1935 – ETİBANK kuruldu.

Son güncelleme tarihi 27/03/2026

Cumhuriyet’in ilanından sonra hükümetler ülke ekonomisinde önem arz eden madencilik konusunu ele alarak yabancı şirketlerin elinde olan işletmeleri satın alma yoluyla millileştirmeye çalışmıştır. 1930’lu yıllar Türkiye madenciliğinin atılım yılları kabul edilerek bu alanda yapılan önemli yasal düzenlemeler ve teşkil edilen kuruluşlarla bağımsız ekonomide önemli adımlar atılmıştır.

Türkiye’nin öncelikleri göz önünde bulundurularak dokuma, selüloz, seramik, kimya ve madencilik alanlarında tesislerin kurulması için 1934 yılında Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı devreye konmuştur. Plan doğrultusunda madencilik işlerinden Sümerbank sorumlu tutulmuştur. Fakat Sümerbank’ın dokuma ve selüloz alanındaki büyük yükü nedeniyle madencilik alanına yeterince eğilemeyeceğini ortaya çıkarınca 23 Ekim 1935’te yeni bir bankanın kurulması kararı alınmıştır. İşte Etibank bu şartlarda ortaya çıkmıştır.

1936 yılında tam anlamıyla faaliyete geçen Etibank, öncelikli olarak yabancıların elinde olan maden şirketlerini devlet adına satın alarak millileştirme politikası takip etmiştir. İlk olarak Ergani Bakırı T.A.Ş.’ın Deutsche Bank und Disconto Gesellschaft elinde bulunan hisse senetleri 850 bin Türk Lirasına satın alınmış ve 18 Temmuz 1936 tarihinden itibaren Etibank Ergani Bakır T.A.Ş.’ın yönetimini devralmıştır.

Zonguldak Kömür İşletmeleri 1940 yılına kadar Türk, Fransız, İtalyan ve İş Bankası ortaklığında işletildi. 31 Mart 1936 tarihinde Fransız Ereğli Şirketi’ne 3,5 milyon Türk Lirası ödenerek şirketin tüm hakları satın alınmıştır. Bunun karşılığında şirketin sahip olduğu liman, demiryolu şebekesi ve maden ocakları devletleştirilmiştir. Ereğli Şirketi ruhsatındaki tüm ocaklar, 11 Haziran 1937 tarihinde Etibank’a devredilmiştir.

Türkiye madenciliğinde Ergani Bakır İşletmesi, Şark Kromları İşletmesi, Murgul Bakır İşletmesi, Keçiborlu Kükürt İşletmesi gibi kuruluşlar 2000’li yıllara kadar Etibank bünyesinde faaliyet göstermiştir. Etibank sadece demir, krom, kömür, linyit, bakır ve kükürt üretiminde faaliyette bulunmamıştır, simli kurşun, gümüş, molibden, çinko, civa, boraks, antimuan, alüminyum, kolemanit, volfram ve fosfat gibi alanlarında da yatırımlar yapmıştır.

Maden üretiminin yanında enerji üretimiyle de görevlendirilmiş, bu alanda da çeşitli yatırımlarda bulunmuştur.

1993’te bankacılık ve madencilik bölümleri birbirinden ayrılarak Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na devredildi. Bankacılık bölümü 2 Mart 1998’de özelleştirilerek 152 milyon dolara Cavit Çağlar-Dinç Bilgin ortaklığına satıldı.

2000 yılında bankaya el konulduğunda zarar 466 milyon dolardı (4 katrilyon 465 trilyon lira). Bankadaki mevduatın neredeyse tamamı kredi olarak Bilgin’e ait şirketlere verilmişti, konu yargıya taşındı. BDDK, 4 bankanın 28 Aralık 2001 tarihinde kapatılmasına karar verdi.

Gelelim maden kısmına, 1999’da ülkemizde maden ihracat gelirinin yarısını sağlayan Eti Bor’un özelleştirilmesi düşünülmüştü. Eti Bor o yıllarda Türkiye’de karlılıkta 6., satış hasılatı açısından 29. sıradaydı. 2000 yılında başlayan özelleştirme furyasıyla kurum yağma edildi.

Etibank’ın madencilik faaliyetleri Eti Holding A.Ş. çatısında birleştirildi. Eti Krom, Eti Bakır ve Eti Alüminyum üç kuruşa satıldı. Geriye sadece bor madenleri kaldı.

2004 yılında Eti Holding yeniden yapılandırıldı ve Eti Maden İşletmeleri adını aldı. Eti Maden İşletmeleri yıllar içinde teknolojisini ve ürün gamını kendi çabalarıyla genişleterek dünya bor pazarının yüzde 61’ine satış yapmaya başladı. Satmak, bir başka barona hediye etmek olacağından satılmadı. 24 Şubat 2017 yılında yayımlanan kararnameyle tüm hisseleri Türkiye Varlık Fonu’na devredildi. Yani el kondu.

Eti Maden (Varlık Fonu), Kütahya’nın Emet ilçesinde yıllık 350 bin TON kapasiteli bir sülfürik asit tesisi inşaatına başladı. Türkiye’nin en büyük sanayi tesislerinden biri olacakmış. 2025 yılında denetim ve testler yapıldığı esnada patlama oldu. Asit sızıntısı yaşandı. Olayda 1 şef ve 1 işçi yaralandı. Yaralıların vücutlarında asit yanıkları oluştuğu bildirildi.

Kaynakça:
. Kütahya’da Sülfürik Asit Fabrikasında Test Yapıldığı Sırada Patlama Meydana Geldi, 01.02.2025, https://onedio.com/haber/kutahya-da-sulfurik-asit-fabrikasinda-test-yapildigi-sirada-patlama-meydana-geldi-1273168
. Etibank, 1935 - 2001 yılları arasında faaliyet gösteren bir devlet bankası, Özkan Demir, 4 Şubat 2021, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/etibank/
. https://www.etimaden.gov.tr/tarihce
. Bor Tuzları ve Özelleştirme, Jeoloji Mühendisleri Odası dergisi, Ek-8, https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/a87fa851fd6af4a_ek.pdf
. Etibank, Çağlar'a böyle satıldı, Mayıs 06, 2001 ,https://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/etibank-caglara-boyle-satildi-39241562
. https://tr.wikipedia.org/wiki/Eti_Maden_%C4%B0%C5%9Fletmeleri