Son güncelleme tarihi 16/06/2025
İş Bankası, Sümerbank ve Ziraat Bankası ortaklığıyla kurulan fabrika, 14 Aralık 1939 tarihinde üretime başladı.
Ortalama 3 bin 500 işçi çalıştırıyordu. O gün için ülkenin en modern jakarlı tezgahları ile donatılmış olan Malatya Fabrikası her türlü, ham, kasarlı ve boyalı, düz, çizgili ve çiçekli ve jakarlı dokuma ve özellikle pamuklu ve ipekli döşemelik üretebiliyordu. Kendi iplik ihtiyacını üreten fabrika, ayrıca piyasanın tek ve çift katlı iplik ihtiyacına da cevap veriyordu. Malatya Fabrikası 438 tezgahla yılda 53 bin 590 ton iplik ve 11 milyon 655 bin metre dokuma üretecek kapasitedeydi.
Enerjisini kendi termik santralinden sağlayan fabrika için Derme yöresinde de bir hidroelektrik santralı kurdu. Bu santaller fabrika ve lojmanların yanında Gündüzbey, Yeşilyurt ve Bostanbaşı’nın da elektrik ihtiyacını karşılayacak, bu hizmet düzenli kesintilerin yapıldığı 1970’li yıllarda bile aksamayacaktı.
“Okuma yazma kursları açılmış, şehre ilk itfaiye teşkilatı burada kurulmuştu. Malatya’nın ilk pastanesi de yine fabrikada açılmış, bando, kreş, farklı spor branşlarında faaliyetler, işçi lokali, stadyum, hatta ilk duş tesisatının olduğu banyolar bile burada yapılmıştı. Yüzme havuzu vardı. Şehir kütüphanesinden daha nitelikli bir kütüphanenin yanında güçlü uzman hekim kadrosu ile birçok ameliyatın yapılabildiği donanımlı bir hastane de fabrikada hizmet vermekteydi. Malatya’nın ilk toplu konut uygulaması olan işçi ve memur lojmanları da yerel kimlik ve ihtiyaçlar göz önünde tutularak bahçeli ve müstakil olarak yapılmıştı.”
1960’da Erzincan Dokuma Fabrikası’nı devraldı. 1973 yılında makineleri yenilenen fabrika üretime ve ülke ekonomisine katkıya devam etse de, 1980’li yıllara gelindiğinde giderek büyüyen dış ticaret açığı ülke ekonomisini dışa bağımlı hale getirmiş, bu durum ülkedeki bütün kamu fabrikaları için kırılma noktası olmuştur. Bu fabrikalara hazineden bütçe ayrılmamış, modernleştirme ve iyileştirme çalışmalarını engellemiştir.
Sümerbank Malatya Bez Fabrikası için 1998 yılında yapılan ihalede verilen 11 milyon dolar tutarındaki teklif az bulunarak ihale iptal edilir.
2002 yılı Şubat ayı başlarında üretime ara verilir.
2003 yılında yapılan ihalede, 129 dönüm arsası olan fabrika 6,4 milyon dolara Malatya Girişim Grubu adlı şirkete satılır. Alanlar peşin ödeme indiriminden faydalanıp sadece 5.5 milyon dolar öderler. Fabrikanın sosyal tesisleri de 4 milyon 500 bin liraya yine aynı şirkete satılır.
Fabrikanın makinelerini satarlar, 5,5 milyon dolardan fazla para kazanırlar, şehir merkezinde 129 DÖNÜM arsa bedavaya gelir.
Bu fiyatın ne kadar düşük olduğunu anlatmak için şöyle bir kıyaslama yapılmış: Belediye hemen yakındaki 11 dönüme kurulu eski otogar için yaklaşık 13 milyon ABD doları satış değeri biçmiş. Oranlarsak, satılan fabrikanın sadece arazisi en az 100 milyon dolar ederdi.
Sümerbank Malatya Bez ve İplik Fabrikası namına ne var ne yoksa yıkılarak AVM ve otel inşa edildi.
Kaynakça:
. Oysa Ne Güzel Başlamıştı, Burhan Karaduman, 27 Aralık 2015 ,https://malatyahaber.com/haber/oysa-ne-guzel-baslamisti
. Cumhuriyetin Sanayi Okulu Sümerbank, Nazmi Kal, https://haber.tobb.org.tr/ekonomikforum/2016/266/100_105.pdf
. Nezir Kızılkaya, 17 Mayıs 2020, https://malatyahaber.com/nezir-kizilkaya/malatyayi-kent-yapan-kurum-sumerbank
. Türkiye'nin Kalkınmasında Sümerbank ve Etkinliği (1933-1987), Mehmed Gökhan Polatoğlu, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Kasım 2021, Cilt XXXVII - Sayı 104, https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/776/tur
. Malatya'yı Kent Yapan Kurum; Sümerbank, Nezir Kızılkaya, 17.05.2020, https://malatyahaber.com/nezir-kizilkaya/malatyayi-kent-yapan-kurum-sumerbank
. Tan gazetesi, 21 Nisan 1939
İlk yorum yapan siz olun