1935 – Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. kuruldu.

Son güncelleme tarihi 16/07/2025

Mevcut Alpullu, Uşak, Eskişehir ve Turhal şeker fabrikaları daha verimli çalışması için tek çatı altında birleştirildi. Fabrikalar ve üç milli bankamızın (Ziraat, İş, Sanayi ve Maadin Bankası) eşit paylarla ortak oldukları tek bir şirket çatısı altında toplanarak 6 Temmuz 1935’te 22 milyon TL sermayeli Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. kurulmuştur.

Şeker Sanayi bir makina imalat endüstrisini bizzat geliştirme yönünü seçmiştir. Kendi bünyesindeki makina imalatı, şeker fabrikalarının yedek parça ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla başlatılmıştır.

Türkiye’de şeker fabrikaları sadece şeker üretmez. Çevrelerinde kooperatifler örgütlenir, pancarın küspesi yem olur ve hayvancılık gelişir. Cumhuriyet, o fabrikalardan yola çıkarak tarımdan, kooperatife, hayvancılıktan bankacılığa kadar bir sistem kurmuştur.

1951-1956 arasındaki 5 yıl içinde 11 yeni fabrikanın kurulmasıyla şeker fabrikaları 15’e çıktı. Türkşeker’in raporuna göre 2002/2003 yılında Türkiye’nin toplam pancar şekeri üretiminin yüzde 74 paya sahip iken son yıllarda yüzde 52’lere kadar gerilemiştir.

Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş; 25 şeker fabrikası, 4 alkol fabrikası, 2 makine fabrikası, 1 elektromekanik aygıtlar fabrikası, 1 tohum işleme fabrikası, 1 araştırma enstitüsüne sahip iken son olarak 15 fabrika geriye kalmıştır.
Ülkemizde nişasta bazlı şeker üreten ABD’li gıda devi Cargill, Ocak 2018’de şeker piyasasına ilişkin bir rapor hazırladı. Bu raporda şeker fabrikalarının özelleştirilmemesi ve piyasanın serbestleştirilmemesinin hem ekonomik hem de tüketici boyutlarında çok ciddi sorunlar yarattığı belirtildi.

Cargill’in düğmeye basması üzerine AKP hükümeti 20 Şubat 2018 tarihinde Türkşeker’e bağlı Bor, Çorum, Kırşehir, Yozgat, Erzincan, Erzurum, Ilgın, Kastamonu, Turhal, Afyon, Alpullu, Burdur, Elbistan, Muş Şeker fabrikalarının özelleştirilmesi için ihale açtı.
Özelleştirme bedelleri hesaplanırken fabrikaların arazi bedelleri hariç tutuldu.

Tüm fabrikalar değerlerinin çok altında özelleştirildi. Cumhuriyet tarihinin çalışan, üreten, paylaşan halkçı anlayışı ile kurulan Türkiye Şeker Fabrikalarına ait 14 fabrikası 21.02.2018 tarihinde satışa çıkarıldı.
Şeker-İş Sendikası 1 milyon 690 bin kişinin imzasıyla satışların iptali için Danıştay’a dava açtı. İhaleleri yapılan fabrikaların teklif edilen fiyatlar üzerinden satılması halinde devletin 500 milyon doların üzerinde zarara uğrayacağı hesabını yapmıştı.
Ancak Danıştay 13. Dairesi, satışın iptali talebini reddetti.
Özelleştirmeden kurtulan tesisler AKP tarafından Varlık Fonu‘na devredildi.

Fabrika	milyon TL	satış tarihi	USD kur	milyon USD
Afyon	725	26.04.2018	4,0803	177,7
Bor	336	04.04.2018	4,0661	82,6
Burdur	487	26.04.2018	4,0803	119,4
Çorum	528	09.04.2018	4,0695	129,7
Elbistan	297	26.04.2018	4,0803	72,8
Erzincan ve Erzurum *	287	10.05.2018	4,2807	67
Kırşehir	330	06.04.2018	4,0661	81,2
Ilgın	637	10.05.2018	4,2807	148,8
Muş	230	27.04.2018	4,0669	56,6
Yozgat	275	09.04.2018	4,0695	67,6
Turhal	596	16.04.2018	4,1095	145
Alpullu	150	27.04.2018	4,0669	36,9

Şeker pancarı dikimi ve ayrıca şeker üretimine kota getirildi. Kota Cumhurbaşkanlığı tarafından belirleniyor. 7
Pankobirlik verilerine göre 2002’de pancar dikilen alan yaklaşık 372.000 hektarken, 2017’de 339.000 hektara düşmüştür.
2002’de Türkiye nüfusu 65 milyondu, 2017’de 80 milyona çıktı. Ekilebilir alanların da en az orantısal olarak 460 bin hektara çıkması gerekirdi ama tam tersi çiftçiye kota uygulanarak ekim alanı daraltıldı.
Avrupa toprakları şeker pancarı üretimine uygun değil. AB’de sadece Fransa ve Almanya’da ekim alanı Türkiye’den geniş.
Türkiye sadece AB’ye ihracat avantajını çöpe atmakla kalmadı. Ülkemiz 2003’te 208 bin ton İHRACAT yapar durumdayken, AKP politikaları yüzünden bırakın ihracatı, 2022’de 600 bin ton şeker İTHAL eder hale gelmiştir. (TÜİK verisi) Demek ki gerekenden 808 bin ton az şeker üretilmiş.

