1932 – Halkevleri açıldı.

Son güncelleme tarihi 29/05/2025

Toplumsal alanda yapılan inkılapları sürdürme çizgisinde yeni bir şeyler yapma isteği ve Avrupa’ya eğitim için gönderilen gençlerin burada edindikleri izlenimler, aydınların ve yöneticilerin bu konuda neler yapılması gerektiğini tartışmalarına yol açmıştır. Çekoslovakya, Macaristan, Rusya ve İtalya gibi ülkelerde başarılı örnekleri bulunan halk eğitimi kurumları incelenerek Türkiye’nin ihtiyaçlarına ve yapısına uygun olarak bu kurumların kurulmasına karar verilmiştir.

Yüzde yetmiş beşi kırsal kesimde yaşayan nüfusun henüz % 10.6’sı okuma-yazma bilmektedir ki, kadınların oranı yüzde 4 bile değildir. 34 bin köy okulsuz ve öğretmensizdir.

Halkevlerinde 9 ayrı kol oluşturularak çalışmalara başlanmıştır. Bu kollar Dil ve Edebiyat, Güzel Sanatlar, Temsil, Spor, Sosyal Yardım, Halk Dersaneleri ve Kurslar, Kütüphane ve Yayın, Köycülük ve Tarih ve Müze kolları şeklinde sınıflandırılmıştır. Halkevleri için kütüphane ve neşriyat (yayın) şubesinin önemi de büyüktür. Halkevi kurulmasının şartlarından biri bir kütüphane ve okuma odasının oluşturulması, halka okuma-yazma öğretilmesidir.

1940 yılında halkevlerinin özellikle kaza, nahiye ve köylerde daha yerel bir modeli olan halkodaları açılmaya başlanmıştır. Halkodalarının sayısı 1940’da 141’di., 1950 yılında 4322’dir.

1950’de 478 Halkevi, 4322 halkodası vardı.

Halkevleri, 1951’de Demokrat Parti-Adnan Menderes hükümetince kapatıldı. Kütüphanelerindeki kitaplar meydanlara yığılıp yakıldı. 8 Ağustos 1951 günü 5830 sayı ile yürürlüğe giren yasada, Halkevler’nin Hazineye devri için 1 aylık süre tanınmıştı. Ancak, yasanın çıkışından 6 gün sonra bu sürenin dolması beklenmeden, Halkevleri ve Halkodalarının kapıları mühürlendi ve içeriye girilmesi yasaklandı.

Takip eden dönemde Köy Enstitüleri’nin kapatılmasına ve CHP’nin mallarına el konulmasına ilişkin yasaların ivediyle TBMM’ nden geçirilmesi Demokrat Parti’nin, bu karşı devrim sürecine öncülük ettiğinin kanıtlarıdır.

Halkevlerinin yok edilişinin sancısı, kültür,sanat ve dayanışma olanaklarından yoksun bırakılan genç kuşaklar arasında yaşandı. Onlar acı çektiler, bölündüler ve biribirine hasım kamplara ayrıldılar. Böylece Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet ve demokrasi ilkelerini halka sevdirecek gençlerin bir çatı altında emeklerini birleştirmeleri savı, 1950‘nin siyasal iktidarı tarafından ortadan kaldırılmış oldu.

Kaynakça:
. Halkevleri’nin Kuruluşu ve Etkinlikleri, Ali Nejat Ölçen, https://www.ismetinonu.org.tr/halkevlerinin-kurulusu-ve-etkinlikleri/
. https://www.ismetinonu.org.tr/halkevlerinin-yok-edilisi/
. Halkevleri, Yasemin Doğaner, 27 Ocak 2021, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/3983/Halkevleri
. Atatürk Döneminde Kayseri Halkevi ve Faaliyetleri (1932-1938), Mustafa Şanal, Kasım 2006, Cilt XXII - Sayı 64-65-66, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, https://atamdergi.gov.tr/tam-metin/161/tur
. https://www.vda.org.tr/upload/tarife/VDA-TARIHI.pdf
. Halkevleri, https://isteataturk.com/g/icerik/Halkevleri/723