1953 – Adapazarı Şeker Fabrikası açıldı

Son güncelleme tarihi 16/03/2026

Cumhuriyet döneminde kurulan dört şeker fabrikasından sonra (Uşak, Alpullu, Turhal, Eskişehir) kurulan beşinci fabrikadır. Türkiye de Anonim şirket statüsünde kurulan ilk şeker fabrikasıdır. Fabrikanın temeli 12 Eylül 1952 ‘de atılmış, 11 Ekim 1953’te şeker üretimine başlamıştır. Kuruluş döneminde 1.600 ton/gün pancar işleme kapasitesi, 1961 yılında 3.000 tona, 1981 yılında ise 6.000 tona yükselir.

1994 yılı başına kadar Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.’ nin iştiraki olarak faaliyetini sürdüren Adapazarı şeker fabrikasının Türkiye İş Bankası’na ait hisseleri Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.’i tarafından satın alınır.

Fabrika 1999 yılında deprem nedeniyle üretimine ara verir. Fabrikanın, 65 bin üyeli Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi (APEK) tarafından satın alınması gündemdedir.

AKP iktidarı, APEK Başkanı Ayhan Alişan’ı engel olarak görür. Bizzat bir AKP milletvekili destekli kumpasla Alişan ve Yönetim Kurulu üyeleri, kooperatif genel kurulu öncesi polis tarafından gözaltına alınır ve salıverilmez. Genel Kurul salonuna Alişan’ın taraftarlarının sokulmaması için yollar kesilir. Alişan yerine AKP yanlısı Ahmet Mülayim ve arkadaşları yönetime getirilir.

2005 yılında kamuya ait % 94,09 hisse Özelleştirme İdaresinden 45.7 milyon USD bedelle APEK tarafından satın alınır. APEK deprem nedeniyle büyük ölçüde hasar gören ve atıl kalan fabrikayı tamir ederek yeniden üretime geçmesini sağlar. Fakat yüksek faizle banka kredisi aldığından, masraflar nedeniyle mali zorluk yaşar.
APEK’in yeni başkanı Ahmet Mülayim, 2005 yılında yaptığı açıklamada “Bizi düşündüren tek şey, şeker pancarı kotasının 225 bin tonla sınırlı olmasıdır.” demiştir. Bu rakam tüm şeker fabrikalarının kotası mıdır yoksa Adapazarı’nın mıdır, bulamadım.

Hükümet, Şeker Kurulu vasıtasıyla şeker satışı ve işlenmesinde kotaları düşürmeye karar verir, Adapazarı’nın şeker kotasını 31 bin ton olarak belirler, defalarca artış talebine rağmen arttırmaz, nihayetinde fabrika ihtiyacı kadar şeker üretemez ve satamaz.

Kooperatif fabrikayı yenilemek için Bank Asya’dan kredi kullanmıştır. 31 tonluk kotanın yükseltilmemesi yüzünden planladığı satışı yapamaz. Neyse ki kooperatif yöneticileri çözüm yolu bulur.

Kooperatifin elindeki diğer şeker fabrikalarına ait hisseler satılarak gelir elde edilir. Adaşeker’in Kütahya Şeker’de bulunan yüzde 43.5’lik hissesi 11 milyon liraya, Konya Şeker’deki hissesi 4 milyon liraya, Şeker Sigorta’daki hissesi ise 4.5 milyon liraya satılır. Ayrıca 500 dönüm fabrika arazisinin 200 dönümü parsellere ayrılarak satılacak ve elde edilen gelirle banka borcu kapanacaktır.

Fakat hükümetin istediği üzüm yemek değil, bağa el koymaktır. Şeker Kurumu, diğer illerden pancar getirdi diye fabrikaya üç yılda 91 milyon lira ceza keser.

Adapazarı Şeker Fabrikası, anonim şirket olduğundan kamu ihale kanununa tabii değildir, arazilerini satabilir, buna rağmen bölge savcısı satışla ilgili soruşturma açar. Kooperatif yöneticilerinden 51 kişi gözaltına alınır, bazıları tutuklanır. Arazi satışı iptal edilince kooperatif kredi borcunu ödeyemez. Kooperatif, doğrudan bankaya devretmektense fabrikayı satmak ister. İhale düzenlenir, Konya Şeker, Kütahya Şeker’in de sahibi olan Torunlar Gıda, Ülker Grubu ve Safi Şeker şartname alır ama kimse teklif vermez. Satış yapılamaz. 2012 Eylül ayında Adapazarı Şeker Fabrikası Bank Asya’ya devredilir. (yüzde 98,8 hissesi)

Banka hemen ertesinde fahiş karla 2013’te fabrikayı Ülker Grubu’na (Yıldız Holding’e) satar. Kota anında 74 bin tona çıkarılır.

Birkaç sene geçer. Yıldız Holding, kendisine Bank Asya, örgüt ve yandaşlar tarafından gümüş tepsine sunulan fabrikayı Afyon’a taşımayı planlar. Kooperatifin Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Aya kararı yargıya taşıyacaklarını söyler (2015) Fabrika arazisinin Yıldız Holding tarafından 1 milyar TL değerinde bir proje için kullanılacağı ileri sürülür.

