1924 – Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu.

Son güncelleme tarihi 23/01/2026

Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk muhalefet partisiydi. Kâzım Karabekir, Rauf (Orbay) Bey, Ali Fuat (Cebesoy) Paşa, Refet (Bele) Paşa ve Adnan (Adıvar) Bey’in öncülüğünde, 17 Kasım 1924’te kurulmuştur. Dine saygılı olduğunu beyan eder, feodal ve emperyalisttir.

TCF’nin kuruluşundan beş gün sonra “sertlik yanlısı” olarak tanınan İsmet Paşa hükûmeti istifa ederek, daha ılımlı bir politikadan yana olan Fethi Okyar hükûmeti kuruldu.
Şubat 1925 Şeyh Sait isyanı çıkar. İsyandaki tutumu nedeniyle Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası iktidar tarafından eleştirilere maruz kalmıştır. Dönemin başbakanı Ali Fethi Okyar istifa eder ve güvenoyu alan İsmet İnönü yeniden başbakan olur.
4 Mart 1925 Takrir-i Sükun Kanunu kabul edilir, isyan bastırılır. TCF, yasa dışı faaliyetlerinden dolayı yargılanır ve 5 Haziran 1925’te kapatılır.

Mustafa Kemal Paşa Nutuk’ta Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın tutumunu “dini siyasi çıkarlara alet etmek” olarak yorumlamıştır:
“…’Parti, dinî düşünce ve inançlara saygılıdır’ ilkesini bayrak olarak eline alan kimselerden iyi niyet beklenebilir miydi? Bu bayrak, yüzyıllardan beri cahilleri, bağnazları ve hurafelere inananları kandırarak özel çıkarlar sağlamaya kalkmış olanların taşıdıkları bayrak değil miydi? Türk milleti, yüzyıllardan beri, sonu gelmeyen felâketlere, içinden çıkabilmek için büyük fedakârlıkların gerekli olduğu pis bataklıklara, hep bu bayrak gösterilerek sürüklenmemiş miydi: Cumhuriyetçi ve yenilikçi olduklarını zannettirmek isteyenlerin, yine bu bayrakla ortaya atılmaları, dinî bağnazlığı coşturarak, milleti, Cumhuriyet’e, ilerlemeye ve yenileşmeye karşı kışkırtmak değil miydi?”

Belli ki halk, düşünmeye hazır değildir. Demokrasi sevdalısı Atatürk, bu ilk denemeden yılmamış olmalı ki, 1930’da eski dostu Fethi Okyar’a Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurdurtacaktır.

---

Kaynakça: 	
. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, İzzet Öztoprak, 23 Mart 2021 https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/351/Terakkiperver-Cumhuriyet-F%C4%B1rkas%C4%B1
. Şeyh Sait isyanı, Ahmet Can Ayışık, 15.12.2023, https://bilgedunyali.com/seyh-said-isyani/ataturk-turk-devrimi/
. https://tr.wikipedia.org/wiki/Terakkiperver_Cumhuriyet_F%C4%B1rkas%C4%B1