1963 – Süt Endüstrisi Kurumu kuruldu.

Türkiye’nin ziraî gelirinin %20’sinden fazlasını teşkil eden süt ve mamulleri, devletin himaye ve önderliğinden mahrum kalmıştı. Ülke nüfusu her yıl %3 artış kaydetmesine karşın üretiminde artırılması gerekmekteydi. Bu maksatla süt endüstrisinin kurulmasına ilişkin yasanın kanunlaşması durumunda tüm bu gereksinimler karşılanmış olacaktı (Millet Meclisi Tutanak Dergisi, 16/2, 1963: 164-165)

Süt Endüstrisi Kurumu (kısa adı: SEK), süt sanayisini geliştirmek, bu konuda özel kesime örnek ve öğretici olmak, sütçülük bölgelerinde gerekli süt işleme tesislerini kurmak, tarım kooperatifleriyle ilgili teşebbüslerde bulunmak üzere Tarım Bakanlığı’na bağlı olarak ve sermayesinin tamamı devlet tarafından karşılanarak kurulmuş (1963) iktisadi devlet teşekkülüdür.

Türkiye Süt Endüstrisi Kurumu’nun açılmasının ardından ülkede süt ve mamulleri sanayisi hızlı bir ivme kazanmıştır. Kurum bünyesinde; 28 Nisan 1968’de 19.500.000 TL sermaye ile Adana Süt ve Mamulleri Müessesesi, 29 Nisan 1968’de 21.000.000 TL sermaye ile İzmir Süt ve Mamulleri Müessesesi, 14 Ekim 1968’de 36.000.000 TL sermaye ile İstanbul Süt ve Mamulleri Müessesesi ve 15 Aralık 1968’de 30.500.000 TL sermaye ile Kars Süt ve Mamulleri Müessesesi işletmeye açıldı (Türk Ansiklopedisi, 1981: 167). 1971’e gelindiğinde ise fabrika sayısı 30’a kadar yükseldi. Özel teşebbüs yatırımlarının da teşvik edildiği bu süreçte iki bine yakın mandıra açıldı (Türkiye 1923-1973 Ansiklopedisi, 1974: 1278).

1993 yılında Cumhuriyet gazetesinde yer alan haberden anlaşıldığına göre, daha o tarihte SEK yok pahasına özelleştirilmeye çalışılmış, SHP Genel Başkanı ve Başbakan Yardımcısı Murat Karayalçın, özelleştirme koşullarını kamu lehine düzenlenmeye çalışmış. Karayalçın, kurumların yabancıya satılmaması, özel tekeller yaratılmaması, Doğu ve Güneydoğu’da özelleştirmeme yapılmaması şartlarını Başbakan Tansu Çiller’le görüşeceğini açıklamış.

Karayalçın’ın tüm çabasına rağmen SEK, Eylül 1995’te özelleştirilmiştir.

Süt Endüstrisi Kurumu, Eylül 1995’te özelleştirilmiştir. SEK İstanbul İşletmesi, sektörde faaliyet gösteren küçük ve orta büyüklükteki sanayici ve gıda toptancılarından oluşan 164 kişilik bir grup tarafından satın alındı.
Tüm kurumlar parçalanıp satıldı. Satın alanlar makinelerini hurdacıya verdi. Arsalarına inşaat yaptı.

Süt ve süt ürünleri sektörü günümüzde altı büyük tekel tarafından yönlendiriliyor. Bunlar; Yaşar Holding (Pınar Süt), Ülker (İçim Süt), Çallı Gıda (Sek Süt), Danone-Tikveşli, Dimes ve Sütaş’tır.
SEK işletmelerinin haraç mezat satılmasıyla, süt fiyatları 5-6 şirketten oluşan kartel tarafından belirlenir hale geldi. Üreticinin eline geçen fiyat maliyeti bile karşılaşmazken, kartel sütü çiftçiye ödediğinin 5,5-6 katı fiyatlarla tüketiciye satmaktadır. Süt piyasasında milyonarca üretici ve tüketicinin kaderini artık bir avuç şirketin oluşturduğu kartel belirliyor.

SEK’in satılan veya yokedilen işletmeleri:
Adana, Adıyaman, Adilcevaz, Afyon, Aksaray, Amasya, Balıkesir, Bayburt, Bolu, Burdur, Çanakkale, Çankırı, Çatalca, Çorum, Devrek, Diyarbakır, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Eskişehir, Giresun, Havsa, İstanbul, İzmir, Kahramanmaraş, Kars, Kastamonu, Lalahan, Muş, Silivri, Sinop, Sivas, Siverek, Solaklı, Tire, Tunceli, Yatağan, Yenice, Yüksekova

Kaynakça:
. SEK vurgununa Karayalçın engeli, Cumhuriyet, 11 Aralık 1993, https://www.gastearsivi.com/gazete/cumhuriyet/1993-12-11/1
. https://tr.wikipedia.org/wiki/S%C3%BCt_End%C3%BCstrisi_Kurumu
. https://www.sek.com.tr/sek-dunyasi/tarihcemiz
. Türkiye tarımında özelleştirme -2: Gübre, süt, yem ve şekerde dönen oyunlar, 06.03.2018, https://www.tekgida.org.tr/turkiye-tariminda-ozellestirme-2-gubre-sut-yem-ve-sekerde-donen-oyunlar-33834/
. Fabrika için değil, arsa için özelleştirme, Güngör Uras, 24.11.2004, https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/gungor-uras/fabrika-icin-degil-arsa-icin-ozellestirme-396117
. Koç’un sattığı SEK Süt sıradan bir şirket değil, Ali EKber Yıldırım, 08 Ocak 2021, https://www.tarimdunyasi.net/haber/kocun-sattigi-sek-sut-siradan-bir-sirket-degil/
. Planlı Dönemde Kırsal Kalkınma Bağlamında Bir Girişim: Türkiye Süt Endüstrisi Kurumu (1963-1995) 1, Gökhan Gelegen, Marmara İktisat Dergisi, Cilt 1 sayı 1 -  Mart 2017, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/316000
. Türkiye’de Cumhuriyet Dönemi İle Birlikte Süt Endüstrisinin Kuruluşu ve Gelişimi Üzerine Bir İnceleme (1923-1963), Mehmed Gökhan Polatoğlu, Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, Sayı: 20 – Ocak 2021