Son güncelleme tarihi 31/01/2026
II.Dünya Savaşı’nın en başında bile Türkiye dış politikada savaşa girmemeyi kararlaştırmıştı ve bunun gereklerini yerine getiriyordu. Savaş yıllarında çatışmadan kaçınabilmek uğruna Almanlar’a el altından yardım yapılmak zorunda kalınmıştır.
Kıdemli yöneticiler, zayıf, güçsüz Türk ekonomisinin, savaşın getirdiği savunma harcamalarına, ticaret alanındaki kısıtlamalara, piyasada üretim/tüketim dengesizliğine ve bunların neden olacağı finansman sorunlarına karşı hazırlıklı bir yapısı yoktur. Hükümet bu durumda çeşitli alanlarda önlemler almaya girişmiştir.
1) Yönetim Önlemleri: Milli Korunma Kanunu, Vurgunculuğu Önleme Kanunu
2) Mali Önlemler: Finansman kaynağı aranması,
a) Mevcut vergileri artırmak
b) Yeni vergiler uygulamak: Varlık vergisi, Toprak Mahsulleri Vergisi
c) Bütçede tasarruf önlemleri.
3) Parasal önlemler
TBMM, 11 Kasım 1942 tarihinde “4305 sayılı Varlık Vergisi Hakkında Kanun” adını taşıyan yasayı kabul etti. Amaç, savaş koşullarını avantaja çevirip zengin olanları, stokçular ve karaborsacıları vergilendirmekti. Tahakkuk ettirilen verginin yüzde 20’sini ödeyen esnaf ve tüccara, bankalar tarafından gayrımenkul teminatıyla kredi veriliyor, ödeme kolaylığı sağlanıyordu.
Türkye’de tüccarlar genelde gayrımüslim olduğundan, yasa gayrımüslimleri hedef almış gibi gösterilmiştir. Savaştan fayda sağlamayan ve yasanın haricinde kalması gereken bazı kişilere de yüksek vergiler yüklenmesi elbette hoş karşılanmamıştır.
Gayrımüslimler, evet, Osmanlı döneminde hiç vergi vermemiş, askere gitmemiş ve ayrıcaklı yaşamışlardı, eninde sonunda bu avantajlarını kaybedeceklerdi ama tüm varlıklarını kaybetmeleri veya ödeyemeyenlerin çalışma kamplarına gönderilmesi filan şart mıydı…Almanlar’ın Türkiye’yi de işgal etmeyi planladıklarını biliyoruz. Belki İnönü bu sert hamlelerle Almanlar’ın gözünü boyayıp zaman kazandı, bilemem. Sonuçta savaşa girmedik, fakat ülkede ticaret ve sanayi uzmanlığına sahip bir kitleyi kaybetmiş olduk. Vergileri ödemek için varını yoğunu satanlar, sonrasında ülkeden kırgınlıkla çekip gittiler.
Varlık Vergisi, 11 aylık uygulamadan sonra 17 Eylül 1943’te yürürlükten kaldırıldı.
Kaynakça:
. https://www.ismetinonu.org.tr/varlik-vergisi-1942/
. Savaş Türkiye Varlık Vergisi, Cahit Kayra, Tarihçi Kitabevi, 2011
. Akşam, 30 Aralık 1942, s.1
İlk yorum yapan siz olun