Son güncelleme tarihi 13/09/2026
1928 yılında Brüksel merkezli Traction Et Electricite şirketinin inşa ettiği elektrik fabrikası, ülkemizin linyit kömürü kullanılarak elektrik üretimi yapılan ilk fabrikasıdır. Tüm taşıyıcı sistemi çelik olan Türkiye’de yapılmış dört fabrikadan biridir. Toplam türbin gücü olarak ikinci büyük fabrikası ve İzmir’in ilk elektrik fabrikası olması gibi özellikleriyle korunması gerekli taşınmaz bir kültür varlığıdır.
Kurulu 5 MW gücüne 1949’da 5 MW, 1953’te 10 MW ve 1955’te ise 20 MW güç artırımı yapılarak kentin elektrik ihtiyacının yüzde 30’una karşılık gelen 40 MW güce ulaşılmıştır. Şirket aynı zamanda İzmir’deki tramvayların işletme imtiyazına da sahipti.
İzmir Tramvay ve Elektrik Türk Anonim Şirketi 1943’te devlet tarafından satın alındı. Ocak 1945’te fabrika İzmir Belediyesi Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs, Troleybüs (ESHOT) Genel Müdürlüğü’ne devredildi. Daha sonra Etibank’a, 1970’te Türkiye Elektrik Kurumu’na (TEK) geçti.
İzmir Elektrik Fabrikası yıllarca aralıksız çalıştı. 1989’da teknolojisinin geri kalması nedeniyle kapatıldı.
1996 yılında “liman arkası” bölgesinde yer alan diğer endüstri yapılarıyla birlikte “2. Grup Korunması Gerekli Kültür Varlığı” olarak tescil edildi. Makinelerin bazılarının yapı içinde olduğu, bir kısmının da İstanbul’da özel bir müzedeki depoya kaldırıldığı iddia edildi.
Tescilden sonra fabrikada yapılan izinsiz yıkım ve söküm çalışmaları sırasında yapının çelik kolonları kesildi. Çıkan yangında çatısı yandı, çelik yapı büyük hasar gördü. Kente 61 yıl hizmet eden fabrika hızla bugünkü metruk ve viran haline dönüştü.
2003, 2016 ve 2017’de İzmir Büyükşehir Belediyesi imar planındaki amacı doğrultusunda kültürel tesis olarak kullanmak üzere, fabrikanın TEDAŞ’tan tahsisini/devrini talep etti. Talep reddedildi. Çünküm fabrikanın yeri şahaneydi. İzmir’in en havalı semti Alsancak’ın ortasında, limanın hemen arkasında, tren yoluna bitişik 15 dönüm düz arazi, ekskavatörle çaaaaaat diye yıkılabilecek, konut derdi olmayan binalar. Elbette AKP’nin iştahını kabartmıştı.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB), 2019 yılında fabrikayı satış yöntemiyle ihaleye çıkardı. İzmir Büyükşehir Belediyesi, kent mirasını korumak amacıyla iştiraki Grand Plaza A.Ş. üzerinden ihaleye katıldı ve 35 milyon TL bedelle en yüksek teklifi vererek ihaleyi kazandı. ÖİB satışı onaylamadı.
2024’te merkezi yönetim, fabrikanın bulunduğu Konak Umurbey Mahallesi’ndeki üç parseli kültürel tesis” statüsünden çıkarıp “Ticaret-Turizm ve Özel Proje Alanı” ilan etti. Parsellerdeki yapılaşma sınırı 20 kata ve imar arsanın üç katına, yani 45 dönüme (gökdelen vizesi) çıkarıldı.
İzmir Büyükşehir Belediyesi, alanın endüstri mirası niteliğinin korunması ve ranta açılmaması gerektiğini savunarak bu yüksek katlı planlara defalarca itiraz etmiştir. Ancak 2026 Mart ayında bizzaaaaattt Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle onaylanan bu planlara yapılan itirazlar, Ağustos 2026’da kesin olarak reddedildi.
