1921 – Çocuk Esirgeme Kurumu kuruldu.

Son güncelleme tarihi 21/07/2026

Çağdaş anlamda tarım eğitimi için Atatürk’ün direktifiyle Ankara Ziraat Yüksek Mektebi açılmıştır. 1930 yılında 1921’de Ankara’da kurulan Türkiye Himaye-i Etfal Cemiyeti, yeni yapılanan Türkiye Cumhuriyeti’nin sosyal hizmet anlayışını ve çocuk davasını gerçekleştirmek için, öksüz, yetim ve kimsesiz çocukları himaye eder.

Cemiyet, Cumhuriyet’in ilk yıllarında şehit çocuklarının (evlad-ı şüheda) sayısının 14.000’i aştığı bir ortamda, cepheden ve cephe gerilerinden toplanıp kafile kafile Ankara’ya gönderilen kimsesiz çocukların himayesiyle işe başladı.

İlk başlarda Ankara’da kurulduğunda, Hakimiyet-i Milliye matbaasının perdesiz bir odasında bir masa ve on kadar sandalyeden ibaret olan eşyası ve yirmi liralık bir bütçesi ile hayli zor şartlar altında çalışmaya başlayan Türkiye Himaye-i Etfal Cemiyeti, kısa zamanda teşkilatı güçlendirip 1935 yılında yurtiçinde 574 şubeye ulaşmıştır.

Cemiyet bir hayır kurumu olduğundan büyük ölçüde halkın desteği ile ayakta durmakla birlikte, devlet tarafından küçük de olsa bazı yardımlar almaktadır.

Farklı ülkelerdeki Türkler ve Müslümanlar, Cemiyet nizamnamesinde belirtilen esaslar dahilinde bulundukları şehirlerin isimleriyle Himaye-i Etfal Cemiyeti’nin şubelerini kurdular. Amerika Birleşik Devleti’nin yanı sıra Kıbrıs, Almanya, Avusturya ve Mısır’da şubeler açıldı.

1-3 Eylül 1925 tarihleri arasında toplanan Birinci Milli Türk Tıp Kongresi’nin ana konusu çocuk ölümleriydi. Yetim çocuk sayısının 200 bin olduğu tahmin edilmektedir. Bu çocukların 190 bini evsizdi ve doğru dürüst beslenemiyordu. Salgın hastalıklar, yenidoğan bebek ve çocuk ölümleri ile istenmeyen gebeliklerin sonlandırılması.

Cumhuriyetin başarılı sağlık ve sosyal yardım politikaları sayesinde alınan önlemler sonucu Türkiye’de çocuk ölüm oranları 1927 yılına gelindiğinde yüzde 80, yüzde 90’dan, yüzde 25 ila 35 arasına çekildi.

1930 Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda Süt Çocuğu Muayene ve Tedavi Evi ile Doğum Evi kurulması, ebe istihdam edilmesi ve anne-çocuk sağlığının korunması konusunda ayrıntılı hükümler yer aldı. Örneğin doğumlar ücretsiz yaptırılacak, doğumdan önce ve sonra annelere üç hafta izin verilecekti. 20 binden fazla nüfusa sahip şehir belediyeleri birer Süt Çocuğu Muayene Evi açacaktı.

Latin harflerinin kabulünden sonra dilde sadeleşmenin başlamasıyla birlikte pek çok devlet kurumu gibi adı değişti ve 1935 yılında bugün herkes tarafından bilinen ‘Çocuk Esirgeme Kurumu’ adını aldı.

Çocuk Esirgeme Kurumu, devam eden yıllarda, ülkenin en önde gelen sivil toplum kuruluşu olmuştur.

1981’de Resmi Gazete’de yayınlanan kararla dernek feshedildi. Bununla birlikte yurtdışında bulunanlar dahil olmak üzere bütün şubeler kapatıldı. Bunun yanı sıra bütün mülklerine el konuldu. 1983 yılında yayınlanan Sosyal Hizmet Kanunu ile birlikte Çocuk Esirgeme Kurumu, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı’na bağlı kamu tüzel kişiliği olan bir kurum haline geldi. Kurum 1991’de Başbakanlığa bağlanırken, 2011’deki kanun hükmünde kararname ile yetkileri sona erdirilerek, o zaman kurulan Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na devredildi. 2018 yılında ise çok farklı çalışma alanları olan iki bakanlık birleştirilerek Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmet Bakanlığı adını aldı.

Çocuk Esirgeme Kurumu’nun feshedilmesi, kamu yararına çalışan bir derneğin kapısına kilit vurulmasından çok daha fazlasıydı. Tıpkı kapatılan sendikalar ve siyasi partilerde olduğu gibi, milyonların emeği ve iradesi hiçe sayılmıştır. O yıllarda Çocuk Esirgeme Kurumu’nun üye sayısı tahminen yüz bin civarıydı. İnsanlar kendi ceplerinden düzenli olarak verdikleri aidatlar sayesinde, ülkede nerede korunmaya ve bakıma muhtaç çocuk varsa, onlara en iyi hizmetin götürüldüğünden emin oluyorlardı. Sonrasında Kızılay gibi diğer yardım kuruluşlarının da işlevsizleştirilmesiyle, halkın halka desteğinin önü kesildi. İnsanların birbirine yardım etmesi engellendi.

Kaynakça:
.  Türkiye Himaye-i Etfal Cemiyeti,  Makbule Sarıkaya, 19 Kasım 2020, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/429/T%C3%BCrkiye_Himaye-i_Etfal_Cemiyeti
. Yüz yıla dayanan geçmişiyle Himaye-i Etfal Cemiyeti ve Çocuk Esirgeme Kurumu, Caner Devrim Akçam, Haziran 30, 2020, https://kroniko.org/yuz-yila-dayanan-gecmisiyle-himaye-i-etfal-cemiyeti-ve-cocuk-esirgeme-kurumu/
 Cumhuriyetin çocukları yaşatma savaşı, Sinan Meydan, 23.10.2024 , https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/sinan-meydan/cumhuriyetin-cocuklari-yasatma-savasi-2260693
. Himaye-i Etfal’den günümüze Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü, infografik, Elmurod Usubaliev, 30.06.2022, https://www.aa.com.tr/tr/info/infografik/28843
. Dr. Fuad Umay ve Çocuk Esirgeme Kurumu faaliyetleri , Burcu Deniz, Sezai Öztaş, 2020, https://dergipark.org.tr/tr/pub/rumelide/issue/54885/752512
. Avustralya Atatürk Kültür Merkezi, https://ataturk.org.au/tag/himaye-i-eftal-cemiyeti-cocuk-esirgeme-kurumu/
. Atatürk’ü anmak ve unutulmaması gereken öykü “Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu”, Nihat Tarımeri, 30 Mart 2021, https://sosyalhizmetuzmanlari.com/gundem/ataturku-anmak-ve-unutulmamasi-gereken-oyku-turkiye-cocuk-esirgeme-kurumu/