1913 – Milli Aydın Bankası (Tarişbank)

Son güncelleme tarihi 12/02/2026

İzmir’li Tüccarların merkezi Londra’da, faaliyet yeri İzmir’de olan “ The Smyrna Fig Packers” adlı İngiliz firmaları vardır. Bu firma incir zamanında incirin fiyatını belirler, İzmir’deki incirciler çarşısında ilan ederler, oldukça düşük fiyat üzerinden komisyoncularla üreticilerden alım yaptırırlardı. Aydın’lı üreticiler bir süre sonra düşük incir alımına karşı kurumları da işin içine katarak güçlenme düşüncesinde birleşirler.

Milli Aydın Bankası, yabancılar karşısında yerli üreticiyi desteklemek ve köylüyü tefeci faizlerinden kurtarmak için üç müteşebbis tarafından Aydın’da Milli Aydın Türk Bankası T.A.Ş. adıyla kuruldu. Milli Aydın Bankası’nın incir üreticileri arasında bilinen adı: “İncirciler Bankası”ydı.
120 bin tarım üreticisini temsil eden Tariş’in bankası, 27 Mart 1914’de faaliyete geçmiştir. Banka, İzmir’in işgali sırasında faaliyetini durdurmuş ve 1925 yılında tekrar başlamıştır.

1930 tarihli Ulus gazetesinin Aydın özel haberinde banka şöyle tanıtılmış:
“Aydın Milli Bankası şehrin güzel yapılarından biridir. Geçen yıllar borçlarını tamamen ödeyerek gelecek yıla borçsuz girmek ve bütceyi tamamen hizmetlere tahsis etmek için tahsilâta çok önem veriyoruz.
Yoksul çocuklara yardım: Aydın merkez ilkokul kurulları ve Çocuk Esirgeme Kurumu kış dolayısiyle bir çok yoksul ve kimsesiz yavruları baştan aşağı tam olarak giydirmektedirler.” diyerek kaç çocuğa yardım yapıldığı yazılmış.

Ziraat ve Osmanlı Bankası’ndan sonra milli nitelikli üçüncü banka olan Milli Aydın Bankası, 1970’li yıllarda farklı şehirlerde şubeleri açılır. Toplam 6 şubesiyle bankacılık işlemi sürdürür. 1973 yılında Tariş ile ilişkisi yasal olarak başlar, 1981 yılında adı Tarişbank olur. Genel müdürlük İzmir’e taşınır.

2001’de ‘‘zararları özkaynaklarını ve yükümlülükleri varlıklarını geçtiği” bahanesiyle Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na (TMSF) devredildi. Ağustos 2001’de üreticiler, bankalarını geri alabilmek için on gün önce İzmir’de 30 bini aşkın katılımla son yılların en büyük mitinglerinden birini gerçekleştirdi. Tariş Pamuk Birliği Başkanı Mehmet Bakanoğlu Bağımsız İletişim Ağı’na (BİA) şöyle konuştu: “Tarişbank’a el konulması tarıma vurulmuş büyük bir darbedir . Zararı Tariş’e değil ortaklarınadır. Tariş’in bankada trilyonlarca lirası vardı . Ortaklarımız devletten tek bir kuruş almadan işini buradan finanse edebiliyordu.”

Meselelerinin sadece Tarişbank olmadığını ifade eden İzmir Ziraat Odası Başkanı Reşit Kurşun da konu ile ilgili düşüncelerine BİA’ya şöyle açıkladı: “Tarişbank çiftçiyi finanse edebilecek son bankaydı. Ona da el konularak bizlere ağır bir darbe vuruldu. Sermaye yetersizliği bahane yapıldı. Halbuki Tariş’in istenilen sermayeyi koyacak yeterli gücü vardı. Ziraat Bankası’nın bile üreticiye yüzde 120 faizle kredi verdiği bir ortamda Tarişbank yüzde 60 faizle üreticiye kredi veriyordu.” Kendisiyle birlikte fona devredilen EGS Bank’la birleşmesi gündeme gelen 55 trilyon lira sermayeli ve 44 şubeli Tarişbank, özelleştirilmesi düşünülen Ziraat Bankası’nın tarım sektöründeki fonksiyonlarını üstlenmeye talipti.

Ancak üst üste gelen ekonomik krizler ve “bazı sanayici” ve çiftçi kredilerinin geri dönmemesi nedeniyle mali yapısı giderek zayıfladı. Sonucu düşünerek gidişatı değerlendirdiğimizde, verilen kredilerin Tarişbank’ı batırmak amacıyla kasten geri ödenmediğini düşünebiliriz.

Tarişbank Ekim 2002’de Denizbanka satıldı. Denizbank o dönemde Mehmet Nazif Zorlu’ya aitti. Devir işlemini izleyen dönemde Tariş, bankanın kendilerine iadesi için hukuki bütün imkanlarını kullandı.
Mahkeme Tarişbank’ın Tariş’e iadesine karar verdi. Bu sefer dava Danıştay’a taşındı.

Tariş’in o dönem Genel Müdürü Ayhan Özer, Tarişbank`ın TMSF`ye devri ile ilgili açtıkları davalar sonuçlanmadan, Denizbank`a devredilmesine karar veren BDDK`yı eleştirdi. Tarişbank`ın TMSF`ye devri ile ilgili biri temyiz olmak üzere üç davaları bulunduğunu hatırlatarak, şunları söyledi: ‘‘Birçok banka gibi Tarişbank da özkaynak yetersizliği ile karşılaşmıştır. Ancak bunu çözecek gücümüz vardı. Ama bize verilen süre dolmadan bankamıza el kondu. Danıştay’ın yapılan haksızlığı durduracağına inanıyoruz” demişti.
Oysa çiftçilerin durumu Danıştay’ın umurunda değildi, devir talebini reddetmesiyle yeniden Denizbank’a verildi.

BDDK, TMSF`deki Tarişbank hisselerinin yüzde 99.99`unun Denizbank A.Ş`ye BEDELSİZ devredilmesini kararlaştırdı. Kısaca 1913 yılında kurulan bir kooperatif bankası, tüm şubeleri ve çalışanlarıyla özel bir bankaya hediye edildi.

Zorlu’nun sahip olduğu Vestel, 2025 yılında kendi CEO’sunu yobazlara yem etmesiyle gerçek yüzünü bir kere daha gösterecek ve laikliğin değerini bilen kitleler tarafından boykot edilecekti.

Kaynakça:
. Alana İnen 30 Bin Çiftçi Ve Tarişbank, 13.08.2001, Erhan Gülenç, https://bianet.org/haber/alana-inen-30-bin-ciftci-ve-tarisbank-3954
. Yıl: 1914. Tröstlere karşı savaşan banka, Milli Aydın Bankası, 28 Mayıs 2025, Havva Çetintürk, https://www.1923tv.com/yazar/havva-cetinturk/yil-1914-trostlere-karsi-savasan-banka-milli-aydin-bankasi-171-kose-yazisi
. Tarişbank gitti geldi sonunda ‘Deniz’e daldı, 29 Ekim 2002, https://bigpara.hurriyet.com.tr/haberler/ekonomi-haberleri/tarisbank-gitti-geldi-sonunda-deniz-e-daldi_ID432404/
. Tarişbank 88 yaşında, 27.02.2001, https://bigpara.hurriyet.com.tr/haberler/ekonomi-haberleri/tarisbank-88-yasinda_ID359816/
. Tarişbank, 10.07.2001, https://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/tarisbank-3281
. https://www.bddk.org.tr/Duyuru/EkGetir/79?ekId=79
. Aydın, Ulus gazetesi, 25.12.1935, s.6