1934 – İlk Türk operası sahnelendi.

Son güncelleme tarihi 29/05/2025

Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, İran Şahı Pehlevi’nin 16 Haziran 1934’te başlayacak Türkiye ziyaretine kısa süre kala, yeni Türk toplumunun temeli olan devrimlerin tanıtılması bakımından en etkili gücü, müziği seçti ve konusunu da vererek bir opera bestelenmesini önerdi. İran Şahı’nın gelmesine bir ay kala Münir Hayri Egeli’nin yazdığı libretto, Ahmet Adnan Saygun tarafından kısa sürede bestelendi.
”Özsoy Destanı” 19 Haziran 1934’te Ankara Halkevi’nde sahnelendi.
Üç perdelik, dramatik türde bir opera olarak bestelenmiş olmakla birlikte, 1982 yılında Atatürk’ün 100. doğum yıl dönümü dolayısıyla tekrar sahnelenmesi gündeme geldiğinde Saygun eseri bir perdelik özet hâline getirir.

Operanın konusu, kaynağını İran Şahı Firdevs’inin Şahname’sindeki Feridun Efsanesi’den alır. Buna göre, yeryüzünde insanlar türedikten sonra, karanlık ile aydınlık arasında bir çatışma başlar. Karanlık galip gelir, yüzyıllar sonra bir kahraman çıkıp karanlığı yener. Yeniden aydınlığa kavuşan insanlar, başlarına Feridun adlı bir beyi seçerler. Hakan Feridun’un; Selm, Tur ve İraç adlı üç oğlu vardır. Bunlardan Tür Türkleri, İraç İranlıları, Selm ise Avrupalıları temsil eder. Fakat Atatürk’ün yazdırmış olduğu metinde “Türk-İran uluslarının kardeş oldukları idealinden” dolayı ikiz kardeş olarak gösterilen iki karakter üzerinden, Tur ve İraç’tan söz edilir.

Kaynakça:
. Cumhuriyet'in Kurulmasından Sonra Bestelenen İlk Türk Operası: Özsoy Destanı, İlknur Tunçdermir, https://www.ayk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/01/TUN%C3%87DEM%C4%B0R-%C4%B0lknur-CUMHUR%C4%B0YET%E2%80%99%C4%B0N-KURULMASINDAN-SONRA-BESTELENEN-%C4%B0LK-T%C3%9CRK-OPERA.SI-%C3%96ZSOY-DESTANI.pdf
. https://ajansbizim.com.tr/ilk-turk-operasi-ozsoy-destani-1806240239.html