Son güncelleme tarihi 06/04/2026
Artvin, Çoruh Vadisi ve dağlarından oluşan üç önemli bitki alanı, milli parklar, tabiat koruma alanları, bir gen koruma ormanı, iki yaban hayatı koruma sahası, ilk ve tek biyosfer rezerv alanıyla en hassas yörelerimizden biri.
Ve Artvin’de bakır madenliği antik dönemlerden beri yapılıyordu ama bu şekilde değil. Artvin Murgul madeni 1901 yılında İngilizler tarafından işletilmeye başlanır, 1907’de bakır çıkarılır, 1914’e kadar 16 bin ton bakır elde edilir, 1917’de üretim durur, 1930’da şirket tasfiye edilir.
1938’de madeni Etibank devralır. II.Dünya Savaşı’nın araya girmesi yüzünden madende ancak 1951 Mart ayında bakır çıkarılmaya başlanır. Hopa’da nakliye için iskele inşa edilir. 1952’de yıllık asgari üretim hedefi 8 bin tondu, bu da dönemin USD kuruyla 8 milyon dolar gelir demektir. 1955 yılında cevherdeki kükürt ve baca gazlarından istifade etmek amacıyla bir de sülfürik asit fabrikası kurulur. Oysa madenin Murgul çayına mesafesi en fazla 2700 metredir.
“Fabrika faaliyete geçtiğinde bir duman yürümüştü dağlara doğru. Onların bildikleri dumana hiç benzemeyen. Önce ağaçların dorukları kurumuştu. Toprak çırılçıplak ortaya çıkmış, her şey yok olup gitmişti.”
Henüz daha 1952 yılında maden bacalarından günde 56 ton kükürdün salıverildiği tahmin ediliyor, orman tahribatı farkedilmişti, açığa salınan gazın engellenmesi ve kükürdün değerlendirilmesi konusunda yabancı uzmanlardan danışmanlık istendi. Sonunda sülfirik asidin, süperfosfat üretiminde hammadde olabileceği anlaşıldı. Murgul’dan çıkan sülfür, sülfirik asite dönüştürülecek ve özel mavnalarla İskenderun’daki süperfosfat fabrikasına nakledilerek suni gübre üretiminde kullanılacaktı.
1971 yılında Etibank maden sahasını bağlı ortaklığı olan K.B.İ. A.Ş.’ye (Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş) devretti.Üretilen bakır konsantre K.B.İ.’nin Samsun’daki tesislerinde işlenmek üzere gönderiliyordu. Samsun tesisi 2004’te özelleştirildikten sonra Murgul’da üretilen bakır konsantresi, Hopa limanından yurt içi veya ihracatla yurt dışı firmalara satılmaya başlandı.
1.244,000 m2 arazi (100 parsel) ve sosyal tesisler Murgul İşletmesi’nin yaklaşık 1500 dönüm arazisi ve Hopa tesisleriyle birlikte tamamı, Murgul’daki Hidroelektrik Santrali’nin (HES) 36 yıllık işletme hakkı ve şirketin sahip olduğu 6 adet maden sahalarının işletme hakları Eti Bakır’a satıldı. Yani Cengiz Holding’e.
AKP, yetinmedi. Artvin topraklarının yüzde 71’ine maden ruhsatı izni verdi, Murgul ilçesinin ise yüzölçümünün yüzde 92’si maden ruhsat alanı.
Cengiz ve meşhur kimyasal sızıntıları
2013 yılında her gün maden ocağındaki patlamalarla sarsılan Artvin’in Murgul ilçesi Damar beldesi kimyasal atık su endişesi yaşamaya başladı. Cevherin çıkartılması için maden sahasına kimaysal karışımı su doldurulmaya başlandı. Kimyasal suyun yeraltı suyuna karışacağını iddia eden köylüler protestolar düzenledi.
2014 yılında siyanür havuzu kurma girişiminde bulundu. Çevre halkı, STK’lar ve basın şiddetle karşı çıktı, resmi izin çıkmadı. Ama Cengiz zehirlemekten vazgeçmeyecekti.
Yıl 2019. Eti Bakır (Cengiz), grev yapan işçileri işten attı. İşçiler işe iade davası açıp kazandı. İşe geri başlatılmaları gerekirken madene alınmadılar. Durumu protesto eden işçiler tutuklandı.
