1956 – Tunçbilek termik santrali açıldı.

Son güncelleme tarihi 14/03/2026

1925 yılında Türkiye’nin kurulu gücü sadece 33.4 MW iken II. Dünya Savaşı’ndan sonra 1950-1960 yıllan arasında bu alanda önemli gelişmeler olmuştur. Bu dönemde, Sarıyar, Seyhan, Kemer, Hazar I-II, Göksu, Kovada I-II, Hirfanlı, Demirköprü gibi hidroelektrik, Soma ve Tunçbilek termik elektrik santralleri açılmış olup 1960 yılında Türkiye’nin kurulu gücü 1272.4 MW’a çıkarak elektrik enerjisi üretiminde büyük artış sağlanmıştır.

Tunçbilek termik santrali Etibank iştirakidir. Santral yerinin Tunçbilek beldesinde seçilmesinde, linyit kömür ocaklarına yakın olması ve Kocasu nehrinden santralın ihtiyacı olan suyun kolayca temin edilmesi etken rol oynamıştır. AEG firmasına yaptırılan Tunçbilek A santralının 30 MW’lık 1. ve 2. üniteleri 1956, 69 MW’lık 3. ünitesi 1966 yılında devreye girdi. 1970’te Etibank’tan ayrılarak Türkiye Elektrik Kurumu’na (TEK) bağlandı.

Santral 365 MWe kurulu gücü ile Türkiye’nin 61. , Kütahya’nın ise 2. büyük enerji santralidir. Tesis ayrıca Türkiye’nin 21. büyük linyit termik santralidir. Tunçbilek termik santrali ortalama 1.456.983.586 kW elektrik üretimi ile 401.152 kişinin günlük ihtiyacını karşılar.

AKP döneminde Tunçbilek ve Orhaneli termik santrallerinin birlikte özelleştirilmesine karar verildi. 17 Aralık 2014’te Özelleştirme İdaresi tarafından gerçekleştirilen ihalede, Orhaneli ve Tunçbilek Termik Santrali ile Bursa Linyitleri İşletmesi tarafından kullanılan taşınmazlar, 521 milyon dolarla en yüksek teklifi veren Çelikler Holding’e satıldı.

Yıl 2019: Tunçbilek termik santralinin bacalarında bölgeye zarar vermemesi için takılı olması gereken elektrofiltreler , fabrika sahipleri tarafından pahalı olduğu gerekçesiyle satın alınmamıştı. Bacalarda mevcut bulunan düşük kapasiteli filtreler ise her zaman çalıştırılmıyordu. Olayı yerinde takip eden Enerji İş Sendikası Başkanı Mahmud Altunsoy, sosyal medyada fabrika önünde çekilmiş görüntüleri paylaşarak şöyle dedi: “Aldığımız duyuma göre Çelikler Holding’in sahibi ‘Yetkililer 200 milyon TL’lik filtreleri taktırtmak zorunda bırakırlarsa fabrikayı kapatırım’ demiş. Eğer bu doğruysa, eğer işletemiyorsanız EÜAŞ’a devredeceksiniz.”

1 Ocak 2020: Tunçbilek termik santrali çevreciler ve jandarma eşliğinde mühürlendi. Ekipler, denetimleri sonucunda, “Geçici faaliyet belgesi” bulunmadığı belirlenen işletmelerde üretim faaliyetlerini durdurdu. Firmanın mevzuatta gereken revizyonları yapmasının ardından 04.06.2020 tarihinde bakanlık tarafından Geçici Faaliyet Belgesi verildi. İşletme ruhsatları 2064’e kadar geçerli, o vakte kadar filtresiz çalıştırıp kaç kişiyi kanser edecekler acaba?

Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum, ertesi gün filtre ve baca gazı arıtma gibi çevresel yatırımları tamamlaması gereken 13 termik santralden beşinin tamamen, birinin ise kısmen kapatılmasına karar verildiğini açıklamıştı. Bunlar Soma, Yatağan, Çatalağzı, Seyitömer, Tunçbilek ve Afşin A santralleriydi. Ancak sadece altı ay sonra yeni bir açıklama yapan Kurum, kapatılan santrallerin “geçici ruhsat” sağladığını, bu santrallere 142 milyon lira yatırım yapılarak üniteler ve bacaların mevzuata uygun hale getirildiğini söyledi. Hoş, yalnız bacaya filtre takmak yeterli değil.

TMMOB Makina Mühendisleri Odası Başkanı Yunus Yener’e göre termik santraller çevreyi sadece baca gazı yoluyla kirletmiyor, katı atık depolama sahalarından zararlı kimyasallar toprağa ve yeraltı sularına karışıyor; kapatılması gerekirken açık tutulan 6 santralde sızıntılara karşı önlem alındığından bahsedilmemiş.

Çelikler Enerji’nin çevre dosyası ayrıca kalabalık:

Seyitömer Termik Santrali: 1973’te Kütahya’da kurulan Seyitömer Termik Santrali, 2013 yılında 2 milyar 248 milyon dolar karşılığında Çelikler Holding’e satıldı.
Linyit madeni sahasında 22 Mayıs 2024’te heyelan meydana geldi. Toprak kayması bölgede bulunan gölette taşkına neden oldu. Seyitömer ve il merkezi arasındaki yol su altında kaldı. Aradan bir ayı aşkın süre geçmesine rağmen yol açılmadı. Bozuk alternatif yolların kullanımı nedeniyle 50’den fazla kaza meydana geldi.
Madenlerde işlemesi mümkün olmayan cevherlerin toplandığı bölgeye “pasa döküm alanı” deniliyor. soL’a konuşan kamu yetkilileri, bunun doğal bir tepe olmadığı ve işletmenin kamudayken sahaya atık pasa dökümü yapılamayacağından kapatıldığını söyledi. Ancak Çelikler Holding bölgeye yeniden pasa yığdı. Seyitömer linyit madeni olduğuna göre, pasanın ağır metal ve zararlı kimyasallar içerdiğini tahmin etmek isabetsiz olmaz.
Tarım ve Orman Bakanlığı daha önce maden sahalarını pasa döküm alanı olarak kullanmak isteyen şirketlere Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nden (MAPEG) olumlu görüş almalarını şart koşuyordu. İktidarın Maden Kanunu’nda yaptığı değişiklikle bu şart Mayıs 2019 itibariyle kaldırıldı.

