1924 yılında koza borsasının da içinde olduğu Bursa Ticaret Borsası kurularak ipek ve koza üretimi çalışmaları desteklenmişti. Cumhuriyet’in kurulmasından sonra, Atatürk’ün “Kooperatif yapmak, zeka ve maharetleri, maddi ve manevi güçleri birleştirmektir” sözünden hareket ederek ülkemizde koza üretimini korumak ve arttırmak amacıyla 1940 yılında Bursa, Bilecik ve Adapazarı’nda ilk kooperatifler kurulmuştur. Bu kooperatifler birleşerek 11 Mayıs 1940 tarihinde S.S. Bursa Koza Tarım Satış Kooperatifleri Birliği’ni (KOZABİRLİK) kurmuşlardır. Ayrıca kooperatif bölgeleri dışında kalan Hatay, Antalya, Elazığ, Diyarbakır, Amasya ve Edirne ile civarlarındaki üreticilerin de kooperatiflerden faydalanması için imkanlar hazırlanmıştır.
İpek böceği tohumları yetiştiricilere Kozabirlik tarafından ücretsiz dağıtılmakta ve yetiştiricinin ürettiği yaş koza, birlik tarafından garantili olarak geri satın alınmaktaydı. Yetiştirici mevcut işini sürdürerek ek gelir olarak ipekböceği yetiştiriciliğini evinin bir odasında rahatlıkla yapabilmekteydi.
İlk kuruluş yıllarından sonra yurt çapında gelişmeye çalışan birlik, 1944 yılında Edirne’de, 1951 yılında Mihalgazi’de ve 1984 yılında Alanya’da kooperatifler açmış, kozanın dışında kooperatif bölgelerinde yetişen pamuk, zeytin, zeytinyağı ve ayçiçeği alımlarında bulunmuştur. Marmara bölgesinde zeytinciliğin yaygınlaşmasıyla Marmarabirlik’in kurulması sonucu Birlik, zeytin ve zeytinyağı ile ilgili bazı kooperatiflerini 1955 yılında bu Marmarabirlik’e devretmiştir. Kozabirlik bir süre daha pamuk alımında bulunmuşsa da daha sonra bunlardan vazgeçerek sadece koza alımıyla ilgilenmiştir.
1980 yılında dönemin en modern Japon teknolojisi ipek filatür ve bükme fabrikası kurulmuştur. Bu fabrikada bir süre ipekli kumaş ve halı imalatçılarının talepleri karşılanmış, dünya standartlarına uygun, kaliteli ham ve bükülmüş ipek ipliği üretimi gerçekleştirilmiştir. Ancak Çin’in 1990’lı yılların başında çok ucuz fiyatlarla ipek ipliği satmaya başlaması nedeniyle 1995 yılında kapanmak zorunda kalmıştır.
Kaynakça:
. http://www.kozabirlik.com.tr/tarihce/
. http://www.kozabirlik.com.tr/kooperatiflerimiz/
. Yakakent’te İpek Böceği Yetiştiriciliği Başladı, 22.08.2015, https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/samsun/yakakent-te-ipek-bocegi-yetistiriciligi-basladi-37145824
. Türk ipeği kalitesiyle Asya ülkelerinden ilgi görüyor, 16 Temmuz 2021, https://www.analizgazetesi.com.tr/haber/turk-ipegi-kalitesiyle-asya-ulkelerinden-ilgi-goruyor-4319/
. “Bursa beyazı”nın yeniden doğuşu , İsmail Şeker, Demet Argun, https://www.dergibursa.com.tr/bursa-beyazinin-yeniden-dogusu/
. Koza-İpek, https://www.gotobursa.com.tr/tr/icerik/koza-ipek-284/
. Cumhuriyet, 12 Mayıs 1940, s.3
İlk yorum yapan siz olun