Şeker-İş Kastamonu Başkanı Ali Çufadaroğlu, şekerde yaşanan fiyat dalgalanmaları sorununun fabrikaların özelleştirilmesinden kaynaklandığını söyledi. “Şeker Kurumu diye bir kurumumuz vardı; pancar ekimini ve şeker üretimini çok ciddi denetleyen ve düzenleyici bir yapıya sahipti. Kapatılan Şeker Kurumu’nun acilen yeniden açılması gerekmektedir.” dedi.

Şeker üretimi işlemiyle ortaya çıkan küspe, hayvan yemi ve tıbbi etil alkol hammaddesi olarak kullanılıyor veya başka fabrikalara satılıyordu. Bu avantaj da ortadan kalktı.
Covid salgını sırasında piyasada hammaddesi biyoetanol olan kolonya ve dezenfektan tükendi. Biyoetanol şeker fabrikalarından çıkan melastan üretiliyor. Biyoetanol aynı zamanda benzinin oktanını arttırmakta kullanılıyor.

Ayrıca, pancar bazlı şekerin piyasadaki talebi karşılamaması yüzünden, sağlıksız olduğu kabul edilen nişasta bazlı şeker (NBŞ), daha yaygın tabirle “fruktoz/glikoz şurubu”, kullanımı yaygınlaşmaktadır. 2025 yılı itibariyle mevcut tüm 33 şeker fabrikasının üretiminin yaklaşık dörtte biri NBŞ’dir. Tarım ve Orman Bakanlığı, ürettiği nişasta bazlı şekerleri kanunlara aykırı bir şekilde piyasaya sürerek halkı zehirleyen dört nişasta bazlı şeker firması ile 16 toptancı ve satıcının isimlerini açıklamıyor.

Kaynakça:
. https://fuarteknoloji.com/seker-fabrikalarinin-satilmasi-ve-gida-tekkeleri/
. http://www.sekerisveren.org.tr/tarihce.aspx
. https://www.tekgida.org.tr/turkiye-tariminda-ozellestirme-2-gubre-sut-yem-ve-sekerde-donen-oyunlar-33834/
. 27/04/2018, https://www.genel-is.org.tr/seker-fabrikalari-degerinin-cok-altinda-uc-kurusa-satildi,2,16639
. https://www.dunya.com/kose-yazisi/turkiyede-seker-fabrikalari-dunu-bugunu-yarini/410196
. https://web.archive.org/web/20180427183459/https://www.sozcu.com.tr/2018/ekonomi/alpullu-seker-fabrikasi-satildi-2374718/
. https://haber.sol.org.tr/emek-sermaye/706-milyonluk-iki-seker-fabrikasini-tek-fabrika-fiyatina-albayrak-grubuna-sattilar
. https://www.kastamonugazetesi.com.tr/sekerdeki-sorunun-sebebi-ozellestirme/
. https://www.kastamonugazetesi.com.tr/seker-zammi-ve-pancarda-turkiyeyi-bekleyen-tehlike/
. https://www.kastamonugazetesi.com.tr/seker-pancari-kiymete-bindi/
. https://www.mahfiegilmez.com/2018/02/seker-dosyas.html
. https://emlakkulisi.com/seker-fabrikalarinin-arazileri-satisa-cikarildi-61-bin-metrekarelik-arazi-uzerindeki-lojmanlarla-satiliyor/789866
. https://pankobirlik.com.tr/
. https://www.bloomberght.com/yorum/irfan-donat/2099739-nisasta-bazli-seker-nbs-raporu
. https://www.tarimdanhaber.com/tarim-bakani-ibrahim-yumaklidan-seker-ithalati-ile-ilgili-celiskili-aciklama-tuikin-kayitlarini-yok-saydi
. https://www.tarimdanhaber.com/seker-kotalari-belli-oldu-6-fabrikanin-kotasi-dustu-kayseri-seker-rekor-kota-artisiyla-2nci-siraya-yukseldi
. https://www.tarimdanhaber.com/milleti-zehirleyen-nisasta-bazli-seker-nbs-firmalari-halktan-gizleniyor
. https://www.kastamonugazetesi.com.tr/seker-pancari-kiymete-bindi/
. TCMB döviz kurları: https://www.tcmb.gov.tr/kurlar/kurlar_tr.html