Orhaneli termik santralı: Bursa’daki Çelikler Holding’e ait Orhaneli termik santrali, 12 Ocak 2025’te ruhsatsız çalıştığı gerekçesiyle belediye tarafından dördüncü kez mühürlendi.
Santral, faaliyetlerini yürütmek için gereken ruhsat bedelini ödemediğinden Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından daha önce üç kez mühürlenmişti.
CHP Bursa Milletvekili Kayıhan Pala, çalıştırılmayan baca filtreleri nedeniyle ekolojik dengeyi bozduğu ve santral çevresinde yaşayanların sağlığını tehlikeye attığı gerekçesiyle TBMM’ye soru önergesi vermişti.
Son olarak 12 Ocak’ta 4.kere mühürlenen santralde mühür kırılıp çalışılmaya devam edildi. Bu gelişme üzerine Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne, “mühür fekki” denilen mühür bozma suçunun işlenmesi nedeniyle dava açma hakkı doğdu. Belediye tarafından durum mahkemeye taşındı.
Orhaneli Termik Santrali, 2015’te Çelikler Holding’e satılırken filtrasyon sistemine sahipti. Özelleştirildikten sonra 9 yıl boyunca filtre sistemini kullanmadı.

11 Ocak 2025’te termik santralin kömür madeni sahasında dinamit patlatılması sonucu bir işçi göçük altında kalarak hayatını kaybetmişti.

Londra merkezli bağımsız iklim ve enerji düşünce kuruluşu EMBER’in 25 Mayıs 2021’de yayımladığı rapora göre elektrik üretmek için kullanılan kömür yandığında havaya yayılan üç temel madde kükürtdioksit (sülfürdioksit), azotoksit (nitrojenoksit), partikül madde PM10 atmosferde binlerce kilometre hareket edebiliyor. Türkiye’nin toplam emisyonun beşte biri kömürden elektrik üretimi, yani termik santral kaynaklı.

Doğaya en fazla azotoksit bırakanlar listesinde Yatağan, Soma ve Çayırhan termik santralleri başı çekiyor.
En fazla kükürtdioksit kirliliğine neden olan santrallerden üçü Muğla Yatağan, Sivas Kangal ve Kütahya Seyitömer. Partikül maddeler, Türkiye’de en fazla Seyitömer termik santralinden salınıyor. Listenin lideri bile olmayan Kangal termik santralinin GÜNLÜK kömür ihtiyacı 21 bin ton , oysa Türkiye’nin sadece yüzde 0,62’lik elektrik ihtiyacını karşılıyor. Yakılan yüksek kalorili kömürün yüzde 75’i Rusya’dan ithal ediliyor.

Kaynakça:
. Kapatıldıktan 6 ay sonra yeniden açılan 6 termik santral, Avrupa'da en fazla hava kirliliğine neden olan santraller arasında , 29 Mayıs 2021 , https://www.indyturk.com/node/365976/%C3%A7evre/kapat%C4%B1ld%C4%B1ktan-6-ay-sonra-yeniden-a%C3%A7%C4%B1lan-6-termik-santral-avrupada-en-fazla-hava
. Tunçbilek Termik Santrali Hakkında Basın Açıklaması, 11.06.2020, http://www.kutahya.gov.tr/tuncbilek-termik-santrali-hakkinda-basin-aciklamasi
. Çelikler Tunçbilek Termik Santralinin bacalarından zehir tütüyor, 27 Nisan 2019, https://www.iscihaber.net/sendikadan-haberler/celikler-tuncbilek-termik-santralinin-bacalarindan-zehir-tutuyor/2627
. Heyelanın izleri hâlâ silinemedi: Seyitömer’deki facianın sorumlusu Çelikler Holding kimdir?, Yekta Armanc Hatipoğlu, 01.07.2024, https://haber.sol.org.tr/haber/heyelanin-izleri-hala-silinemedi-seyitomerdeki-facianin-sorumlusu-celikler-holding-kimdir	
. Orhaneli Termik Santralı Dördüncü Kez Mühür Kırarak Davalık Oldu, Pelin Akdemir, 13 Ocak 2025, https://www.gazeteduvar.com.tr/orhaneli-termik-santrali-4-kez-muhur-kirdi-davalik-oldu-haber-1749464
. Kayıhan Pala: Orhaneli Termik Santrali, bir gün bile bacasında filtre olmadan çalışmamalı, Şebnem Babat, 04 Temmuz 2024, https://www.gazeteduvar.com.tr/kayihan-pala-orhaneli-termik-santrali-bir-gun-bile-bacasinda-filtre-olmadan-calismamali-haber-1703386
. https://ember-energy.org/tr/analizler/yerli-komur-baz-yuk-saglamaktan-uzak/
. https://ember-energy.org/tr/analizler/turkiye-elektrik-gorunumu-2024/#komur
. https://www.enerjiatlasi.com/komur/tuncbilek-termik-santrali.html
. https://tuncbilek.bel.tr/sayfa.php?id=52
. https://lisans.epdk.gov.tr/epvys-web/faces/pages/lisans/elektrikUretim/elektrikUretimOzetSorgula.xhtml