Son güncelleme tarihi 15/06/2025
Türkiye’de çağdaş hemşireliğin kurucusu olan Dr. Besim Ömer (Akalın) Paşa, 1907’de Londra’da toplanan Uluslararası Kızılhaç Konferansı’nda Florence Nightingale ile tanışmış ve etkilenmişti. Dönüşünde, ilk kez 1911’de İstanbul’un tanınmış ailelerin kızlarını derslerini kendisinin verdiği gönüllü hastabakıcılık kursuna çağırdı. Daha sonra bu kursların sayıları arttı. Böylece, 6 aylık kurslardan mezun olan hemşireler sayesinde Balkan ve Çanakkale Savaşları’nda Müslüman Türk kadınlarının hasta bakımına katılmaları mümkün oldu.
Bu nedenle 1912 yılı, ülkemizde hemşirelik mesleğinin başlangıcı olarak kabul edilmektedir. 1912’de Hilal-i Ahmer (Kızılay) tarafından açılan hemşirelik kursundan mezun olan Hemşire Safiye Hüseyin (Elbi) Türkiye’nin ilk hemşiresi olarak anılır. Savaş yıllarında hemşirelik mesleğine olan gereksinmenin artması sonucu, 1924 yılındaki Hilal-i Ahmer Kongresi’nde hemşirelik okulu açılmasına karar verildi. “Hilâl-i Ahmer Hastabakıcı Mektebi ve Yurdu”, 21 Şubat 1925 tarihinde Kızılay tarafından Türkiye’de açılan ilk hemşire okuludur.
Okul binası olarak İstanbul-Aksaray’da hastanelere yakınlığı ve geniş bahçesi nedeniyle Kazasker Ali Bey Konağı seçilmişti. Öğrencilerin barınma, yemek ve giyim masrafları Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’nce karşılanacaktı. İki yıl üç aylık öğrenimlerini tamamlayarak diploma almaya hak kazanmış olan öğrencilere “Hilâl-i Ahmer Hemşiresi” unvanı ve özel bir belge verilecekti. Mezuniyetten sonra beş yıl zorunlu hizmeti tamamlamak gerekiyordu.
O yıllarda kızların değil çalışması, okuması fikri dahi yaygın olmadığından okula öğrenci bulunmakta zorluk çekiliyordu. Kimsesizler Yurtları’na duyuru yapılarak kız öğrencilere haber verildi, 15 yetim genç kız okula başvurdu.
Hilâl-i Ahmer Hastabakıcılık Okulu’na gündüzlü yani yatılı olmayan öğrenci de kabul ediliyordu. Gündüzlü öğrencilere zorunlu hizmet şartı yoktu.
Hastabakıcı Mektebi’nin müdürü, Dr. Ömer Lütfi Bey; ilk başhemşire ise Almanya’da bir hastabakıcı mektebinin 8 yıl müdireliğini yapmış Pavlokoviç Hanım’dı.
Hilâl-i Ahmer Hastabakıcılık Okulu, öğrencilerine mezun olur olmaz iş bulmayı gaye edinmişti. Nitekim henüz daha okul ilk mezunlarını bile vermeden sivil ve askeri hastanelerden eleman talepleri gelmeye başladı. Mezunlar devlet tarafından farklı hastanelerdeki görevlerine atandılar.
Okul kısa zamanda, idaresiyle, ders veren öğretim kadrosuyla ve öğrencileriyle Türk eğitim sistemi içerisinde müstesna bir mevkie kavuşmuştur. Hemşirelik Okulu’na başlangıçta kabul şartı okuryazar olmak iken, 1936 yılında ortaokul mezunları alınmaya başlanmıştır. 1946 yılında Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı bünyesinde açılan okullara ortaokul mezunlarını alıyordu, eğitim süresi 1958 yılına kadar 3 yıl, 1958’den sonra 4 yıl olmuştur.
74 yıl önce Türkiye’nin ilk hemşirelik okulu olarak açılan Kızılay Hemşirelik Okulu, Ekim 2004’te kapatıldı. Üstelik, son sınıfta eğitim gören 33 hemşire adayının mezun olması bile beklenmeden. Öğrenciler eğitimlerine devam etmek üzere Haydarpaşa Teknik Lisesi’ne gönderildi.
Okul binasının da bulunduğu yedi dönüm arazi satışa çıkarıldı.
Kaynakça:
. Kızılay artık hemşire yetiştiremeyecek, Sonat Canıdar, https://arsiv.sabah.com.tr/2004/11/20/cp/gnc135-20041114-102.html
. Eğitimde Kızılayıp, 25.10.1999, https://www.milliyet.com.tr/pembenar/egitimde-kizilayip-5235405
. Kızılay Tarafından Açılan Okul, Hemşirelik Eğitiminin Başlangıcı Oldu, 16.04.2024, https://www.saglik100.com/olaylar-dizini/kizilay-tarafindan-acilan-okul-hemsirelik-egitiminin-baslangici-oldu
. Hilal-i Ahmer'den Kızılay'a, Prof. Dr. Seçil Karal Akgün, Ernk. Öğr. Gör. Murat Uluğtekin, s.85-100, Kızılay 2001
. Hilâl-i Ahmer Hastabakıcılık (Hemşirelik) Okulunun Açılması ve İlk Mezunları, Osman Akandere, https://kizilaytarih.org/makale-tez/mk022.pdf
. Dünden Bugüne Hemşirelik, 01.05.2012, https://dagarcikturkiye.com/2012/05/01/dunden-bugune-hemsirelik/
. Biket İlhan: "Bir Hekimin Anıları" benim için doktorlara selam durmak gibi..., Sayım Çınar, 19 Kasım 2022, https://www.indyturk.com/node/577941/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler/biket-i%CC%87lhan-bir-hekimin-an%C4%B1lar%C4%B1-benim-i%C3%A7in-doktorlara-selam-durmak
İlk yorum yapan siz olun