1954 – Köy Enstitüleri kapatıldı.

Son güncelleme tarihi 03/02/2026

Yaklaşık yedi yılda ülkeye 17 bin 342 öğretmen, 8 bin 756 eğitmen, 57 yazar ve şair kazandıran Köy Enstitüleri, Demokrat Parti iktidarında tamamen kapatıldı.

Enstitü ve halk evlerindeki kitaplar meydanlara yığılarak yakıldı. Yabancı devletleri gıptayla bakıp incelemek üzere ekipler yolladıkları Köy Enstitüleri’ndeki tüm bilgi birikimi heba edildi, eğitime büyük darbe vuruldu.

Kızlara ve erkeklere eşit eğitim hakkı tanınıyor, ayrım yapılmıyordu. Kitaba ve deftere dayalı öğretimin yerine iş içinde eğitim uygulanıyordu. Her köy enstitüsünün kendine ait tarla, bağ, arı kovanı, besi hayvanları, atölyeleri vardı. Mezunları, kemandan, piyano icrasına, maragozluktan, tarım işletmeciliğine ve öğretmenilğe kadar farklı disiplinlerde uzmanlaşıyorlardı. Köy Enstitüsü öğrencileri, Türk ve Dünya edebiyatının sayısız örneklerini okudular.

1940-1946 yılları arasında köy enstitülerinde 15.000 dönüm tarla tarıma elverişli hale getirilmiş ve üretim yapılmıştı. 750.000 yeni fidan dikilmişti. 150 büyük inşaat, 60 işlik, 210 öğretmenevi, 20 uygulama okulu, 360 ambar ve depo, 48 ahır ve samanlık, 12 elektrik santralı, 16 su deposu, 12 tarım deposu, 3 balıkhane, 100 km. yol yapılmıştı. Sulama kanalları oluşturularak enstitü öğrencilerinin uygulamalı eğitim gördüğü çiftliklere sulama suyu öğrenciler tarafından getirilmişti.

Bu kadar ileri ve faydalı bir sistemin sadece 14 senede yokedileceğini kimse tahmin edemezdi.

Türkiye’nin ve o dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin en radikal kararı ağalık düzenini bitirip, toprak reformu yapmaktı. Meclis’te dört muhalif vekil, Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan, Fuat Köprülü anayasal özgürlükler, adı altında toprak reformunu engelleyen bir önerge verir: “dörtlü takrir”. Bu dörtlünün ortak paydası, hepsinin toprak ağası olması idi. İşte Menderes’in Demokrat Parti’sini sahneye çıkaran bu dörtlü önerge çok partili dönemi açan büyük bir siyasi olay olarak tanıtılır. Yine bu dörtlüyü, dışarıdan yine binlerce dönüm toprağın sahibi, yine başka bir toprak ağası Emin Sazak desteklemekteydi.

II. Dünya Savaşı sonrası Rusya’nın, Kars, Ardahan ve Artvin’de gözü olması, yine Boğazlar’dan üs talep etmesi, İsmet İnönü’nün panikle ABD’den yardım istemesine neden oldu. ABD, “Siz kalkınma programı yapmayın, ben sizin için yaparım ve Köy Enstitüleri’ni kaldırın!” dedi.

1946’da İsmail Hakkı Tonguç ve Hasan Âli Yücel görevlerinden alınınca Köy Enstitüleri adeta öksüz kaldı. 1947’den itibaren bu okullardaki program büyük oranda değiştirildi. Karma eğitime son verildi ve kız öğrencilerin sayısı azaldı.

“Köy Enstitüleri kesinlikle komünist uygulama değildi. Doğuda en yüksek eğitim gören insan benim. Üstelik Rus ordusunda görev yapan biriyim. Köy Enstitüleri, bizim devlet üzerindeki gücümüzü kaldırmaya yönelikti. Bunu içimize sindiremedik. Benim Van yöresinde 258 köyüm var. Bunlar devletten çok bana bağlılar. Ben ne dersem onu yaparlar. Ama köylere öğretmenler gidince benim gücümden başka güçler olduğunu öğrendiler. Bölgede ağaları örgütledim… Örgütlü olarak DP ile pazarlığa girdik, kapattık.”

Demokrat Parti Van milletvekili, toprak ağası Kinyas Kartal

DP iktidarında Milli Eğitim Bakanı Tevfik İleri oldu. Köy Enstitüleri’ne ardarda müfettişlerin belli amaçlarla gönderilmesi, öğrenci ve öğretmenlere akıl almaz suçlamaların yapılması, ödeneklerin kesilmesi vb. uygulamalarla sona gelindi. Köy Enstitüleri köy öğretmen okullarına dönüştürüldü. Zorunlu din dersleri konuldu.

Demokrat Parti tarafından 27 Ocak 1954’te 6234 sayılı yasa ile tamamen kapatıldı.

Kaynakça:
. Köy Enstitüleri’nin 84. Yılı, Ali Ekber Yıldırım, 17 Nisan 2024, https://www.tarimdunyasi.net/2024/04/17/koy-enstitulerinin-84-yili/
. İsmet İnönü ve Köy Enstitüleri, Prof. Dr. Seçil Karal Akgün, https://www.ismetinonu.org.tr/ismet-inonu-ve-koy-enstituleri/
. 27 Ocak 1954...Kara gün...Köy Enstitüleri Kapatıldı, Turgut Ünlü, https://www.add.org.tr/wp-content/uploads/2022/02/27-OCAK-1954%E2%80%A6-KARA-GUN-%E2%80%A6-KOY-ENSTITULERI-KAPATILDI.pdf
. Toprak ağalarıyla halkın savaşı: Köy Enstitüleri!, Murat Bayar, 17.04.2023, https://www.toplumsal.com.tr/toprak-agalariyla-halkin-savasi-koy-enstituleri
. Köy Enstitüleri, Nurten Demirel, 17.04.2017, https://nurtendemirel.blogspot.com/2017/04/koy-enstituleri.html