1933 – İzmir Rıhtımı devletleştirildi

Son güncelleme tarihi 29/05/2025

Devletin tam bağımsızlığının ekonomik bağımsızlıkla elde edeceğini söyleyen Atatürk Lozan anlaşması ile kapitülasyonların sona ermesini sağlamıştır. 1929 dünya ekonomik krizine rağmen ülkede ekonomik kalkınma hamlelerini başlatmıştır. Bu dönemde bir yandan Osmanlı İmparatorluğu’nun borçları ödenirken diğer yandan yabancıların elinde olan imtiyazlı şirketleri de birer birer millileştirilmiştir.

Bu arada İzmir Rıhtım Şirketi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında gazetelerde hep sıkıntılı işleriyle anılmaya başlar. Şirketin o dönemdeki sahibi Iv Guiffray’nin işten çıkardığı bazı üst düzey yöneticilerin, bazı yolsuzlukları belgeleriyle ihbar etmeleri sonucu, 11 Ocak 1932 tarihinde şirkete hükümet tarafından el konulur. Yolsuzluk nedeniyle sorumlu yöneticileri ile birlikte yargılanan Iv Guiffray, mahkemenin kendisini kefalet karşılığı serbest bırakmasından yararlanarak firar eder.

İzmir Limanı, İzmir Rıhtım Şirketi’nin alacakları karşılıklı olarak saptandıktan sonra, 12 Haziran 1933 tarih ve 2399 sayılı İzmir Limanı Satın Alınması kanunu çıkarıldı. Yabancı şirketin 1952’ye kadar sürecek olan imtiyazı böylece ortadan kaldırıldı ve İzmir Limanı Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ne ait oldu. 8 Ağustos 1934 yılında İzmir Liman İşletmeleri Umum Müdürlüğü adı altında yeni bir müdürlük kuruldu. 1936 yılının Haziran ayında bu Umum Müdürlük İktisat Bakanlığı’na bağlı olarak İzmir Liman İşletmesi adını aldı.

2007 yılına gelindiğinde Türkiye’nin en büyük konteyner ihracat limanı olan İzmir Alsancak limanından yılda ortalama 30-35 milyon T.L net gelir elde ediliyordu. 3 Mayıs 2007 tarihinde yapılan ihale sonucunda İzmir Limanı‘nın 49 yıllığına işletme hakkı, 1,25 milyar dolara Hutchison Whampoa – Global Yatırım – EİB (Ege İhracatçılar Birliği) ortaklığına satıldı.

Ancak Liman-İş Sendikası’nın limanın özelleştirilmesine karşı verdiği mücadele ve açtığı dava sonucunda 2009 yılında ihale iptal edildi.

2012 yeni bir satış ihalesi düzenlendi, yeni planlamada limana yapılması düşünülen AVM, halkın, yerel yönetimin ve STK’ların tepkisiyle karşılaşmıştı. İtirazlar sonucu ihaleye yalnızca bir firma teklif vermiş ve bu nedenle ihale yine iptal edilmişti.

Ancak hırs yapan hükümet, doğrudan satışı beceremeyeceğini anlayınca limanı 2017 yılında kiralama, devretme veya satma yetkisiyle Varlık Fonu’na devretti.

2024 yılında Alsancak Limanı’nın yüzde 50’sinin Birleşik Arap Emirlikleri merkezli bir şirkete devredildiği iddia edildi. Nurcan Etik’in Yenigün’deki haberine göre, Türkiye Liman İşletmecileri Derneği Başkanı Hamdi Erçelik, İzmir Alsancak Limanı’nın yüzde 50 hissesinin Birleşik Arap Emirlikleri merkezli limancılık firması Abu Dhabi Port’a devri için anlaşmaya varıldığını söyledi. Kesin durum bilinmiyor.

Kaynakça:
. Körfez'de sermaye kirliliği: Limanın yarısı satıldı mı?, 13 Eyl 2024, https://www.gazeteyenigun.com.tr/haber/22390667/korfezde-sermaye-kirliligi-limanin-yarisi-satildi-mi	
. İzmir Alsancak Limanı satıldı iddiası, 13 Eylül 2024, https://artigercek.com/guncel/izmir-alsancak-limani-satildi-iddiasi-317299h
. İzmir Limanı, Ali Bozoğlu, 22.11.2023, https://www.denizhaber.com/yazarlar/ali-bozoglu/izmir-limani/123484
. ÖZELLEŞTİR-ME! Otoyollar, Arsalar, Kurumlar ve Altyapı Tesislerinden Sonra Şimdi de Limanlar, 2007, TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası, https://hkmo.org.tr/izmir/haberler/detay/2945
. Şehrin vitrini: İzmir rıhtımı, Prof.Dr.Çınar Atay, https://www.izmirdergisi.com/tr/turizm/kultur-turizmi/1158-sehrin-vitrini-izmir-rihtimi
. "İzmir Rıhtım (Kordon) Tramvayları", Yaşar Ürük, https://www.kentyasam.com.tr/2021/02/04/izmir-rihtim-kordon-tramvaylari/106648
. 2007, https://www.denizhaber.net/alsancak-limaninda-hisse-sikintisi-var-haber-8101.htm