1960 – Seyitömer linyit madeni açıldı.

Son güncelleme tarihi 03/02/2026

Kütahya ili hudutları içinde bulunan Seyitömer Linyitleri İşletmesi Müessesesi, 01.06.1960 tarihinde Türkiye Kömür İşletmeleri’nin üretim bölgesi olarak işletmeye açılmıştır. Kütahya TÜGSAŞ (Azot) Sanayi’nin kuruluşuna paralel olarak, 1963-1968 yılları arasında 2.000.000 ton/yıl Tüvenan linyit kömürü üretimi yapacak şekilde yeniden tasarlanmıştır.

1973’te enerji ihtiyacının karşılanması amacıyla Seyitömer’de termik santral kurulmuştur.

2002 yılında Seyitömer linyit madeni, TKİ’nin toplam üretiminin yüzde 17’sini tek başına karşılıyordu. Türkiye Maden-İş’in belirlemelerine göre 2011’de 159.3 milyon TL kâr etmiş, 36.1 milyon lira vergi ödemiş. En kolay, maliyeti düşük ve verimli kömür üretimi sağlanabilen sahalardan birisi. 30 yıl yetecek 176 milyon ton kömür rezervi var, 3 metreküp topraktan 1 ton kömür üretilebiliyor.

2012’de özelleştirme söylentileri başladı. Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı Cengiz Göltaş, kurumlar adına yaptığı açıklamada, TBMM‘de bir geceyarısı operasyonu ile torba yasanın içine termik santrallere kömür sağlayan linyit sahalarının özelleştirmesini sağlayan bir hüküm konulduğunu hatırlatılarak, böylece Türkiye‘nin açık işletme yöntemiyle üretim yapılan ve en düşük üretim maliyetli kömür sahalarından Seyitömer İşletmesi‘nin özelleştirilmesinin yolunun açıldığı ifade edildi.

Kütahya’dan sorumlu İzmir Milletvekili ve CHP Parti Meclisi Üyesi Birgül Ayman Güler, hükümetin yangından mal kaçırır gibi 3-5 gün içinde, böylesine büyük ve kârlı yatırımları satışa çıkarmasının anlaşılamaz olduğunu ifade eden Güler; “Seyitömer Linyit İşletmesi, Türkiye Kömür İşletmeleri’ne bağlı bir kuruluş iken 1 Kasım 2012 tarihinde Elektrik Üretim Anonim Şirketi’ne(EÜAŞ) bağlandı. Zaten Seyitömer Termik İşletmesi de EÜAŞ’e bağlı bir işletme. Böylece tek partide iki işletmeyi birden satışa çıkardılar. Satış kararını da 3 Kasım’da Resmi Gazete’de yayımlayan Hükümet, 5 Kasım’da da 20 Aralık diye satış takvimini açıkladılar” dedi.

Seyitömer linyit madeniyle birlikte Seyitömer Termik Santrali ve santral tarafından kullanılan taşınmazlar 29.12.2012’de özelleştirilerek 2 milyar 248 milyon dolar karşılığında Çelikler Holding’e satıldı.

Seyitömer linyit madeni sahasında 22 Mayıs 2024’te heyelan meydana geldi. Toprak kayması bölgede bulunan gölette taşkına neden oldu. Seyitömer ve il merkezi arasındaki yol su altında kaldı. Aradan bir ayı aşkın süre geçmesine rağmen yol açılmadı. Bozuk alternatif yolların kullanımı nedeniyle 50’den fazla kaza meydana geldi.
Madenlerde işlemesi mümkün olmayan cevherlerin toplandığı bölgeye “pasa döküm alanı” deniliyor. soL’a konuşan kamu yetkilileri, bunun doğal bir tepe olmadığı ve işletmenin kamudayken sahaya atık pasa dökümü yapılamayacağından kapatıldığını söyledi. Ancak Çelikler Holding bölgeye yeniden pasa yığdı. Seyitömer linyit madeni olduğuna göre, pasanın ağır metal ve zararlı kimyasallar içerdiğini tahmin etmek isabetsiz olmaz.
Tarım ve Orman Bakanlığı daha önce maden sahalarını pasa döküm alanı olarak kullanmak isteyen şirketlere Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nden (MAPEG) olumlu görüş almalarını şart koşuyordu. İktidarın Maden Kanunu’nda yaptığı değişiklikle bu şart Mayıs 2019 itibariyle kaldırıldı, böylece isteyen istediği yere ağır metal pasası, çamuru, molozu, ne derseniz özgürce dökebiliyor.