2020 senesinde siyanür havuzlarının kurulması planlanan yemyeşil ormanda yangın çıktı, Murgullular günlerce “orman yolu olmadığı gerekçesiyle” müdahale edilmeyen yangınla boğuştu.
2021’de Damar köyü içme sularında yapılan analizlerde kabul edilebilir limitlerin çok üzerinde sülfat ve ağır metal kirliliği tespit edildi.
Suda bulunan stronsiyum (Sr) kanserojen bir ağır metal. Ayrıca kalsiyum, magnezyum ve sodyum değerleri de aşırı yüksekti. Karadeniz İsyandadır sitesinde her alan habere göre, bölgede bulunan atık barajında sızıntı olmasından endişe edilirken, Yüksek Mühendis Erkan Hacıoğlu “Eğer bu suya, madeni biten Damar açık ocağının çukuruna doldurulan flotasyon atıklarından kimyasallar karışmaya başladıysa durum vahim” dedi. Sözkonusu atık barajını günde 10 bin ton/gün cevher işleme kapasiteli Çakmakkaya Bakır Flotasyonu kullanıyor.
Murgul’da aynı zamanda siyanür atık barajlarının kurulmak istenmesine de değinen Hacıoğlu: “Bu yapıdaki arazi üzerine konumlandırılacak, büyük hacimlerde planlanacak herhangi bir atık barajının sıvı kimyasal atıkları tutması beklenemez. Hem coğrafi konum itibariyle yüksek rakımlarda olması ve hem de arazi taban yapısının böyle örselenmiş olması nedeniyle, Damar köyü hudutları dahilinde büyük kapasitedeki atık barajlarının su tutması mümkün değildir. İşte bu nedenlerle, yapılması düşünülüp bir sürü itiraza ve tartışmalara neden olan siyanür atık barajının da bu bölgede sızdırmazlık yönünden emniyetli olma şansı yok mertebesindedir” ifadelerini kullandı. Murgul Siyanüre Hayır Platformu, mevcut atık barajlarının sızdırdığını ve içindeki kimyasalların ne kadar tehlikeli olduğunu defalarca yetkili mercilere iletmişti.
Yıl 2025, Cengiz on sene önce açmaya uğraşıp başaramadığı siyanür havuzu için tekrar girişimlere başladı. Üç açık ocak ve bir yeraltı madenine ÇED onayı verildi.
Cengiz Holding’in diğer madencilik ve enerji faaliyetleri yıllardır yargıya taşınıyor.
Samsun Tekkeköy’de
Eti Bakır tarafından yapılacak asit ve bakır depoları atıklarının denize boşaltılmasını mümkün kılacak yasal değişiklik yapıldı. Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği’nde yapılan değişiklik, derinliği 250 metreden fazla olan bölgelerde “tehlikesiz inorganik atıkların boru hattıyla bertarafına ve denizin karbon depolama amacıyla kullanılmasına” izin veriyor. Böylece önüne gelen boru hattı çekip, denizin dibine canlı yaşamı boğacak ve dibe çökerek milyon yıl temizlenmeyecek ne idüğü belirsiz atıklar yığabilecek.
Cennet Artvin’i zehirlemenin zevki (!)
Eti Bakır Artvin Cerattepe’yi de zehirliyor. Cerattepe, dünyanın 100 doğal ormanından biri. Dünyanın en yaşlı ve en zengin bitki örtüsüne sahip 25 eşsiz noktasından. 165’i endemik 1400 bitki çeşidi var. Bu bitkilerin de yaklaşık 250’si nadir, 120’ye yakını Avrupa kıtası ve küresel ölçekte yok olma tehlikesi altında. Yırtıcı kuşların göç yolu üzerinde. Kayak merkezi, mera, Orman Bakanlığı’nın ilan ettiği Kent Ormanı ve Hatila Milli Parkı, madene izin verilen sahanın içinde kalıyor.
Cengiz Holding Cerattepe’de siyanürlü altın madeni açtı.
Bölge halkı 1986’da yapılan ilk sondaj çalışmalarından beri vahşi madenciliğe karşı duruşunu koruyor ve hukuki mücadelesini sürdürüyor. Cengiz Holding asker-polis zoruyla doğa katliamına başlamaya kalkınca Artvin halkı günlerce polisle çatıştı. Halkın en büyük korkusu, zehir solumak zorunda bırakılan Murgul’un durumuna düşmek. Hükümet, hukuki süreç tamamlanana kadar madencilik faaliyeti yapılmayacağı söylenmişti ama elbette yalan.
