Cüzzam (lepra), dünyada özellikle gelişmekte olan ülkelerde milyonlarca kişiyi etkileyen, yaptığı yıkım ve deformitelerle ciddi sağlık problemlerine ve neden olduğu sakatlıklarla işgücü kaybına yol açan, bu açıdan sosyal etkisi ağır hastalıkların başında gelmektedir.
Hastalık etkeni; lepra basili (Mycobacterium leprae)’dır. Bu etken en sık solunum yoluyla ve deriden temasla bulaşmakta olup, hastalık yapma gücü konakçı organizmanın bağışıklık sistemi ile yakından ilişkilidir.
Osmanlı İmparatorluğu zamanında 600 binden fazla hasta olduğu bildirilmektedir. İstanbul’da ve Anadolu’nun çeşitli şehirlerinde çok sayıda hastanın tecrit edildiği leprozöri inşa edilmiş, hastalar daha sonraki dönemlerde İstanbul’da Miskinler Tekkesi olarak adlandırılan yerde toplanmış, buranın harap olmasıyla şehre dağılan hastaları Prof. Dr. Mazhar Osman Uzman Toptaşı, akıl hastanesinin bir koğuşuna kabul etmiştir. Bu hastane Bakırköy’e taşınınca lepra hastaları da bu hastane kenarına yapılan bir barakaya alınmış, daha sonra burada İstanbul Bakırköy Lepra Hastanesi’nin iki pavyonu da inşa edilmiştir.
1941 yılında Sağlık Bakanlığı, Elazığ Cüzam Hastanesi’ni inşa ettirmiştir.
Prof. Dr. Etem Utku 1961 yılında yayınladığı “Lepra ve Modern Anlamı” kitabında 20.000 lepra hastasından söz etmektedir. Aynı yıllarda Sağlık Bakanlığı istatistiklerine göre ise 1964 yılında toplam 3439, 1967’de toplam 3429 vaka mevcuttur.
Cüzam savaşı çalışmalarını yürütmek üzere 1962 yılında Genel Müdürlük’e bağlı olarak Ankara, Bitlis, Erzurum, Kars, Maraş, Muş, Sivas ve Van illerinde olmak üzere 9 cüzam savaş dispanseri açılmış, daha sonra 2 dispanser daha açılarak dispanser sayısı 11’e çıkarılmıştır.
Elâzığ’daki 265 yataklı cüzam hastanesinin yanısıra, Ankara’da Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Cebeci kampüsünde 60 yataklı Lepra Eğitim ve Araştırma Ünitesi ile İstanbul Bakırköy Akıl ve Sinir Hastalıkları Hastanesi bünyesindeki 100 yataklı Cüzamlılar Pavyonu yataklı tedavi kurumu olarak hizmet vermektedir.
Dünyada hastalığın kısmen tedavisi 1946 yılında başlamış ve etkili tedavi, çok ilaçlı tedavi rejimlerinin başladığı 1982 yılından sonra ancak yapılabilmiştir. Günümüzde cüzzamın tedavisi iki sene sürer. Uygulanan başarılı kontrol programları ile hasta sayısının çok azalmasına rağmen, 21. yüzyılda dahi halen sosyal açıdan kısıtlayıcı bir hastalık olarak varlığını sürdürmektedir.
Hastanelerin birleştirilerek özerkleştirilmesi ve özelleştirilmesini içiren Kamu Hastane Birlikleri yasa tasarısı Meclis’ten geçmeden uygulamaları başladı. Bir çok hastane kapatılarak başka hastanelere bağlandı.
Beykoz devlet hastanesi, Heybeliada sanatoryumu, Beykoz çocuk göğüs hastalıkları hastanesi, Validebağ öğretmenler hastanesinin ardından sıra cüzzam hastanesine geldi.
2007’de Ankara Lepra kapatıldı.
2013-2016 arasında Elazığ Lepra kapatıldı.
Cüzzam alanında tek hastane kalan ve yaklaşık 40 yıl önce Türkan Saylan’ın kurduğu İstanbul Lepra Deri ve Zührevi Hastalıkları Hastanesi de hedefler arasındaydı. İstanbul Lepra’da hastaların engellerinin giderilebilmesi için özel üretim yapan ayakkabı atölyesi, özel bir diş ünitesi bulunuyor, hastaların kol ve bacakları için protezler sağlanıyordu.
İstanbul Lepra, 2009’da kapatıldı, hekimlerin 10 senelik adalet mücadelesi sonucu açıldı, 2019’da ‘kâr etmiyor’ gerekçesiyle yeniden kapatılmak istendi. Kamuoyu baskısı sayesinde tekrar açıldı.
Kaynakça:
. Farkındalık arttı, cüzzam yenildi, 30.01.2022, Dilara Şimşek, https://www.birgun.net/haber/farkindalik-artti-cuzzam-yenildi-375217
. Lepra-Cüzam hastalığı, Prof. Dr. Nihal Kundakçı, https://hastane.ankara.edu.tr/2021/01/25/lepra-cuzam-hastaligi/
. http://www.cuzzam.org.tr/index.php/tr/lepra/lepra-alaninda-calismis-oncu-hocalar
. Lepra Deri ve Zührevi Hastalıkları Hastanesi'nin kapatılma kararı iptal edildi, 16 Ağustos 2019, https://t24.com.tr/haber/lepra-deri-ve-zuhrevi-hastaliklari-hastanesi-nin-kapatilma-karari-iptal-edildi,835127
. Lepra Hastanesi doktorsuz kaldı, 15.05.2011 , https://www.milliyet.com.tr/gundem/lepra-hastanesi-doktorsuz-kaldi-1390468
. Cüzzam hastanesi kapatıldı, 25 Aralık 2009, https://www.evrensel.net/haber/194202/cuzzam-hastanesi-kapatildi
. https://www.klimikdergisi.org/tr/2021/04/27/osmanlidan-cumhuriyete-bulasici-hastaliklarla-savasim/
İlk yorum yapan siz olun