Çelikler Holding’in iki termik santrali ve bir linyit madeni daha var. Sadece iki sene sonra, Aralık 2014’te Çelikler, 521 milyon dolarla en yüksek teklifi vererek Orhaneli ve Tunçbilek Termik Santrali ile Bursa Linyitleri İşletmesi tarafından kullanılan taşınmazları satın aldı.

Tunçbilek termik santrali: Yıl 2019, hava kirliliğini önlemek amacıyla bacaya takılması gereken elektrofiltreler, fabrika sahipleri tarafından pahalı olduğu gerekçesiyle satın alınmamış. Bacalarda mevcut bulunan düşük kapasiteli filtreler ise her zaman çalıştırılmıyor, çevreye kara renkli kimyasal dumanlar yayılıyordu. Olayı yerinde takip eden Enerji İş Sendikası Başkanı Mahmud Altunsoy, sosyal medyada fabrika önünde çekilmiş görüntüleri paylaşarak şöyle dedi: “Aldığımız duyuma göre Çelikler Holding’in sahibi ‘Yetkililer 200 milyon TL’lik filtreleri taktırtmak zorunda bırakırlarsa fabrikayı kapatırım’ demiş. Eğer bu doğruysa, eğer işletemiyorsanız EÜAŞ’a devredeceksiniz.”

1 Ocak 2020: Tunçbilek termik santrali çevreciler ve jandarma eşliğinde mühürlendi. Ekipler, denetimleri sonucunda, “Geçici faaliyet belgesi” bulunmadığı belirlenen işletmelerde üretim faaliyetlerini durdurdu. Firmanın mevzuatta gereken revizyonları yapmasının ardından 04.06.2020 tarihinde bakanlık tarafından Geçici Faaliyet Belgesi verildi. İşletme ruhsatları 2064’e kadar geçerli, o vakte kadar filtresiz çalıştırıp kaç kişiyi kanser edecekler acaba?

Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum, ertesi gün filtre ve baca gazı arıtma gibi çevresel yatırımları tamamlaması gereken 13 termik santralden beşinin tamamen, birinin ise kısmen kapatılmasına karar verildiğini açıklamıştı. Bunlar Soma, Yatağan, Çatalağzı, Seyitömer, Tunçbilek ve Afşin A santralleriydi. Ancak sadece altı ay sonra yeni bir açıklama yapan Kurum, kapatılan santrallerin “geçici ruhsat” sağladığını, bu santrallere 142 milyon lira yatırım yapılarak üniteler ve bacaların mevzuata uygun hale getirildiğini söyledi. Hoş, yalnız bacaya filtre takmak yeterli değil.

TMMOB Makina Mühendisleri Odası Başkanı Yunus Yener’e göre termik santraller çevreyi sadece baca gazı yoluyla kirletmiyor, katı atık depolama sahalarından zararlı kimyasallar toprağa ve yeraltı sularına karışıyor; kapatılması gerekirken açık tutulan 6 santralde sızıntılara karşı önlem alındığından bahsedilmemiş.

