1938 – Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) kuruldu.

Son güncelleme tarihi 03/06/2025

Toprak Mahsulleri Ofisi, ekmek ve un fabrikası kurmak ve buğday fiyatlarını üretici köylüler lehine dengelemek üzere görevlendirilmişti. 1929’daki dünya Ekonomik Buhran’la büyük bir kesintiye uğradı. Bunalım üretim fazlası olan metanın fiyatlarında ciddi oranda bir düşüşü beraberinde getirdi. Bu olumsuzluktan en kuvvetli şekilde etkilenen ülkelerden birisi de Türkiye idi. Nitekim Türkiye’de de buğday fiyatları Ekim 1929’daki 12.40 kuruştan Ekim 1931’de 2.28 kuruşa kadar düştü. Bu kadar keskin bir düşüş, genel olarak ekonomisinde özelde ise ihracatında buğdayın büyük yeri bulunan Türkiye gibi yüksek buğday arzına sahip olan ülkeleri bu konuda önlem almak durumunda bıraktı.

Kıtlık ve buğday üretiminin az olduğu dönemlerde depolarında stokladığı buğdayla hem ihtiyacı karşılamak hemde gıda güvencesi sağlamakla görevli olan Toprak Mahsulleri Ofisi’nin bütün ofislerinin ambarlarında kocaman harflerle “ofis çiftçinin karagün dostudur” yazardı.

Kanuna göre üretiminin ya hiç gerçekleşmediği ya da çok az gerçekleştiği bölgelere hububat sevkiyatının yapılarak buralardaki temel beslenme problemleri de giderilmiş olunacaktı. Ofis, tahıllarla ilgili fiyat ve stoklama politikasını uygulayacaktı. Bu sebeple silolar Ofis’e devredilmekteydi. Ofis’in diğer önemli bir iştigal alanı ise silo ve depo inşası idi. Ofis buğday ticaretinde üstlendiği bu görevini yürütebilmek için hububatı depolamaya bunun için de silolara ihtiyaç duydu. Kurulduğu 1938’de Ziraat Bankası’ndan devraldığı yaklaşık 45 bin ton kapalı hububat deposunu sonraki yıllarda 5 milyon ton gibi yüksek bir orana çıkardı.

Modern balıkçılığın temelleri de yine Toprak Mahsulleri Ofisi tarafından atıldı. ABD’den ithal edilen ağlar TMO tarafından balıkçı kooperatiflerine tahsis edildi. Ofis modern balıkçı tekneleri temin ederek balıkçılıkta önemli gelişmelerin önü açıldı. Ayrıca Beşiktaş Soğuk Hava Deposu gibi ülkenin çeşitli bölgelerinde kombinalar açılarak bu alanda da öncülük yapıldı.

Toprak Mahsulleri Ofisi, 80 yıllık tarihi boyunca Türkiye’de bir kamu ve sivil iktisadi teşekkülün iştirakçisi olmuş, Yem Sanayii A.Ş’nin kuruluşunda rol alarak hayvancılığa büyük katkı yapmıştır. Ayrıca kurumun Ekin, TMO, Başak adlarıyla çıkardığı dergi kurum dergiciliğinin en kaliteli örneklerinden bazılarıdır.

2006’da Bakanlar Kurulu Kararı’yla fındık alımından sorumlu kuruluş oldu. Kimi kaynaklara göre, TMO serbest piyasada yükselen fiyatlara müdahale ediyor, düşük fiyatla piyasaya fındık sürerek fiyatları baskılamaya çalışıyor.

TMO’nun 2008’li yıllara kadar Türkiye genelinde 138 şubesi, 14 bölge işletmesi, 6 satış mağazası, 30 tesisli ekibi ve gezici 125 tarımsal şubesi varken, 2019’da sadece 38 şubesi kaldı.

Toprak Mahsulleri Ofisi’nin günümüzde milyonlarca ton buğday stoku olmayıp, artık buğday ihtiyacı ithalatla karşılanmaktadır. Fakat bazı yıllar TMO depolarında yeterli buğday olduğu halde, yine de ithalat yapıldığı belirtilmektedir. Doksanlı yılların ortalarına kadar buğday dahil tarımda kendi kendine yetebilen yedi ülkeden biri ve Anadolu’su tahıl ambarıyken, Türkiye ne yazık ki 2022 verilerine göre dünyada en fazla buğday ithal eden 3. ülke olmuştur.

Türkiye’de son 10 yılda buğday ekimi yapılan alan ve verim giderek azalmaktadır. Ülke nüfusunun 1965 yılında 31 milyon, AKP’nin iktidara geldiği 2002 yılında 65 milyon iken, 2025 yılında 83 milyona çıktığı düşünüldüğünde tarımdaki kaybın vahameti daha net anlaşılır.

Kaynakça:
. TMO 1938 yılında hububat alanında devlet idaresini tesis eden kuruluş, Seyfi Yıldırım, 21 Nisan 2021, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/toprak-mahsulleri-ofisi-tmo/
. Tarımda kapitalist kuşatma, Sedat Başkavak, 01.10.2019, https://teoriveeylem.net/tr/2019/01/10/tarimda-kapitalist-kusatma/
. TMO ithalata devam ediyor, 13 Ocak 2021, https://www.yasamicingida.com/tarim/bitkisel-urunler/tmo-ithalata-devam-ediyor/
. Ziraat Mühendisleri Odası: “Bakanlığı ve TMO’yu asıl görevini yapmaya davet ediyoruz.”, 16.08.2020, https://www.yasamicingida.com/tarim/bitkisel-urunler/ziraat-muhendisleri-odasi-bakanligi-ve-tmoyu-asil-gorevini-yapmaya-davet-ediyoruz/
. Tanzimde en az 500 milyon TL zarar, 13.06.2019, https://www.baskentgazete.com.tr/tanzimde-en-az-500-milyon-tl-zarar
. Toprak Mahsulleri Ofisi ve Silolar, Prof.Dr. Ülkü Sarıtaş, 17.07.2023, https://www.akademikakil.com/toprak-mahsulleri-ofisi-ve-silolar/ulkusaritas/
. CHP Ordu Milletvekilinden Şok İddia! TMO Fındık Fiyatını Bilerek Düşürüyor, Mertcan Deniz, 28 May 2025 , https://www.orduolay.com/haber/25117232/chp-ordu-milletvekilinden-sok-iddia-tmo-findik-fiyatini-bilerek-dusuruyor