Parsel AKP tarafından ikiye bölündü. Bir parsel restorasyon amacıyla İzmir Valiliği’ne devredildi, diğer büyük kısım 20 kat imar izniyle ve E:3.00 (arsa yüzölçümünün üç katı) yapılaşmayla ÖİB’de bırakıldı. İzmir Valisi Süleyman Elban ve beraberindeki AK Parti heyetinin Bakan Şimşek’ten elektrik fabrikasını istediği görüldü. Çünkü her isteyen memur, her kamu arazisini alabilmeli değil mi? Mesela Su İşleri’nde çalışan memurlara şöyle deniz kenarından 3-5 dönüm arsa veriliverse….
TMMOB İzmir, yüksek yoğunluklu yapılaşmanın bölgenin taşıma kapasitesini zorlayacağı, endüstri mirasının bütünlüğünün bozulduğu ve alanın kamudan koparıldığı gerekçesiyle imar planı değişikliğinin iptali için yeni bir dava açtı. (Ağustos 2026)
Konak Belediyesi: “…kentin bütünü için son derece önemli konumda ve aslında kamuya ait endüstri mirası kültür varlıklarımız olan başta Elektrik Fabrikası, eski Sümerbank arazileri ve antrepolar…kamunun kullanımından çıkarılmak istenmektedir. Bu tutumu hiçbir şekilde kabul etmediğimizi vurgulamak istiyoruz.” dedi.
İzmir Elektrik Fabrikası, tarihi Havagazı Fabrikası, eski Sümerbank Basma Müessesesi, kiremit fabrikası, bira fabrikası, un fabrikaları, Toprak Mahsulleri Ofisi, eski TEKEL tütün depoları, hepsi Alsancak Limanı’nın arkasında, tren yoluna bitişik yay şeklinde sıralanmış yapılar ve şehrin sanayi geçmişinin temel taşını oluşturuyorlar. Bu bölgeye müdahale şehrin tarihini ve kimliğini bozmak anlamına gelir.
Ezelden beri hayali pahalı araba, parlak perde, lake mobilya olan fanatikleri aşan konular.
Kaynakça:
. Tarihi Elektrik Fabrikası planı mahkemelik: TMMOB’dan gökdelen kararına itiraz!, 12.08.2026, Metehan Ud, https://www.egedesonsoz.com/tarihi-elektrik-fabrikasi-mahkemelik-tmmobdan-gokdelen-kararina-itiraz
. Konak'ta tarihi fabrika mesaisi!, 01.08.2026, https://www.egedesonsoz.com/konakta-tarihi-fabrika-mesaisi
. Resmi Gazete'de yayımlandı: Tarihi elektrik fabrikası için yeni hamle!, 12.03.2026 , https://www.gundemebakis.com/resmi-gazetede-yayimlandi-tarihi-elektrik-fabrikasi-icin-yeni-hamle
. İzmir’deki tarihi binayla ilgili flaş gelişme... Vali Elban Elektrik Fabrikası’na talip oldu!, 30.04.2025, https://www.gundemebakis.com/izmirdeki-tarihi-binayla-ilgili-flas-gelisme-vali-elban-elektrik-fabrikasina-talip-oldu
. Elektrik Fabrikası kültür mirasımızdır, kamuya kazandırılmalıdır, 21.04.2025, https://www.konak.bel.tr/tr/duyuru/izmir-elektrik-fabrikasi-hakkinda
. Elektrik Fabrikası binası sanayi müzesi olur mu?, 06.04.2025, Saadet Erciyas, https://kentyasam.com.tr/wp/2025/04/06/elektrik-fabrikasi-binasi-sanayi-muzesi-olur-mu/
. Büyükşehir'den 'elektrik fabrikası' açıklaması... Gündem gökdelen!, 05.11.2024, https://www.gundemebakis.com/buyuksehirden-elektrik-fabrikasi-aciklamasi-gundem-gokdelen
. Bir Endüstri Mirası Olarak İzmir Tarihi Elektrik Fabrikası , 17.06.2021, Korhan Mangır, https://kalkinmaguncesi.izka.org.tr/index.php/2021/06/17/bir-endustri-mirasi-olarak-izmir-tarihi-elektrik-fabrikasi/
İlk yorum yapan siz olun