası dışında, teknolojik yenileme ve ürün çeşidini artırma konusunda yatırımlar yapmamış, yatırım talepleri ödenek yetersizliği gerekçesi ile geri çevrilmiştir.

Kurulan büyük yapı kooperatiflerinin yanında silahlı kuvvetler, devlet demiryolları, karayolları gibi kuruluşlarca istenen çeşitli ürünlerin istenilen zamanda, istenilen miktar ve kalitede sağlanması için ülkemizdeki özel sektör kuruluşlarının bugün için kapasite ve yapılarının uygun olmadığı ortadadır. ORÜS bu yapıyla ithalat ve ihracatta söz sahibi olabilecek kapasite, nitelik ve niceliğe sahipti. ORÜS resmi bir kurum olarak yasalara uygun çalışmaktaydı. İşletmelerinin büyük bir bölümünün geri kalmış yörelerde kurulması, gelir dağılımındaki eşitsizliği giderici bir etkendi.

Bu tesisleri yoketmeden modernize etmenin, verimli çalıştırmanın yolu bulunabilir ve daha faydalı olurdu.

Kapatılan / özelleşen ORÜS fabrikaları:
Akkuş
Antalya
Artvin’de Arhavi, Ardanuç, Borçka, Şavşat
Balıkesir Dursunbey
Bartın
Bolu Emprenyeleme Tesisi
Çanakkale Kalkım
Düzce
Isparta Pazarköy
Karabük’te Eskipazar, Ulupınar, Yenice
Kastamonu Cide
Kırklareli Demirköy
Rize Ardeşen
Samsun Bafra ve Vezirköprü
Sinop Ayancık
Zonguldak Devrek

ORÜS’ün yanında, topraktan geçimi sağlamaya yarayan YEMSAN, Et Balık Kurumu, SEK, Köyteks, İGSAŞ, orman çiftlikleri gibi kurumların da kapatılmasıyla köylü tamamen devlet desteğinden ve korumasından yoksun, özel sektörün insafına bırakılmıştır.

Kaynakça:
. https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/4c4c17332cace21_ek.pdf
. https://www.agac-is.org/uploads/ormantarih.pdf
. https://www.tekgida.org.tr/turkiye-tariminda-ozellestirme-2-gubre-sut-yem-ve-sekerde-donen-oyunlar-33834/
. https://fuarteknoloji.com/orus-orman-sanayii-nasil-yok-edildi-son-durumu/