Orhaneli termik santralı: Bursa’daki Çelikler Holding’e ait Orhaneli termik santrali, 12 Ocak 2025’te ruhsatsız çalıştığı gerekçesiyle belediye tarafından dördüncü kez mühürlendi. Santral, faaliyetlerini yürütmek için gereken ruhsat bedelini ödemediğinden Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından daha önce üç kez mühürlenmişti.
CHP Bursa Milletvekili Kayıhan Pala, çalıştırılmayan baca filtreleri nedeniyle ekolojik dengeyi bozduğu ve santral çevresinde yaşayanların sağlığını tehlikeye attığı gerekçesiyle TBMM’ye soru önergesi vermişti.
Son olarak 12 Ocak’ta 4.kere mühürlenen santralde mühür kırılıp çalışılmaya devam edildi. Bu gelişme üzerine Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne, “mühür fekki” denilen mühür bozma suçunun işlenmesi nedeniyle dava açma hakkı doğdu. Belediye tarafından durum mahkemeye taşındı.
Orhaneli Termik Santrali, 2015’te özelleştirilirken filtrasyon sistemine sahipti. Çelikler Holding satın aldıktan sonra 9 yıl boyunca filtre sistemini kullanmadı.
11 Ocak 2025’te termik santralin kömür madeni sahasında dinamit patlatılması sonucu bir işçi göçük altında kalarak hayatını kaybetmişti.

Kaynakça:
. Cumhuriyetten bu yana Kütahya'da Sanayi Devrimleri II, Eser Çetintaş, s.7, https://www.kutso.org.tr/wp-content/uploads/2017/06/sanayi-devrimleri.pdf
. https://gli.tki.gov.tr/hakkimizda
. Seyitömer de gidiyor, Işık Kansu, 08.10.2012, https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/isik-kansu/seyitomer-de-gidiyor-374910
. TMMOB Maden Mühendisleri Odası basın duyurusu, 07.03.2002, https://www.maden.org.tr/icerik/basin-duyurusu-25
. Yine maden yine heyelan faciası: Seyitömer'de atık sahası neden çöktü?, 21.05.2024, https://haber.sol.org.tr/haber/yine-maden-yine-heyelan-faciasi-seyitomerde-atik-sahasi-neden-coktu-393451
. Seyitömer termik santrali ve kömür sahasının özelleştirme ihalesi protesto edildi!, 28.12.2012, https://eski.jmo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=6161&tipi=2&sube=0
. Seyitömer de özelleşti, Yurt Gazetesi; 29.12.2012, https://www.emo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=95779
. Güler: Seyitömer Linyit İşletmesi ve Termik Santralini Satmayın, 05.12.2012, https://www.egepostasi.com/haber/Guler-Seyitomer-Linyit-Isletmesi-ve-Termik-Santralini-Satmayin/4902
. Orhaneli Termik Santralı Dördüncü Kez Mühür Kırarak Davalık Oldu, Pelin Akdemir, 13 Ocak 2025, https://www.gazeteduvar.com.tr/orhaneli-termik-santrali-4-kez-muhur-kirdi-davalik-oldu-haber-1749464
. Kayıhan Pala: Orhaneli Termik Santrali, bir gün bile bacasında filtre olmadan çalışmamalı, Şebnem Babat, 04 Temmuz 2024, https://www.gazeteduvar.com.tr/kayihan-pala-orhaneli-termik-santrali-bir-gun-bile-bacasinda-filtre-olmadan-calismamali-haber-1703386
. Kapatıldıktan 6 ay sonra yeniden açılan 6 termik santral, Avrupa'da en fazla hava kirliliğine neden olan santraller arasında , 29 Mayıs 2021 , https://www.indyturk.com/node/365976/%C3%A7evre/kapat%C4%B1ld%C4%B1ktan-6-ay-sonra-yeniden-a%C3%A7%C4%B1lan-6-termik-santral-avrupada-en-fazla-hava
. Tunçbilek Termik Santrali Hakkında Basın Açıklaması, 11.06.2020, http://www.kutahya.gov.tr/tuncbilek-termik-santrali-hakkinda-basin-aciklamasi
. TMMOB Maden Mühendisleri Odası basın duyurusu, 07.03.2002, https://www.maden.org.tr/icerik/basin-duyurusu-25
. Tunçbilek Termik Santrali Hakkında Basın Açıklaması, 11.06.2020, http://www.kutahya.gov.tr/tuncbilek-termik-santrali-hakkinda-basin-aciklamasi
. Çelikler Tunçbilek Termik Santralinin bacalarından zehir tütüyor, 27 Nisan 2019, https://www.iscihaber.net/sendikadan-haberler/celikler-tuncbilek-termik-santralinin-bacalarindan-zehir-tutuyor/2627