1935 – MTA (Maden Tetkik Arama GM) kuruldu.

Son güncelleme tarihi 29/05/2025

Gazi Mustafa Kemal’in altını çizdiği iktisadi nüfuz ve etkinin en yoğun hissedildiği sektörlerden biri de madenciliktir. Bu sektörde yabancı sermayenin rolünü yansıtması bakımından bazı rakamlara göz atmakta yarar vardır. Örneğin 1902’de maden üretimin mülkiyet yapısına bakıldığında yabancı sermayenin ve Osmanlı tebaası gayrimüslimlerin payı %57,30 iken 1911’de bu pay %81,14’e çıkmıştır. Keza 1902’de %47,70 olan Müslüman-Türk unsurun payının ise 1911’de %18,86’ya gerilemiştir. Bakır, zımpara, kurşun, antimon, krom, manganez, borasit, çinko ve lüle taşının hemen tamamı yurt dışına işlenmeden, dolayısıyla ülke ekonomisine katma değer yaratmaksızın ham madde olarak ihraç edildiği anlaşılır.

Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra, kalkınma çabaları içerisinde madencilik konusu da ele alınmış, yeraltı kaynaklarımızın devlet eliyle çıkarılması ve değerlendirilmesi amacıyla, 1933 yılında Ekonomi Bakanlığı’na bağlı “Petrol Arama ve İşletme” ile “Altın Arama ve İşletme İdaresi” adıyla iki bağımsız kurum kurulmuştur.
Madenlerimizin gerekli jeoloji ve madencilik yöntemleriyle sistemli olarak araştırılması ve işletilmesi amacıyla 22 Haziran 1935 tarihinde 2804 sayılı yasayla Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü kurulmuştur.

MTA ülkenin her yerinde etüt yapmıştır. Bu çalışmalar sırasında birçok yeni maden yatakları bulunmuş, bilinen maden yataklarına yeni rezervler ilave edilerek yatakların gelişmesi sağlanmıştır. Bu çalışmalarıyla MTA Türkiye ekonomisine ve yerbilimlerine büyük katkılarda bulunmuştur.

Raman ve Garzan bölgelerinde petrol bulunarak rezervleri tesbit edilmiştir. Daha sonra Batman’da günlük kapasitesi 6250 varil olan rafineri inşasını gerçekleştirmek üzere Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nın kurulması sağlanmıştır. Bu dönemde MTA’ lılar çalışmalarını çok zor koşullar altında yapmıştır. İlk yıllarda yolların yetersiz olması nedeniyle ulaşımda binek hayvanları kullanılmış, çadırlarda ve köy evlerinde kalınmıştır. Daha sonraki yıllarda, ülkenin her tarafında maden aramacılığına devam edilmiş, bugün kurulu bulunan birçok sanayi tesisinin temel girdisi olan hammadde kaynakları MTA’nın özverili çalışmaları sonucunda ortaya çıkarılmıştır. Dünya çapında rekabet gücüne erişmiş olan demir-çelik, alüminyum, ferro-krom, cam seramik, kağıt, çimento vb. sanayilerimizin temel girdileri olan hammaddelerin tamamına yakınının aranmasında, bulunmasında ve etütlerinin yapılmasında MTA’nın katkısı olmuştur.

MTA, maden ve enerji ham madde arama faaliyetleri, sondaj çalışmaları, laboratuvar ve raporlama, fizibilite ve jeoteknik araştırma çalışmaları, jeoloji ve jeofizik çalışmaları, deniz araştırmaları, çevre çalışmaları, tabiat tarihi müzesi faaliyetleri, bilimsel dokümantasyon ve tanıtma faaliyetleri ve jeokimya çalışmaları ve hizmetleri vererek Türkiye madenciliği ve ekonomisine katkısını sürdürmektedir.

Maden Tetkik ve Arama Dergisi 1936 yılından bu yana yayın hayatına devam eden, yerbilimleri alanında en uzun tarihçeye sahip hakemli bilimsel yayınlardan biridir.

Kaynakça:
. https://www.mta.gov.tr/v3.0/kurumsal/tarihce
. https://www.mta.gov.tr/v3.0/kurumsal/hakkimizda
. Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü (MTA), Murat Koraltürk, 02.04.2021, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/maden-tetkik-ve-arama-enstitusu-mta/
. Maden Tetkik ve Arama (MTA) Genel Müdürlüğü Laboratuvarlarının Türkiye Yerbilimleri ve Madencilik Sektöründeki Yeri ve Önemi, Ahmet Acar, 14-18 Nisan/April 2014, https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/be1577d66895f2d_ek.pdf
. Maden Tetkik ve Arama Dergisi, Dergipark, https://dergipark.org.tr/tr/pub/bulletinofmre