Bu arada APEK’in arazi satışının iptaline yolaçan soruşturmayı yapan polis ve savcının delillerle oynadığı tesbit edilir, 8.5 yıl süren arazi satışı davasında yargılanan 12 kooperatif üyesinin tamamı beraat eder. Sonradan yapılan soruşturmalarda ilgili savcıların FETÖ’cü olduğu ortaya çıkar. Kumpas sonucu yıllarca boş yere hapis yatan mağdurlar karşı dava açar.

2025’te fabrika açıktır, fakat maliyetleri kısmak için taşeron işçi çalıştırmaya başlamıştır. Yüksek maliyetler yüzünden dikilen şeker pancarları bile toplanamayarak tarlada çürür.

2026 Mart ayında Yıldız Holding, fabrikayı Bor Şeker’e satmak üzere anlaşma imzalar.

Diğer şeker fabrikaları
Cumhuriyet tarihinin çalışan, üreten, paylaşan halkçı anlayışı ile kurulan Türkiye Şeker Fabrikaları’na ait diğer 14 fabrikası 21.02.2018 tarihinde satıldı. Özelleştirme bedelleri fabrika değerlerinin çok altında belirlendi. Üretim kapasiteleri düştü. Türkiye, şeker ihraç eden ülkeden, şeker ithal eden ülke konumuna düştü. Kalan tesisler AKP tarafından Varlık Fonu’na devredildi.

Kaynakça:
. Ülker dev şeker fabrikasını satıyor! Üretimden çekiliyorlar, 16.03.2026, https://www.bursadabugun.com/haber/ulker-dev-seker-fabrikasini-satiyor-uretimden-cekiliyorlar-1902177.html
. https://www.sakaryayenihaber.com/makale/6660384/sezai-matur/seker-fabrikasi-satildi-ustun-bunu-duydu-mu
. Adapazarı Şeker Fabrikası taşınıyor, 11.09.2015, https://haber.sol.org.tr/emek-sermaye/adapazari-seker-fabrikasi-tasiniyor-129404
. FETÖ'nün Adapazarı Şeker Fabrikası'na çöktüğü Şeker Konak operasyonunda yeni gelişme! 16 Mayıs 2024, https://taraklimedya.com/fetonun-adapazari-seker-fabrikasina-coktugu-seker-konak-operasyonunda-yeni-gelisme/
. APEK'in elinden alınan Şeker Fabrikası böyle batırıldı, 08 Eyl 2022, https://medyabar.com/haber/12080191/apekin-elinden-alinan-seker-fabrikasi-boyle-batirildi
. APEK nasıl bu hale geldi?, Sezai Matur, 02 Ağu 2022, https://t54.com.tr/makale/11517823/sezai-matur/apek-nasil-bu-hale-geldi
. ‘Şeker’in tadı yok!, 27 Aralık 2021, https://www.sakaryahaberajansi.com.tr/sekerin-tadi-yok/15488
. Şeker fabrikası kapanıyor! Araziye rezidans ve AVM yapılıyor, 28.09.2016, https://www.medyadetay.com/seker-fabrikasi-kapaniyor-araziye-rezidans-ve-avm-yapiliyor
. Şeker fabrikası satıldı, milyonlarca TL'lik ceza çiftçiye kaldı, 12.05.2016 , https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/seker-fabrikasi-satildi-milyonlarca-tllik-ceza-ciftciye-kaldi-532362
. Dev fabrika sahibinden satışta, 23.07.2012, https://www.patronlardunyasi.com/dev-fabrika-sahibinden-satista
. Adapazarı Şeker resmen APEK’in, 17 Kasım 2005, https://bigpara.hurriyet.com.tr/haberler/genel-haberler/adapazari-seker-resmen-apek-in_ID541894/
. Adapazarı Şeker'e teklif veren olmadı, 08 Ağustos 2012, https://www.dunya.com/ekonomi/adapazari-seker039e-teklif-veren-olmadi-haberi-181834
. Adapazarı Şeker Fabrikası taşınıyor, 11.09.2015, https://haber.sol.org.tr/emek-sermaye/adapazari-seker-fabrikasi-tasiniyor-129404
. Şekerde 2024-2025 Dönemi Kotaları Belli Oldu, https://tim.org.tr/tr/sekerde-2024-2025-donemi-kotalari-belli-oldu
. TZOB Başkanı Bayraktar: Pancar üreten çiftçi sayısı yüzde 19,8 oranında azaldı, Esin Özdemir, 06.11.2024, https://www.24saatgazetesi.com/tzob-baskani-bayraktar-pancar-ureten-ciftci-sayisi-yuzde-198-oraninda-azaldi
. Şeker Fabrikaları, Mehmed Gökhan Polatoğlu, 17 Ekim 2022, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/seker-fabrikalari/
. https://www.adaseker.com.tr/tr/kurumsal/tarihce	
. https://www.facebook.com/adapazaritarihi/