“Polis müdahalesi olduğunda evime yaralılar geldi. Yemekler yaptım, anahtarımı bıraktım insanlar kullansın diye. Bizim denizimiz yok, sadece yeşilimiz var. Sahip çıkmak boynumuzun borcu. Artvinli kadınlar olarak eyleme gittik. Polisten tekme yedik, ilk kez biber gazına maruz kaldık. Küfrettiler bize. Ne için?”
Eskişehir
Eti Bakır (Cengiz) 2025 yılında Eskişehir’in Mihalgazi ve Tepebaşı sınırları içerisinde kalan 361.71 hektarlık alanda siyanürlü maden izni aldı.
Kaynakça:
. Cengiz 4 koldan, 02.11.2025, https://www.sozcu.com.tr/cengiz-4-koldan-p254803
. Eti Bakır’ın Artvin’deki siyanürlü altın madeni için bakanlık adımları hızlı tamamlanıyor: Cengiz olunca üç gün, 05.11.2025, Şeyda Öztürk, https://www.cumhuriyet.com.tr/cevre/eti-bakir-in-artvin-deki-siyanurlu-altin-madeni-icin-bakanlik-adimlari-hizli-tamamlaniyor-cengiz-olunca-uc-gun-2449881
. Murgul Siyanüre Hayır Platformu: https://www.facebook.com/MurgulSiyanureHayirPlatformu/
. Murgul’da Siyanür Endişesi Yeniden Yükseldi, 28.10.2025, Ali Eray Çelik, https://www.gundemartvin.com/murgulda-siyanur-endisesi-yeniden-yukseldi
. Murgul’da içme suyuna kimyasal karıştı: Atık barajında sızıntı korkusu, 31.01.2021, https://karadenizisyandadir.net/murgulda-icme-suyuna-kimyasal-karisti-atik-barajinda-sizinti-korkusu/
. Murgul’da içme suyuna kimyasal karıştı: Atık barajında sızıntı korkusu, 31.01.2021, Eren Dağıstanlı, https://www.gazeteduvar.com.tr/murgulda-icme-suyuna-kimyasal-karisti-atik-barajinda-sizinti-korkusu-haber-1511899
. Murgul Tarihi, Artvin, Ocak 15, 2018 https://ozhanozturk.com/2018/01/15/murgul-tarihi-artvin/
. Murgul’da siyanürlü altın ayrıştırmaya karşı mücadele altı yıl sonra yeniden…, Uğur Karakuş, 26/11/2020, https://yesilgazete.org/murgulda-siyanurlu-altin-ayristirmaya-karsi-mucadele-alti-yil-sonra-yeniden/
. Artvin’in Murgul ilçesinde örtü yangını, 15.10.2020, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/artvinin-murgul-ilcesinde-ortu-yangini-41637231
. Murgul Damar köyünün içme sularında sülfat kirliliği tespit edildi, Özer Akdemir, 1 Şubat 2021, https://ekolojibirligi.org/murgul-damar-koyunun-icme-sularinda-sulfat-kirliligi-tespit-edildi-ozer-akdemir/
. Murgul Eti Bakır işçileri tutuklandı, 24.01.2019, https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/murgul-eti-bakir-iscileri-tutuklandi-1215448
. En büyük korku: Cerattepe Murgul olmasın, 27.02.2016, Serkan Ocak, https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/en-buyuk-korku-cerattepe-murgul-olmasin-40061069
. Murgul'da siyanüre isyan var, 27.09.2014, https://haber.sol.org.tr/kent-gundemleri/murgulda-siyanure-isyan-var-haberi-97789
. Murgul'da "kimyasal atık" endişesi, 26.05.2013, https://www.cnnturk.com/turkiye/murgulda-kimyasal-atik-endisesi-53283
. Bakırdan Sonra. Murgul, Aykut İnce, 11 Kasım 2012 Pazar, https://aykutince-53.blogspot.com/2012/11/murgulun-hikayesi-kilometrelerce-uzanan.html
. Murgul madenindeki Anayatak kökenli eski devirlere ait bir buluntu, Ergun Kaptan, MTA Dergi, Volume 89 / 1977, s.90-94
. Kimya sanayiimiz ve yeni suni gübre fabrikaları, Fahir Sipahi, Vatan, 13 Kasım 1952, s.5
. https://www.facebook.com/borckaplatformu/
İlk yorum yapan siz olun